Klikzink
Een felsbaan die op de bouw nog ingekort moet worden, komt vaker voor dan een aannemer van tevoren denkt. Een dakvlak wijkt een paar centimeter af van de tekening, een overstek is net anders uitgevoerd dan gepland, of er is een baan te veel besteld en die moet worden aangepast aan een kleiner vlak verderop. De vraag die dan op de bouwplaats ontstaat is simpel: mag dit, en waarmee doe ik het.
Het antwoord is dat inkorten in de lengte, dus haaks op de fels, in de praktijk kan met normaal plaatgereedschap: een fijne metaalschaar, een knabbelschaar of een handschaar bedoeld voor verzinkt staal. Dat is een andere handeling dan het aanpassen van de breedte van de baan of het bijwerken van de fels zelf, waarover wij apart schrijven omdat de fels van 35 mm bepalend is voor hoe de banen straks in elkaar klikken. Bij het kappen van de lengte snijdt u dwars door de plaat, over de volle breedte van 475 mm werkend, en daar zijn andere dingen belangrijk dan bij de fels.
Het gereedschap waar wij bij levering het meest voor waarschuwen is de haakse slijper met doorslijpschijf. Die schijf werkt met hoge snelheid en met vonken, en dat is precies het probleem. De hitte van het slijpen brandt de organische coating van 50 micrometer weg over de volle lengte van de snede, en de vonken die daarbij ontstaan slaan neer op de rest van de plaat. Op de zinklaag van 275 g/m2 die onder de coating zit, brandt de slijper eveneens door. Het resultaat is een snijkant die niet meer beschermd is, en vonkinslag op het vlak van de plaat die op termijn gaat roesten, ook al ziet dat er de eerste weken nog niet zo uit.
Bij een schaar of een knabbelschaar gebeurt dat niet. De snede is koud, er ontstaat geen hittezone, en de coating en de zinklaag blijven intact tot precies op de snijrand. Er blijft altijd een stukje staal onbeschermd, dat geldt voor iedere manier van afkorten, maar het verschil in oppervlak is groot: een schaarsnede is een lijn, een slijpsnede is een brede, verhitte baan waar de bescherming aan weerszijden van wegbrandt. Voor de afwerking van die snijkant, en voor wat daar verder mee moet, verwijzen wij naar wat wij schrijven over de coating en het uiterlijk op zinklook.com; hier gaat het puur om het materiaal van de plaat zelf en om wat het gereedschap daarmee doet.
Dat afkorten op de bouw hoe dan ook een uitzondering hoort te blijven, komt door de manier waarop wij de platen maken. Er ligt geen voorraad felsbanen in een magazijn die u zomaar een paar centimeter korter knipt en dan meeneemt. Elke baan wordt gewalst op de millimeter die u bestelt, van 450 tot 8000 mm, op onze eigen walsmachines in Ede. Dat betekent dat de lengte die u doorgeeft, de lengte is die wij produceren, en dat er tussen bestelling en levering geen ruimte is om die lengte nog aan te passen zonder dat er een nieuwe walsorder voor nodig is.
Die werkwijze heeft gevolgen voor de planning op de bouw. Waar een aannemer bij sommige bouwmaterialen kan rekenen op voorraad die dezelfde week nog aangepast kan worden, geldt dat bij felsplaat niet. Een verkeerde maatvoering merkt u dus niet als een klein ongemak dat u ter plekke oplost met de schaar, maar als een omissie die teruggaat naar de walserij. Vandaar dat wij er bij iedere bestelling op aandringen dat de maatvoering vaststaat voordat het walsen begint, precies zoals wij ook uitleggen bij [de baanlengte bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen). Wie twijfelt over een maat, doet er beter aan een tekening te sturen dan een baan te laat te laten walsen.
Er zijn situaties waarin bijknippen op de bouw wel de snelste en verstandigste route is, en dat is meestal wanneer de afwijking klein is en aan één kant van het dak of de gevel zit. Denk aan een dakschild dat aan de ene kop een paar centimeter langer is uitgevoerd dan op de tekening stond, terwijl de rest van het vlak wel klopt. In dat geval is het zinvoller om de overtollige baan aan het einde in te korten dan om een compleet nieuwe baan te laten walsen en te wachten tot die is gemaakt en geleverd. De dakdekker werkt dan met de schaar de overmaat weg, controleert de snijkant, en gaat verder met leggen.
Minder voor de hand liggend, maar in de praktijk net zo vaak nodig, is het geval waarin een besteleenheid net iets ruimer is uitgevallen dan het vlak vraagt, bijvoorbeeld omdat er met een marge is besteld voor de zekerheid. Ook dan is bijknippen op de bouw de aangewezen weg, en niet het terugsturen van de baan. Bewaar in dat geval het afgeknipte stuk niet als restmateriaal voor een andere plek op het dak: door de uitzetting van staal, die ongeveer half zo groot is als bij zink maar wel degelijk optreedt, kan een stuk dat eerst ergens anders heeft gelegen niet zomaar op een andere plek herbruikt worden zonder de aansluiting opnieuw te berekenen.
De les die uit deze twee situaties samen volgt, is dat afkorten op de bouw een noodgreep is voor kleine afwijkingen, niet een vaste stap in de planning. Voor de aannemer betekent dit dat de tijd die aan de voorkant gestoken wordt in het opmeten en doorgeven van de juiste lengte, zich op de bouw terugbetaalt in minder gedoe met schaar en snijkant. Ons advies is daarom onveranderd: meet het vlak zo nauwkeurig mogelijk op, laat ons waar nodig meekijken op tekening, en reken pas met de exacte maat als die vaststaat. Meedenken op tekening kost niets, en het is goedkoper dan een baan die achteraf twee keer bewerkt moet worden.
Wilt u een bestelling voorbereiden waarbij u de baanlengte al kent maar nog twijfelt over een enkele afwijkende maat op het dak, dan kunt u die maat aan ons doorgeven voordat het walsen begint. Heeft u vragen over de coating of de kleur van de snijkant na het afkorten, kijk dan verder op zinklook.com. Gaat het om de bevestiging van de ingekorte baan met de klemmen, dan vindt u dat op klikzink.com.