Klikzink
Bij een dakkapel, een luifel boven een voordeur of een gevelstrook van een paar meter bestelt u geen wagonlading felsplaat. U bestelt precies wat er nodig is, vaak tien tot twintig meter, en dat werk staat vaak los ingepland: tussen twee grotere klussen door, op een dag dat het toevallig uitkomt. Ook als die dag een koude dag is. Dat is precies waar deze pagina over gaat: wat er verandert aan het gedrag van de plaat bij vorst, en waarom dat bij een kleine hoeveelheid net iets anders uitpakt dan bij een groot dakvlak.
Onze felsplaten zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Dat getal staat vast, maar het is de grens van wat het staal aankan, niet het punt waarop wij aanraden om te gaan werken. Tussen een prettige werktemperatuur en -15 graden zit een heel gebied waarin de plaat weliswaar niet scheurt of breekt, maar wel anders reageert dan op een zachte dag. Het staal wordt stugger naarmate het kouder wordt. Een fels die u bij tien graden in een vloeiende beweging dichtklikt, vraagt bij vorst iets meer kracht en iets meer aandacht voor de hoek waarin u aanslaat. Bij een lange baan valt dat in de routine van het werk niet zo op. Bij een paar korte stukken voor een dakkapel, waar u telkens opnieuw begint en de opbouw van beweging er niet inzit, merkt u het verschil bij elke baan opnieuw.
De coating aan de bovenzijde, de laag GreenCoat Pural BT van 50 micrometer, wordt bij kou minder soepel. Bij normale temperaturen veert die laag mee met een lichte plooi of een tik; bij vorst is de marge kleiner en kan een scherpe knik eerder een fijne breuk in de coating geven in plaats van alleen een deuk in het staal. Dat is verder niets nieuws ten opzichte van hoe de plaat zich altijd gedraagt onder mechanische belasting, zoals wij ook beschrijven bij [vervorming bij het leggen bij kleine hoeveelheden](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/vervorming); vorst maakt dat effect alleen wat groter bij dezelfde beweging.
Bij kleine hoeveelheden komt daar iets bij dat bij een groot dak minder speelt: de plaat heeft vaak net aangekomen, en heeft de tijd niet gehad om aan de buitentemperatuur te wennen. Bij een grote levering ligt het materiaal vaak al enige tijd op de bouwplaats en is het bijgetrokken naar de omgevingstemperatuur, in welke richting dan ook. Bij een kleine bestelling van tien of twintig meter wordt er nogal eens dezelfde ochtend nog geleverd en dezelfde dag verwerkt. Komt de plaat dan uit een verwarmde loods of een gesloten bus rechtstreeks de vrieskou in, dan zit er een sprong in temperatuur die het materiaal nog moet verwerken. Praktisch betekent dat: geef de platen, ook als het er maar een paar zijn, wat tijd om buiten op temperatuur te komen voordat u ze vouwt. Een half uur in de buitenlucht, plat neergelegd en niet in de volle wind, scheelt al veel.
Het tweede punt dat bij kleine hoeveelheden anders ligt, is de plek waar u werkt. Bij een groot dakvlak staat er vaak een steiger of een hijsvoorziening en wordt er machinaal geknikt, met apparatuur die niet zo gevoelig is voor de temperatuur van het moment. Bij een dakkapel of een luifel wordt vaker met de hand of met een kleine handmachine gewerkt, dicht op het werk, soms op de rand van een steiger of op een ladder. Bij vorst is dat werk lichamelijk zwaarder: koude handen voelen minder precies aan hoeveel kracht er nodig is, en de neiging is dan om harder aan te zetten dan nodig. Dat is precies het moment waarop een scherpe knik ontstaat die er niet in hoort te zitten. Voor het gereedschap dat daarbij hoort, verwijzen we naar wat we schrijven over [gereedschap kiezen bij kleine hoeveelheden felsplaat](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/gereedschap); dat advies verandert niet door de temperatuur, maar het is bij vorst des te belangrijker om het juiste stuk gereedschap te gebruiken in plaats van te improviseren.
Ondergrond en oplegging bevriezen ook, en een bevroren onderlaag voelt hard en ongelijk aan onder de plaat. Bij een grote dakvlakte wordt dat meestal opgevangen doordat er breder wordt gewerkt en kleine oneffenheden zich verdelen over de baan. Bij een korte baan van twee of drie meter, zoals bij een luifel, drukt elke oneffenheid direct door in het zichtbare vlak. Controleer bij vorst dus net iets grondiger of de ondergrond vrij is van ijs en losse rijp voordat de plaat erop komt te liggen. Over de ondergrond zelf, de klem en de volgorde van bevestiging gaat deze site niet: dat behandelen we uitgebreid op klikzink.com.
De uitzetting van het materiaal is bij vorst juist gunstig nieuws. Onze felsplaten zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en bij lage temperaturen is er nauwelijks uitzetting om rekening mee te houden; het risico zit vooral in de overgang naar warme, zonnige dagen later in het jaar. Bij een kleine hoeveelheid, met maar een paar naden en verbindingen, is dat sowieso al minder een aandachtspunt dan bij een groot dakvlak. Wat wel blijft gelden, ongeacht het seizoen: als er op de bouw nog een baan moet worden ingekort, verandert vorst niets aan hoe die snede eruitziet of hoe u die het beste maakt, zoals we uitleggen bij [de felsplaat afkorten op de bouw](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/afkorten-op-de-bouw). Een koude rand snijdt niet anders dan een warme rand; het is vooral de fels zelf, verderop in het proces, die om extra aandacht vraagt bij lage temperaturen.
Ons advies voor een kleine klus in de vorst komt dan ook neer op drie dingen. Laat de plaat, ook al gaat het maar om een paar stuks, buiten op temperatuur komen voordat u gaat vouwen. Werk rustiger en met minder kracht per beweging dan u bij zacht weer zou doen, juist omdat u bij een kleine hoeveelheid vaker met de hand werkt en minder routine in de herhaling opbouwt. En kijk goed naar de ondergrond: bij een korte baan is er geen ruimte om een oneffenheid te laten wegvallen in de lengte van het vlak.
Heeft u een dakkapel, een luifel of een gevelstrook op de planning staan in een periode met vorst? Bepaal dan eerst de juiste maat en uitvoering, en neem daarna contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede. Wij denken kosteloos mee op tekening en leveren op de millimeter afgekort aan, zodat er op de bouw zo min mogelijk nog hoeft te worden bijgewerkt.