Klikzink
Onze felsbanen zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Dat getal staat vast omdat we het testen, en het is een grens, geen advies. Bij die temperatuur kan het staal nog gefelst worden zonder te scheuren of te haarscheuren op de fels van 35 mm, maar de marge tussen wat kan en wat prettig werkt, wordt bij vorst kleiner dan op een gewone werkdag. Een aannemer die in januari op een onverwarmde bouwplaats werkt, doet er goed aan om dat verschil te kennen voordat de banen uit de vrachtwagen komen.
Staal wordt bij kou stugger. Dat merkt u het eerst aan de fels zelf: het opstaande randje van 35 mm dat op de bouw dichtgeklemd wordt, vraagt bij vorst iets meer kracht en gaat minder soepel dicht dan bij vijftien graden. De plaat zelf, 0,55 mm dik en zo'n 5 kg per vierkante meter, blijft hanteerbaar, maar reageert scherper op een verkeerde klap met de rubberhamer. Wat bij twintig graden een onschuldige tik is, kan bij -10 graden net dat beetje harder aankomen op een staal dat minder meegeeft. Dat is geen reden om te wachten tot het dooit, wel een reden om rustiger en met meer aandacht te werken dan u gewend bent.
De beschermfolie op de plaat verandert eveneens van gedrag in de kou. Bij vorst plakt de folie vaster en scheurt hij eerder in plaats van in een lange sliert los te komen. Dat is vooral vervelend als u nog moet boren of felsen onder de folie: een folie die in stukjes achterblijft rond een boorgat is lastiger schoon te verwijderen dan een folie die er in één beweging afkomt. Wij raden aan de folie op de plek waar u werkt, gewoon vlak vóór het felsen te verwijderen, en niet de hele baan alvast bloot te leggen als die nog een paar uur in de kou blijft liggen te wachten. Wanneer die folie er precies af moet, en waarom dat moment ertoe doet, leest u uitgebreider terug op de kennisbank.
Dan de levertijd, en waarom vorst daar meer invloed op heeft dan u misschien denkt. Wij walsen op order. Er ligt geen voorraad felsplaat in een magazijn die we bij een telefoontje inpakken; elke lengte wordt op maat gewalst nadat de order binnen is en de maatvoering vastligt. Dat betekent dat de tijd tussen bestellen en leveren voor een groot deel bepaald wordt door hoe vroeg wij weten wát er precies gewalst moet worden, niet door hoe vol ons magazijn is.
Bij vorst wordt die volgorde nog belangrijker dan anders. Een bouwplaats in de winter heeft vaak een kortere venstertijd om te werken: een paar droge, niet te koude dagen tussen buien en vorstperiodes in, waarin het dak of de gevel wél gelegd kan worden. Als de plaat dan nog niet gewalst is omdat de maten pas op de bouw definitief werden, verschuift dat venster naar achteren, en dat venster komt in de winter minder vaak terug dan in het voorjaar. Precies daarom loont het om de baanlengtes en de positie van doorvoeren en aansluitingen ruim vóór de winterperiode vast te leggen, op tekening, zodat het walsen kan beginnen zodra de order de deur uit is en niet pas wanneer de eerste vorstvrije dag zich al aandient.
Dit is ook waarom boren op de bouw zo weinig ruimte geeft als de winter meespeelt. Een gat dat u zelf boort voor een doorvoer, verstoort de plaat op een plek die niet was voorzien, en herstellen daarvan kost tijd die u in een korte vorstvrije periode niet heeft. Wij leggen elders uit waarom boren in de plaat vraagt dat de maatvoering al vaststaat voordat wij walsen, zoals wij uitleggen bij [boren in de felsplaat en de maatvoering vooraf](/felsplaat/levertijd/boren); in de winter is dat verhaal alleen maar dwingender, omdat een nabestelling dan niet zomaar tussen twee koude fronten past.
Ook de uitzetting van het materiaal speelt een rol bij het plannen rond vorst, al ligt de nadruk daar net iets anders dan bij warmte. Felsplaat zet ongeveer half zoveel uit als zink, en dat werkt in twee richtingen: bij vorst krimpt het materiaal net zo goed als het bij hitte uitzet. Een felsverbinding die bij -10 graden strak sluit, moet dus ook bij een onverwachte dooi nog ruimte hebben om te bewegen. Wij gaan dieper in op wat die uitzetting betekent voor uw bestelling in het stuk over de gevolgen van uitzetting voor uw bestelling, en dat is nuttig materiaal om te lezen naast dit stuk over vorst, juist omdat de twee elkaar raken zodra de temperatuur flink wisselt binnen één winterse week.
Een praktijkvoorbeeld maakt het concreet. Stel, een dakdekker werkt half december aan een bedrijfshal met een lengte van ruim twaalf meter aan de gevel. De temperatuur zakt 's nachts tot -8 graden en overdag komt hij net boven het vriespunt. De banen zijn op maat gewalst en liggen al enkele dagen op de bouw, ingepakt, wachtend op een droge dag. Zodra die dag komt, moet het werk in één keer door kunnen: de folie eraf net vóór het felsen, de klemmen op temperatuur gecontroleerd, en geen ruimte voor een extra bestelling omdat er ergens een maat net niet klopte. Dat kan alleen als de maatvoering ruim vooraf is vastgesteld, precies om die reden dat het walsen niet uit voorraad gebeurt maar op order.
Wat betekent dit voor u. Vorst is voor de felsplaat zelf geen probleem tot -15 graden, maar het is wel een omstandigheid waarin fouten duurder uitpakken, omdat de tijd om ze te herstellen in de winter schaarser is. Werk rustiger, verwijder de folie pas kort voor het felsen, en zorg dat de maten allang bij ons liggen voordat de eerste vorstvrije dag zich aandient. Voor de opbouw van het dak zelf, de isolatie en de vereiste dakhelling bij lage temperaturen verwijzen we u naar klikfels.com, en voor de bevestiging met de klem en de volgorde van werken op de bouw naar klikzink.com. Neem voor een winterproject gerust vroeg contact met ons op: meedenken op tekening kost niets, en hoe eerder de maatvoering vaststaat, hoe beter wij de walsplanning op uw bouwvenster kunnen laten aansluiten.