Klikzink
Elke bouwplaats krijgt weleens een pak felsbanen binnen waar een riek tegenaan heeft gestaan, of waar een band te strak om het pak zat. De vraag die dan telt, is niet of er iets te zien is, maar of de coating nog heel is. Op deze pagina leggen we uit hoe u dat beoordeelt, wanneer bijwerken volstaat en wanneer een baan echt niet meer mee mag, en wat de verpakking daarin doet en laat.
Een kras is oppervlakkig: de coating van 50 micrometer is nog gesloten, u ziet alleen een lichte doffe streep waar iets over het vlak heeft geschuurd. Test het met een vingernagel of, beter, kijk onder een schuine lichtinval: als er geen materiaal is weggenomen en de onderliggende zinklaag niet zichtbaar is, is het cosmetisch. Een beschadiging is iets anders: daar is de coating dóór, en ligt het verzinkte staal eronder open. Dat ziet u als een lichte, iets grijzige lijn of plek middenin de kleur, vaak met een randje waar de coating is opgekruld. Bij twijfel helpt een loep meer dan een gevoel: de coating is dun, en juist bij een messcherpe kras is het verschil tussen 'er doorheen' en 'er net niet doorheen' met het blote oog moeilijk te zien.
De reden dat dit onderscheid er is, zit in wat de coating doet. Zolang die laag gesloten is, is het verzinkte staal daaronder afgeschermd en gebeurt er verder niets: geen roest, geen verdere aantasting, alleen een esthetisch punt dat op zinklook.com aan de orde komt omdat het over uiterlijk gaat, niet over de plaat als constructief onderdeel. Zodra de coating open is, ligt de zinklaag blootgesteld aan weer en vocht. Zink corrodeert traag en beschermt zichzelf met een eigen oxidelaag, dus een kras door de coating heen is niet direct een lek of een gat, maar het is wel een plek waar de veroudering al begint voordat de rest van de baan aan de beurt is.
Bijwerken met een kwastlakje in de juiste kleur is bedoeld voor het tweede geval: een krasje dat door de coating heen gaat, maar klein is, niet tot op de rand van de plaat loopt en niet op een plek zit waar water blijft staan. Op een gevel, op een plek die u toch al niet van dichtbij ziet, is dat vaak voldoende: de bijwerklak sluit de zinklaag weer af en daarmee is het probleem opgelost, ook als de kleurmatch nooit helemaal exact is. Op een dakvlak dat van bovenaf goed zichtbaar is, of op een plek waar water langs de kras naar beneden loopt, weegt het optisch verschil zwaarder en is bijwerken minder bevredigend, ook al is het technisch afdoende.
Bijwerken heeft geen zin meer als de beschadiging groot is, als er een deuk of plooi in het staal zelf zit naast de krasplek, of als de coating over een groter oppervlak is losgekomen in plaats van alleen doorgesneden. In die gevallen is het probleem niet meer 'er is een gaatje in de laag', maar 'het materiaal zelf is vervormd', en dat verholpen krijgen met een kwastje is vergelijkbaar met een deuk in een auto dichtsmeren met lak: het ziet er misschien even uit, maar het onderliggende gebrek is er nog. Zo'n baan werkt u niet bij, die legt u apart en vervangt u.
De grens ligt bij de vraag of de schade de functie van de plaat aantast, of alleen het aanzien. Een lange diepe kras die van rand tot rand loopt, een striem waar meerdere platen overheen elkaar hebben geschuurd tijdens transport, of een plek waar het metaal zelf is opgestuwd: dat is geen kras meer maar een gebrek in de baan, en die verwerkt u niet. Ook een baan met een deuk die de felsrand raakt, is problematisch: als de fels van 35 mm niet meer zuiver haaks staat door een klap tijdens transport, sluit de klikverbinding straks niet goed aan, en dat is een probleem voor de bevestiging, waarover u meer leest op klikzink.com.
Een praktisch voorbeeld: een dakdekker die een pak van tien banen van 6 meter open haalt en ziet dat de onderste drie banen aan één kant een lange schrale streep hebben, weet meteen dat dat drukschade is van het pak erboven, niet van iets dat op de bouw is gebeurd. Die drie banen legt hij apart, controleert of de coating er echt doorheen is, en beslist per baan: bijwerken als het klein en cosmetisch aanvaardbaar is, terugsturen als het over de volle lengte loopt.
De banen komen bij u aan in pakken met folie erover en tussenlagen tussen de platen. Die folie is er niet om de kleur te beschermen, dat is een taak die op zinklook.com wordt toegelicht, maar om te voorkomen dat vuil, water en schurende deeltjes tussen de platen komen tijdens transport en opslag. De tussenlagen zorgen dat de platen niet direct metaal-op-metaal tegen elkaar liggen te schuren als het pak beweegt op de vrachtwagen of tijdens het lossen. Precies dát is de meest voorkomende oorzaak van krassen: geen ruwe behandeling op de bouw, maar microbeweging in het pak zelf tijdens vervoer, waarbij twee platen tegen elkaar schuiven en de bovenste laag van de coating er lokaal af gaat.
Daarom is het zo belangrelevant om een pak niet open te laten liggen nadat het is aangesneden. Zodra de folie eraf is en de banen los van elkaar liggen, zonder de bescherming van de tussenlagen en zonder dat het pak als geheel is samengedrukt, kan elke verplaatsing over een andere plaat, elke wind die een baan tegen de stapel laat schuiven, en elk gereedschap dat per ongeluk over het vlak wordt getrokken, een nieuwe kras opleveren. Een half geopend pak dat een nacht buiten blijft liggen, is een veelvoorkomende bron van schade die pas de volgende ochtend wordt ontdekt en dan ten onrechte wordt toegeschreven aan 'transport', terwijl de oorzaak op de eigen bouwplaats lag.
De praktische regel is dus: laat de folie zo lang mogelijk zitten, snijd een pak pas open op het moment dat u de banen daadwerkelijk gaat verwerken, en leg banen die u er even uit haalt niet los tegen elkaar aan maar plat, met iets ertussen als u ze stapelt. Meer over de opbouw van het pak zelf, en over de rol van de folie in de dagen voordat de banen worden gelegd, leest u in de basispagina over [de verpakking](/felsplaat/verpakking) en op de pagina over [de beschermfolie](/felsplaat/verpakking/beschermfolie).
Controleer bij aflevering, voordat het pak helemaal open gaat, of de folie intact is en of er aan de buitenkant van het pak geen deuken of drukplekken zichtbaar zijn: dat voorkomt dat u schade pas ontdekt als de banen al verspreid over het dak liggen. Werk kleine, oppervlakkige beschadigingen die duidelijk door de coating heen gaan bij met een kwastlakje in de juiste kleur, en leg banen met een lange kras, een deuk bij de fels of loszittende coating over een groter vlak apart voor vervanging. En snijd een pak pas open op het moment dat u er echt mee aan de slag gaat, zodat de tussenlagen hun werk kunnen blijven doen tot het laatste moment.