Klikzink
Bij het berekenen van het aantal banen gaat u meestal uit van een schone plaat: de breedte van het vlak gedeeld door de werkende breedte van 475 mm. Wat overblijft na die deling bepaalt of er een smallere baan bij moet, en aan welke kant die het beste staat. Dat is de rekensom zoals wij die uitleggen bij het aantal banen berekenen. Maar die rekensom gaat uit van banen die zonder gebreken uit de verpakking komen. In de praktijk raakt er wel eens een plaat beschadigd, tijdens transport, bij het lossen of tijdens het leggen zelf. Dan is het goed om te weten wanneer dat om bijwerken vraagt en wanneer het om een extra baan vraagt.
Een kras is oppervlakkig: de coating is dun aangetast of dof geworden, maar het verzinkte staal daaronder is niet blootgelegd. Dat komt voor als een plaat over een andere plaat schuurt, of als er zand of grind onder een baan zit wanneer u hem verschuift. Zo'n kras is esthetisch een dingetje, maar functioneel meestal geen probleem: de zinklaag doet zijn werk nog steeds, want die ligt onder de coating en is niet aangeraakt. Een beschadiging gaat verder: de coating is doorbroken en het verzinkte staal, of in het ergste geval het staal zelf, ligt bloot. Dat onderscheid, coating wel of niet doorbroken, is de kern van de beoordeling. Houd bij twijfel een stukje wit papier of een fel lampje schuin over de plek: bij een echte beschadiging ziet u een kleurverschil dat niet met de rest van de coating meeloopt, terwijl een kras vooral een verandering in glans laat zien.
Als de coating alleen dof of licht beschadigd is zonder dat het onderliggende zink bloot ligt, is bijwerken met een likje reparatielak vaak voldoende. Dat geldt voor kleine krassen die tijdens het tillen of schuiven zijn ontstaan, en voor de meeste vingernagelkrasjes die je pas ziet als je er met je hand overheen wrijft en het licht verandert. Zo'n baan kunt u gewoon meetellen in uw berekening van het aantal banen: hij hoort nog bij het aantal dat u al had besteld, en u hoeft niets extra's te bestellen. Denk aan een situatie waarin een baan tijdens het lossen even tegen de rand van de vrachtwagen heeft gescharreld: een lichte, oppervlakkige lijn, de coating is dof maar niet doorbroken. Die baan leggen we gewoon in het vlak, eventueel met de beschadigde kant naar de minst opvallende zijde van het dak of de gevel, en werken de kras bij zodra de baan ligt.
Als de coating is doorbroken en het staal zichtbaar is, ligt dat anders. Op een dak of gevel dat jarenlang aan weer en wind blootstaat, is een opening in de coating een plek waar vocht kan binnendringen onder de laag, met op termijn corrosie als gevolg, ook al is het onderliggende zink zelf nog corrosiebestendig. Zo'n plek bijwerken met lak dekt de kleur af, maar herstelt niet de gesloten laag die de coating oorspronkelijk vormde. Bij een diepe kras of een deuk waarbij het staal bloot ligt, is het daarom verstandiger die baan niet in het zichtvlak te gebruiken. Reken hem niet meer mee in het aantal banen dat u wilt leggen, en bestel een vervangende baan bij, of schuif de beschadigde baan naar een plek die achteraf toch wordt afgedekt, bijvoorbeeld onder een overstek, mits de beschadiging daar niet aan het weer blootstaat.
Dit raakt direct aan hoe u het aantal banen indeelt. Stel: het vlak is 3200 mm breed. Gedeeld door de werkende breedte van 475 mm komt u op zes hele banen plus een rest van 350 mm. Die rest wordt de zevende, smallere baan, en u kiest de kant waar die het minst opvalt, vaak een hoek of een randaansluiting. Wordt tijdens het leggen een van de zes hele banen beschadigd tot op het staal, dan verschuift dat probleem niet zomaar naar de rand: u heeft gewoon een hele baan te weinig voor het middenvlak. Een smallere reservebaan bijzagen om het gat te vullen is meestal geen oplossing, want de fels aan beide zijden moet aansluiten op de buurbanen, en dat werkt alleen met de volledige werkende breedte van 475 mm. Reken er dus op dat u voor deze situatie een hele extra baan nodig heeft, niet een lapje.
Om dit soort verrassingen te beperken, is het verstandig om iets meer marge te bestellen dan de kale rekensom van breedte gedeeld door 475 mm oplevert, zeker bij grote vlakken of bij een project met veel op- en overslag. Eén of twee banen extra in de bestelling kosten weinig in verhouding tot de moeite van een spoedbestelling achteraf, en zeker bij een plaat die op maat is gewalst, is naleveren niet altijd op dezelfde termijn te regelen als de eerste levering. Hoe u de plaat vervolgens beschermt tegen dit soort schade tijdens transport en opslag, lichten we toe bij de beschermfolie.
Krassen en beschadigingen ontstaan zelden vanzelf; ze zijn meestal het gevolg van hoe er met de platen wordt omgegaan tussen levering en montage. Platen die los over elkaar heen worden gesleept in plaats van opgetild, platen die op een ondergrond met grit of steenslag worden neergelegd, of pakketten die te ruw worden gestapeld: dat zijn de gebruikelijke oorzaken. Een zorgvuldige manier van tillen en verplaatsen voorkomt het grootste deel van de schade al voordat er sprake is van bijwerken of afkeuren. Ook bij het zagen of knippen van een baan op maat kan een restje metaalspaander of een scherpe rand op de werkbank een volgende plaat beschadigen als platen daar bovenop worden gelegd; een schone, gladde ondersteuning tijdens het verwerken is dus net zo belangrijk als voorzichtigheid bij het tillen zelf.
Denk ook aan het moment waarop de coating het meest gevoelig is: direct na het verwijderen van de beschermfolie, voordat de baan gelegd en geklemd is. In die fase ligt de plaat vaak nog los, wordt hij verschoven om te passen, en is de kans op een schuurbeweging tegen een andere plaat of tegen gereedschap het grootst. Werk daarom pas de folie weg vlak voordat de baan gelegd wordt, en houd de ondergrond waarop u de plaat even neerlegt vrij van grit, schroeven of andere scherpe resten.
Neem bij het berekenen van het aantal banen niet alleen de kale deling van de breedte door 475 mm als uitgangspunt, maar houd ook rekening met een kleine marge voor onvoorziene schade tijdens transport en verwerking. Beoordeel elke kras of beschadiging op hetzelfde criterium: is de coating doorbroken of niet. Bij twijfel over een specifieke plek kunt u ons altijd een foto sturen; we denken kosteloos mee, ook al gaat het om een enkele baan. Wilt u weten hoe u de plaat het beste optilt en verplaatst om dit soort schade te voorkomen, kijk dan bij de plaat tillen en dragen.