Klikzink
Wij korten elke felsbaan op de millimeter af voordat hij de fabriek verlaat. Dat gebeurt op de wals, met een lengte die u zelf opgeeft, van 450 tot 8000 millimeter. Voor de meeste projecten is dat voldoende: de maatvoering komt van de tekening, de platen komen op maat aan, en er hoeft op de bouw niets meer af. Toch gebeurt het dat er alsnog een stuk vanaf moet. Een meetfout, een detail dat op de bouw net anders uitpakt dan op tekening, of een laatste baan die tien centimeter te lang blijkt. Deze pagina gaat over dat ene moment: de plaat die u zelf, ter plekke, nog korter maakt.
Dat onderscheid is belangrijk, want afkorten is iets anders dan zagen of knippen in de breedte. Bij afkorten haalt u een stuk van de lengte van de baan af, dwars op de fels. Hoe u dat het beste doet en met welk gereedschap, leest u bij [zagen en knippen](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/zagen-en-knippen). Hier gaat het om de reden waarom dat op de bouw anders voelt dan in de fabriek, en om wat er met de plaat gebeurt op het moment dat u hem doorslijpt.
De verleiding is groot om een haakse slijper met doorslijpschijf te pakken. Die staat toch al in de bus, hij gaat er snel doorheen, en op het oog is het resultaat een nette, rechte snede. Het probleem zit niet in de rechtheid van de snede, maar in de hitte die daarbij vrijkomt. Een doorslijpschijf draait met hoge snelheid en smelt het metaal plaatselijk weg in plaats van het te knippen of te scheren. Op die snijkant, over de volle dikte van de plaat, verbrandt de organische coating van 50 micrometer en verdwijnt de zinklaag die daaronder zit.
Die zinklaag is niet zomaar een laagje verf: het is de laag die corrosie tegenhoudt door zichzelf op te offeren zodra het staal eronder bloot komt te liggen. Verdwijnt die laag over een strook van enkele millimeters, dan ligt precies op de snijkant het kale staal open. Dat zie je in het begin niet, want de coating erboven en eronder oogt nog vlekkeloos. Pas na een paar winters zie je op die ene snede roestvorming ontstaan, terwijl de rest van de baan, tien meter verderop, er nog als nieuw bijligt. Wat op de snijkant zelf gebeurt en hoe u dat wel goed afwerkt, staat uitgebreid bij [de snijkant afwerken](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/snijkant-afwerken); hier gaat het vooral om te begrijpen waarom een doorslijpschijf dat probleem veroorzaakt en een schaar of knabbelschaar niet, of veel minder.
Een schaar, een knabbelschaar of een elektrische plaatschaar werkt namelijk koud: het materiaal wordt geknipt of afgeschoven, niet gesmolten. Er komt nauwelijks warmte vrij, de coating blijft tot vlak op de snede intact en de zinklaag verdwijnt alleen precies op de plek waar het staal is doorgesneden, niet in een bredere zone eromheen. Dat is het verschil tussen een snede die u met een likje afdichtingsmiddel kunt afwerken, en een snede die eigenlijk om een reparatie van een verbrande strook vraagt.
Bij een groot dak met honderden meters felsbaan valt een verkeerd afgekorte plaat in het niet, en is er vaak nog ruimte om een baan te vervangen zonder dat het project daar merkbaar onder lijdt. Bij een dakkapel, een luifel of een gevelstrook ligt dat anders. Daar bestelt u misschien tien of twintig meter in totaal, verdeeld over een handvol banen. Elke baan is dan een aanzienlijk deel van de totale hoeveelheid, en een misser op de snijkant is geen kleine correctie meer maar een zichtbaar deel van het hele werk.
Bij zo'n kleine hoeveelheid telt bovendien dat er vaak geen tweede plaat achter de hand is. Op een groot dak ligt er soms nog een reststrook van een vorige baan waar u een nieuw stuk uit kunt korten. Bij een dakkapel met vier of vijf banen is dat er niet. Korter afkorten dan nodig, of een snee die u niet meer netjes krijgt afgewerkt, betekent in de praktijk dat u een nieuwe plaat moet laten aanvoeren voor een oppervlak dat eigenlijk nauwelijks de moeite waard is om apart te laten walsen. Dat is precies waarom het bij kleine hoeveelheden extra loont om vooraf goed te meten en het juiste gereedschap bij de hand te hebben, in plaats van improviseren met wat er die dag toevallig in de bus ligt.
Het scheelt ook dat bij een klein aantal banen elke fout meteen in het oog springt. Op een luifel van vier meter breed ziet u een roestvlek op de snijkant al na een paar maanden vanaf de grond, terwijl diezelfde vlek op een groot dak vanaf het maaiveld nooit opvalt. Wie voor een dakkapel of gevelstrook werkt, doet er daarom goed aan net iets zorgvuldiger te zijn dan de norm op een groot project, simpelweg omdat er minder centimeters zijn om een misser in te laten verdwijnen.
Het is niet zo dat afkorten op de bouw per definitie iets is om te vermijden. Bij een detail dat pas op de bouw duidelijk wordt, zoals een aansluiting die net anders uitvalt dan getekend, is het vaak sneller en praktischer om een baan die net iets te lang is aangeleverd zelf in te korten dan om een nieuwe maat te bestellen en te wachten tot die er is. De plaat leent zich daar prima voor: hij is met de juiste schaar goed te bewerken, ook nog koud vouwbaar tot min vijftien graden, en van dun genoeg materiaal, 0,55 millimeter, om zonder al te veel kracht recht te knippen.
Waar het om gaat, is dat u het bewust doet. Meet de exacte lengte die u nodig heeft, reken een kleine marge in voor de aansluiting, en kort dan pas af met een schaar in plaats van een slijper. Werk de snijkant meteen af zodra de plaat op zijn plek ligt, in plaats van dat uit te stellen tot het einde van de dag. Wilt u zeker weten dat de gekozen maat ook past bij de rest van de opbouw, dan is dat een vraag voor de dakhelling en de constructie, niet voor de plaat zelf; die randvoorwaarden staan uitgelegd op klikfels.com.
Als afkorten op de bouw vaker nodig blijkt dan u vooraf had verwacht, is dat vaak een signaal dat de oorspronkelijke maatopgave niet aansloot op de werkelijke situatie. Voor een volgend project loont het dan om iets ruimer te meten voordat u bestelt, of om ons vooraf de tekening te laten bekijken. Dat meedenken op tekening kost niets en voorkomt vaak dat er op de bouw nog geknipt moet worden.
Heeft u voor een dakkapel, luifel of gevelstrook nog maar een beperkt aantal banen nodig en wilt u voorkomen dat u op de bouw met een doorslijpschijf de coating aantast, meet dan vooraf de exacte lengte en kies een schaar of knabbelschaar als er toch afgekort moet worden. Bekijk bij twijfel over de rest van de verwerking onze andere pagina's over kleine hoeveelheden, of neem contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede: we denken kosteloos mee op tekening en sturen desgewenst monsters mee, zodat de maatvoering meteen klopt en er op de bouw zo min mogelijk hoeft te worden bijgewerkt.