Klikzink
Onze felsplaten zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Dat getal staat in de technische documentatie en het klopt, maar het is een grens en geen advies. Een plaat die bij -15 graden nog net zonder scheuren te zetten is, verwerkt u niet met hetzelfde gemak als bij 10 graden boven nul. Wat wij hier willen uitleggen is niet de ondergrens, maar wat er onderweg naar die grens verandert aan het gedrag van de plaat, de folie en het pak waarin alles aankomt.
Staal wordt bij kou stugger. Dat merkt u het eerst bij het loskrijgen van banen uit het pak: ze verzetten zich meer, veren harder terug en liggen minder gewillig vlak zodra u ze op de lat legt. Bij een baan van een paar meter lengte is dat te overzien, maar bij lange stroken van zes of zeven meter voelt u bij vorst duidelijk meer weerstand dan in een zwoele nazomer. Dat is geen gebrek aan de plaat; het is hoe verzinkt staal van 0,55 mm zich nu eenmaal gedraagt als de temperatuur zakt. Houd er in de planning van uw werkdag rekening mee dat dezelfde klus bij vorst meer tijd en meer kracht kost dan u gewend bent.
Bij het koud vouwen zelf is de marge bij vorst kleiner. De 35 mm hoge fels wordt in koude toestand net wat brozer op de plek waar hij haaks omgezet wordt, vooral aan de randen van een baan of bij een tweede vouw dicht bij een eerste. Dat is precies waar wij op ingaan bij [koud vouwen en kanten bij de verpakking](/felsplaat/verpakking/koud-vouwen); hier volstaat de vaststelling dat de grens van -15 graden een uitersteafspraak is met de fabriek, niet een garantie dat elke vouw er bij die temperatuur even soepel uitkomt als bij 15 graden erboven.
De beschermfolie op de plaat is er niet op berekend om bij vorst soepel te blijven. Bij normale temperatuur trekt u de folie in één beweging van de plaat; bij een paar graden onder nul wordt de lijmlaag stroever en de folie zelf stijver, waardoor hij eerder scheurt dan afrolt. Wij zien op de bouw regelmatig dat mensen de folie dan met een mes lostikken in stukjes, wat resten lijm achterlaat die u er in de zomer nooit zo had aangetroffen. Voor het gedrag van de folie zelf, ook buiten de vorst, verwijzen wij naar [de beschermfolie bij de verpakking](/felsplaat/verpakking/beschermfolie); hier is vooral van belang dat u bij winterwerk rustiger moet verwijderen dan u gewend bent, en dat u niet moet forceren als de folie niet meteen meewerkt.
De tussenlagen in het pak, de stroken die de banen van elkaar scheiden, worden bij vorst eveneens stijver. Bij het uitpakken op een koude ochtend voelt dat pak dan ook anders aan dan op een dag in mei: het zit strakker, de lagen kleven eerder aan elkaar door condens die 's nachts is opgetrokken, en het lostrekken van de eerste baan kost meer moeite. Dat is een goed moment om extra voorzichtig te zijn, want net die combinatie van stugge tussenlagen en een stroeve folie is waar een baan het snelst een kras oploopt bij het verschuiven. Wij gaan daar verder op in bij [krassen en beschadigingen bij de verpakking](/felsplaat/verpakking/krassen).
Een pak felsplaten is verpakt om de inhoud droog en stofvrij te houden tot het moment van verwerken, en bij vorst is dat belang groter dan anders. Als een pak 's nachts open is blijven liggen, kan er condens ontstaan tussen de banen zodra de temperatuur overdag weer stijgt. Die condens bevriest de volgende nacht opnieuw, en zo ontstaat een wisseling van vocht en ijs die de tussenlagen aan de platen laat plakken. Wij hebben pakken gezien die daardoor 's ochtends letterlijk aan elkaar vastvroren, met beschadigde coating tot gevolg zodra iemand de banen met kracht losbrak.
De regel is dus simpel: laat een geopend pak nooit onbeschermd buiten liggen bij vorst, en zeker niet met de bovenste banen bloot. Leg het pak, als het even kan, overdekt neer, of dek het zelf af zodra u klaar bent met werken. Dat is geen andere afspraak dan bij regen of felle zon, maar bij vorst is de schade die ontstaat wanneer u het nalaat blijvend: een gescheurde tussenlaag of een bevroren randje folie is de volgende dag niet meer zoals het was.
Stugger materiaal bij vorst verandert ook hoe een baan zich gedraagt zodra hij uit het pak is en u hem naar zijn plek beweegt. Een lange plaat die bij normale temperatuur enigszins meebuigt in uw handen, doet dat bij vorst veel minder; hij blijft rechter en dus onhandelbaarder, vooral op een dak met wind erbij. Voor het dragen zelf, onafhankelijk van temperatuur, verwijzen wij naar [de plaat tillen en dragen bij de verpakking](/felsplaat/verpakking/tillen); bij vorst is het advies om met twee mensen te werken eerder een noodzaak dan een aanbeveling, omdat een stugge plaat die u alleen probeert te sturen bij de minste windvlaag zijn eigen weg kiest.
Ook het uitzettingsgedrag speelt hierbij een rol, zij het omgekeerd aan wat u bij hitte ziet. Onze felsplaten zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en bij vorst krimpt het materiaal juist licht. Op een enkele baan merkt u daar weinig van, maar bij het aansluiten van meerdere stroken naast elkaar kan een baan die 's ochtends bij -10 graden gelegd is er 's middags bij dooi net iets anders bij liggen. Wij noemen dit hier alleen als aandachtspunt; de opbouw en de ruimte die u daarvoor in de bevestiging aanhoudt, staat uitgewerkt op klikzink.com.
Ga bij winterwerk niet uit van de grens van -15 graden als werktemperatuur, maar van het weer op de dag zelf: hoe kouder, hoe meer tijd, hoe meer voorzichtigheid bij het uitpakken en hoe stugger de folie. Houd een geopend pak bij vorst nooit onbeschermd buiten liggen, verwijder de folie rustig in plaats van met kracht, en werk waar mogelijk met twee mensen bij het verplaatsen van lange banen. Neem bij twijfel over een concrete klus contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede; wij denken kosteloos mee op tekening en kunnen de levering afstemmen op het seizoen waarin u gaat verwerken.