Klikzink
Wij leveren felsbanen op maat, op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm. In verreweg de meeste gevallen is dat de lengte die op het dak of tegen de gevel komt, en hoeft er op de bouw niets meer af. Toch gebeurt het: een baan blijkt net te lang, een aansluiting verschuift, of een meting op tekening klopte niet met de werkelijke maat. Dan moet er alsnog een stuk vanaf, en dat is precies waar deze pagina over gaat.
Het gaat hier alleen over het afkorten zelf: waarmee u dat wel en niet moet doen, en wat er met de plaat gebeurt als u het verkeerd aanpakt. Wat het kost aan tijd en materiaal, wat er misgaat als de snede rafelig is, en wie dit op de bouw eigenlijk zou moeten doen, zijn eigen onderwerpen die we elders in deze kennisbank behandelen. Hier leggen we uit wat er met het staal en de coating gebeurt onder het gereedschap, zodat u zelf kunt beoordelen of uw methode de plaat beschadigt of niet.
De doorslijpschijf, ook wel de haakse slijper met een dunne schijf, is op veel bouwplaatsen het eerste gereedschap dat erbij gepakt wordt. Hij ligt er toch al, hij gaat snel, en de snede oogt in eerste instantie netjes. Maar een doorslijpschijf werkt met hoge snelheid en met wrijving, en dat combineert slecht met een dun stalen plaatje van 0,55 mm dat aan beide kanten is beschermd.
Twee dingen gaan mis. Ten eerste verhit de schijf de snijkant tot temperaturen waarbij de zinklaag van 275 g/m2 wegbrandt, precies op de plek waar hij het hardst nodig is: de rand, waar het staal het eerst met vocht in aanraking komt. Ten tweede slijpt de schijf niet alleen het staal door, maar ook de organische coating eromheen, over een strook van enkele millimeters aan weerszijden van de snede. Die coating is maar 50 micrometer dik en beschermt het zink weer tegen UV en weer. Waar hij is weggeslepen, ligt het zink bloot, en waar het zink is weggebrand, ligt het kale staal bloot. Dat is precies de opbouw van beschadiging die op termijn tot roest langs de rand leidt, ook al ziet de rest van de plaat er na tien jaar nog onberispelijk uit.
Er komt nog iets bij: de vonken van een doorslijpschijf zijn niet alleen heet, ze zijn ook metaaldeeltjes van de schijf zelf, en die kunnen op andere delen van de felsplaat terechtkomen en daar inbranden. Op een gevel is dat vooral esthetisch vervelend, wij gaan daar overigens niet verder op in want dat hoort bij het uiterlijk van de plaat, waarover u meer leest op zinklook.com. Maar op een dak, waar de rest van de baan nog gelegd moet worden, is het ook een technisch probleem: die ingebrande deeltjes zijn precies zulke beschadigingen als hierboven beschreven, alleen dan verspreid over de hele plaat in plaats van geconcentreerd op de snijkant.
De plaat is koud vouwbaar tot -15 graden en dat zegt iets over hoe het materiaal zich gedraagt: het is zacht genoeg om zonder verhitting te bewerken, en dat is precies de eigenschap die u wilt gebruiken bij het afkorten. Een elektrische plaatschaar, ook wel een knabbelschaar genoemd, knipt het staal door zonder het te verhitten en zonder slijpsel dat inbrandt. De snede is wat grover dan een fabrieksmatige afkorting, maar de coating en de zinklaag blijven buiten de snijlijn zelf volledig intact.
Ook een handschaar voor plaatwerk, of een goede blikschaar, doet het werk bij een enkele baan of een kleine correctie. Voor rechte, lange sneden is een elektrische schaar prettiger omdat de lijn strakker blijft, maar het principe is hetzelfde: knippen in plaats van slijpen. Een zaagblad dat specifiek is gemaakt voor dun plaatstaal, met fijne vertanding en op lage snelheid gebruikt, kan ook, mits het geen vonken of hitteopbouw geeft. Een gewone cirkelzaag of een houtzaagblad is dat niet: die verhit het staal net zo goed als een doorslijpschijf.
Na het afkorten met schaar of geschikt zaagblad blijft er op de snijkant altijd een strookje kaal staal over, simpelweg omdat u door het materiaal heen sneed en de coating daar nu eenmaal ophoudt. Dat is onvermijdelijk bij elke methode van afkorten, ook bij ons eigen walsen op de fabriek. Het verschil zit in de breedte van die kale strook en in de staat van de coating direct ernaast: bij knippen is dat een fractie van een millimeter met verder intacte coating, bij slijpen kan het een strook van enkele millimeters zijn met verbrande of weggesleten coating aan weerszijden.
Een voorbeeld uit de praktijk: op een dakrenovatie bleek de laatste baan 40 mm te lang doordat de dakrand niet helemaal haaks liep. De dakdekker had een haakse slijper bij de hand, maar koos voor de knabbelschaar uit de bus met handgereedschap. Het kostte iets meer tijd dan slijpen, maar de snijkant kon zo worden afgewerkt en ingepakt in de fels, zonder dat er ergens een verbrande of blootliggende strook zichtbaar bleef.
Of afkorten op de bouw hier verstandig is, hangt af van de situatie: gaat het om een enkele baan die 2 cm te lang is, of om een hele partij die opnieuw op maat moet? Voor dat laatste is het vrijwel altijd beter om opnieuw te bestellen op de juiste maat, dat lichten we toe bij [wanneer je het beter niet doet](/felsplaat/afkorten-op-de-bouw/beter-niet). Voor een enkele correctie is knippen met geschikt gereedschap een prima oplossing, mits u de snijkant behandelt zoals hierboven beschreven.
Wij denken overigens graag vooraf mee op tekening, kosteloos, juist om dit soort correcties op de bouw te voorkomen. Een controlemeting voordat de bestelling de deur uitgaat, scheelt achteraf gereedschap, tijd en risico op een beschadigde snijkant. Wat die correctie op de bouw u aan tijd en materiaal kost als het toch nodig is, zetten we apart uiteen bij [wat het kost](/felsplaat/afkorten-op-de-bouw/wat-kost-het).
De drie uitvoeringen van het vlak, plat, met verstijvingsril of met micro-lines, maken voor het afkorten zelf geen verschil: het gaat in alle gevallen om hetzelfde stalen plaatje van 0,55 mm met dezelfde coating. Het verstevigingspatroon zit in het midden van de baan en heeft geen invloed op hoe de rand zich laat knippen of zagen.
Als u weet dat er op de bouw nog een baan afgekort moet worden, kies dan voor een elektrische plaatschaar of een geschikt zaagblad, en laat de doorslijpschijf in de tas. Twijfelt u of uw situatie zich leent voor een correctie op de bouw of beter om een nieuwe baan op maat vraagt, neem dan contact met ons op: we kijken kosteloos met u mee op tekening en sturen zo nodig ook een monster mee, zodat u weet hoe de plaat, de coating en de kleur die u besteld heeft, er in het echt uitzien.