Klikzink
Bij renovatie komen twee dingen samen die op nieuwbouw los van elkaar staan: de staat van de plaat en de staat van het gebouw waarop hij komt. Op een nieuw pand meet u een strakke, haakse ondergrond in en krijgt u een plaat die nog in de fabriek zijn laatste vorm kreeg. Bij renovatie meet u een gebouw in dat al jaren stond, met een dakrand die misschien twee centimeter uit het haakse loopt, en u werkt met platen die het transport naar de bouwplaats en soms een tijdelijke opslag al hebben doorstaan. Die twee gegevens, de kras in het materiaal en de kromme meter van het bestaande gebouw, wegen op renovatiewerk allebei net iets zwaarder dan op nieuwbouw. Deze pagina gaat over hoe u daarmee omgaat, niet over de kleur van de coating of de klem waarmee de plaat vastkomt.
Een kras is oppervlakkig: de coating van 50 micrometer is beschadigd, maar het verzinkte staal daaronder is nog intact. U ziet een lichte lijn of een matte streep, meestal ontstaan door schuren over een andere plaat, over een steiger of over scherp gereedschap. Zolang de zinklaag van 275 gram per vierkante meter niet is doorbroken, is er niets aan de hand voor de werking van de plaat. Een beschadiging gaat verder: de coating is weg en de zinklaag is doorgesneden of doorgeschuurd, zodat het staal zelf bloot ligt. Dat onderscheid, coating beschadigd of coating én zink beschadigd, is het enige dat telt bij de vraag of u bijwerkt of vervangt. Hoe u dat onderscheid in de praktijk beoordeelt en wat u wel en niet met bijwerklak kunt doen, leggen wij uitgebreid uit bij [wat u kunt bijwerken, en wat u beter kunt vervangen](/felsplaat/maatvoering-renovatie/bijwerken). Op deze pagina kijken we naar iets waar die pagina niet aan toekomt: wat een bestaand, niet-haaks gebouw doet met de kans op krassen en beschadigingen tijdens het inmeten en aanbrengen zelf.
Op een nieuwbouwproject ligt de plaat op een schone steiger, tussen rechte kanten, en gaat hij in één beweging van de pallet naar de gording. Bij renovatie ziet de bouwplaats er anders uit. Er staat vaak nog een oude dakbedekking, er liggen leidingen die verwijderd moeten worden, en de plaat moet regelmatig langs een bestaande schoorsteen, dakkapel of regenpijp worden gemanoeuvreerd voordat hij op zijn plek ligt. Elke keer dat een baan van 475 mm werkende breedte langs een obstakel schuift, is er kans dat de fels van 35 mm of het vlak van de plaat langs iets scherps komt: een oude spijker, een stalen regel, de rand van een bestaande dakrand. Dat is geen fout van de plaat en meestal ook geen fout van de aannemer, het is een direct gevolg van de omgeving waarin renovatiewerk plaatsvindt. De praktische conclusie is dat u op een renovatieklus meer tijd inruimt voor het beoordelen van de plaat vóór montage dan op nieuwbouw, en dat u weet welke kras u laat zitten en welke plaat u opzij legt voordat hij vastligt.
Een tweede reden ligt in de opslag. Bij renovatie ligt de plaat vaak langer op de bouw dan bij nieuwbouw, omdat de sloop of demontage van het oude dak eerst moet zijn afgerond voordat de nieuwe felsbanen erop kunnen. Hoe u die opslagperiode zo inricht dat er geen schade ontstaat, staat beschreven bij [opslag op de bouw en inmeten bij een bestaand gebouw](/felsplaat/maatvoering-renovatie/opslag-op-de-bouw). Voor deze pagina is het genoeg om te weten dat elke dag dat platen tegen elkaar of tegen een steiger liggen, een dag is waarop er krassen bij kunnen komen, en dat u dat meeneemt in de planning van een renovatieproject.
Bij nieuwbouw kunt u de maat van de gording vaak al van de tekening halen, omdat de constructie nog moet worden gebouwd volgens die tekening en dus haaks en recht wordt uitgevoerd. Bij renovatie is dat vertrouwen er niet. Een dakvlak dat vijftig jaar geleden is gelegd, is in die vijftig jaar gaan werken: de gording is een centimeter gezakt, de nok loopt niet meer helemaal recht, en de dakrand aan de linkerkant van het gebouw wijkt af van de rand aan de rechterkant. Daarom meet u bij renovatie pas in nadat de oude bedekking eraf is en de bestaande ondergrond zichtbaar is, en niet eerder op basis van een oude bouwtekening. Dat is een andere volgorde dan bij nieuwbouw, waar u soms al kunt bestellen voordat de laatste gording ligt.
Dat later inmeten heeft ook gevolgen voor hoe u met krassen en beschadigingen omgaat. Omdat u de definitieve maat pas kent op het moment dat de bouwplaats al open ligt, is er minder marge om een beschadigde plaat rustig te laten vervangen zonder de planning te raken. Op nieuwbouw kunt u een kras eenvoudig een plaat verder in het pakket opzij leggen en verder werken met de rest, omdat de maten toch nog hetzelfde zijn. Bij renovatie, waar iedere baan vaak een net iets andere lengte heeft omdat de dakrand niet overal even lang is, ligt een beschadigde plaat soms al op zijn eigen, unieke maat afgekort. Vervangen betekent dan niet zomaar een andere plaat uit het pakket pakken, maar opnieuw laten leveren op die specifieke maat. Dat is een goede reden om bij de eerste beoordeling van geleverde platen, direct bij aankomst op de bouw, alle banen op krassen en beschadigingen te controleren en niet te wachten tot de dag van montage.
Omdat een bestaand gebouw nooit helemaal haaks is, meet u bij renovatie niet op de kortste afstand tussen twee punten, maar op de langste maat die u tegenkomt over de volle lengte van het dakvlak of de gevel. Loopt de dakrand aan de ene kant een centimeter verder door dan aan de andere kant, dan bestelt u op die langste maat en niet op het gemiddelde. Omdat felsplaat op de millimeter wordt afgekort, van 450 tot 8000 mm, kunt u die marge nauwkeurig doorgeven zonder dat u hoeft af te ronden op een standaardmaat. Diezelfde precisie is de reden waarom een kras die net over de rand van de gewenste maat valt, na afkorten vaak vanzelf verdwijnt: als u een paar centimeter extra opgeeft omdat het gebouw niet haaks is, valt een beschadiging die aan de uiterste rand zat soms al buiten de uiteindelijke plaat. Controleer dat wel altijd na het afkorten en niet ervoor, want de plaat die u ziet vóór het zagen is niet de plaat die op het dak komt te liggen.
Controleer bij aankomst van elke levering of een kras oppervlakkig is gebleven binnen de coating, of dat de zinklaag is doorbroken, en beslis op basis van dat onderscheid of bijwerken volstaat. Meet bij renovatie pas in nadat de oude bedekking is verwijderd, houd de langste maat aan over het volledige vlak, en geef een ruimere marge door dan u op een haaks nieuwbouwproject zou doen. Neem contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede, als u twijfelt over een concrete maat of een beschadigde levering: wij denken kosteloos mee op tekening en sturen op verzoek monsters van de drie beschikbare kleuren mee, zodat u ook meteen kunt zien hoe de coating in het echt aanvoelt.