Klikzink
Een aannemer die ons belt met de vraag hoelang het afkorten van een felsbaan op de bouw duurt, wil eigenlijk weten of het de planning van die dag in de war schopt. Het antwoord hangt af van wat er precies moet gebeuren, en dat is iets anders dan de vraag wat het kost of wie het mag doen. Op deze pagina gaat het puur om de klok: waar de minuten heen gaan, en waarom het knippen zelf vaak het kleinste deel van de tijd is.
De eerste minuten gaan niet naar het gereedschap, maar naar het opmeten en controleren. Een dakdekker die een baan van 6000 mm besteld heeft en op de bouw merkt dat de gootlijn 80 mm korter uitkomt dan op tekening, moet eerst opnieuw meten, dat nummer noteren, en dan pas de plaat pakken. Bij één baan is dat een kwestie van een paar minuten. Bij een rij van twintig platen op een lange kap, waar elke baan een fractie anders uitvalt door een gebogen gootlijn, telt dat op tot een substantieel deel van de dag. Dat is precies het verschil tussen het incident en het patroon: één keer afkorten is geen probleem, een hele dakvlak vol kleine correcties is een ander tijdsbeslag dan waarmee de planning rekende.
Daarna komt de bewerking zelf, en daar zit meer spreiding in dan mensen vaak denken. Met een handschaar of een plaatschaar knipt u een baan van 475 mm breed in een paar tellen door, als de plaat plat en goed ondersteund ligt. Op een steile kap, met de baan al deels vastgeklemd en u zelf op een ladder of een schoorbord, kost precies dezelfde snede vijf keer zoveel tijd, omdat u eerst een houding moet vinden waarin u recht kunt knippen. Dat is dan ook de reden dat wij bij het bepalen van de juiste lengte altijd aanraden zoals wij uitleggen bij [de baanlengte bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen) om zoveel mogelijk vooraf op de wal te doen: niet omdat het op de bouw niet kan, maar omdat de tijd die het daar kost zelden in de planning is opgenomen.
Hier zit de kern van deze pagina, want een doorslijpschijf lijkt de snelle oplossing en is dat in de eerste minuut ook. De schijf gaat door 0,55 mm staal zonder enige moeite, sneller dan een schaar op het eerste gezicht. Maar de schijf verhit de rand tot een temperatuur waarbij de zinklaag van 275 gram per vierkante meter aan die kant wegbrandt, en de coating van 50 micrometer erboven verkoolt over de volle lengte van de snede. Die schade is niet cosmetisch: op die millimeters ligt het staal open, zonder de bescherming die de rest van de plaat wel heeft. Een dakdekker die dat op de bouw ontdekt, moet alsnog een randbehandeling toepassen of de baan laten vervangen, en die tweede stap kost vaak meer tijd dan de doorslijpschijf in eerste instantie bespaarde. Wat er met die rand daarna moet gebeuren en waarom dat niet altijd te repareren is, staat uitgewerkt op de pagina over de snijkant; hier is het genoeg om te weten dat de tijdwinst van de schijf een valse winst is, omdat de nabewerking hem inhaalt.
Er is ook een tussenweg die op de bouw regelmatig gebruikt wordt: een decoupeerzaag met een fijne metaalzaag, of een knabbelschaar op een boormachine. Beide zijn trager dan de doorslijpschijf, maar warmen de rand niet zichtbaar op, zodat de coating intact blijft. Op een gevelproject waar wij meemaakten dat de aannemer twaalf platen ter plekke moest inkorten rond een raamkozijn dat net anders zat dan op tekening, koos de ploeg voor de knabbelschaar. Per snede kostte dat misschien twintig seconden meer dan de doorslijpschijf zou hebben gekost, maar er was geen enkele nabehandeling nodig. Over twaalf platen was dat aanzienlijk sneller dan de doorslijpschijf plus de reparatie van twaalf verbrande randen zou zijn geweest.
De drie uitvoeringen van het vlak, vlak, met verstijvingsril of met micro-lines, maken voor het afkorten zelf weinig verschil: de rillen liggen in het midden van de baan en de snede valt aan de rand, bij de fels. Waar het wel verschil maakt, is de stevigheid tijdens het knippen. Een vlakke plaat buigt iets mee onder de schaar, wat het lastiger maakt om in één rechte lijn te knippen zonder een tweede persoon die de plaat vasthoudt. Een plaat met verstijvingsril of micro-lines blijft stijver liggen, en dat scheelt op een winderige dag, waar een vlakke baan anders opbolt en de snede krom trekt. Wie op zo'n dag alleen werkt, moet daar rekening mee houden in de tijd die de bewerking kost, niet in het gereedschap.
De koude vervormbaarheid tot -15 graden speelt hier ook een rol, al is dat niet waar de meeste mensen aan denken. Bij temperaturen ruim onder het vriespunt wordt het staal iets stugger, en dat merkt u vooral bij het buigen van een rand na het knippen, niet bij het knippen zelf. Een felsbaan die op een vorstdag ter plekke ingekort en meteen omgezet moet worden, kost daardoor iets meer moeite dan op een milde dag, maar van een probleem is geen sprake: de plaat blijft binnen de norm koud vouwbaar.
Een praktisch punt dat in de planning vaak wordt vergeten: de eerste keer afkorten is bijna nooit de enige keer. Op een dak met een driehoekig vlak, waar de baanlengte van baan tot baan verandert, moet elke volgende baan opnieuw gemeten en opnieuw ingekort worden. Dat is geen kwestie van het gereedschap sneller laten gaan, maar van het aantal keren dat de hele cyclus, meten, controleren, knippen, rand controleren, doorlopen moet worden. Een ploeg die daar rekening mee houdt in de dagplanning, en niet uitgaat van de tijd voor één snede vermenigvuldigd met het aantal platen, komt realistischer uit.
De conclusie is niet dat afkorten op de bouw traag is, want met het juiste gereedschap en een baan die goed ligt, gaat een enkele snede snel. De conclusie is dat de tijd die het kost, zelden in de snede zelf zit en vaak in de omstandigheden ervoor en erna: het meten op een gootlijn die net anders uitvalt dan getekend, de houding op een schuin dak, en vooral de nabehandeling die nodig is als het verkeerde gereedschap de rand beschadigt. Wilt u die tijd zoveel mogelijk uit de planning halen, dan begint dat bij de bestelling: hoe nauwkeuriger de baanlengte vooraf bepaald is, hoe minder er op de bouw nog moet gebeuren. Neem contact met ons op met uw maten, dan denken wij gratis mee op tekening en leveren wij de platen op de millimeter afgekort, zodat er op de bouw zo weinig mogelijk klok in het knippen gaat zitten.