Klikzink
Er zijn momenten waarop er door een felsplaat geboord wordt, en dat is iets anders dan de plaat op maat afkorten of een rand inkorten. Boren komt aan de orde bij doorvoeren: een hemelwaterafvoer, een ventilatiekanaal, een lichtkoepel, een doorvoer voor een leiding die door het dakvlak moet. Dat gebeurt op de bouw, met een gewone boormachine, en het is een normale bewerking op verzinkt staal met een organische coating. Maar de manier waarop u boort, bepaalt of de plaat er goed uitkomt of niet.
Het punt is de klap die de boor geeft op het moment dat hij doorbreekt. Staal van 0,55 mm is dun genoeg om plaatselijk te vervormen als de punt van de boor zonder tegendruk door het laatste beetje materiaal schiet. Er ontstaat dan een bramenrand aan de onderzijde, en soms een lichte deuk rondom het gat aan de bovenzijde, precies op de plek waar straks een manchet of een kraag moet aansluiten. Dat is niet alleen een kwestie van aanzien; een vervormde rand rond een doorvoer maakt het lastiger om die doorvoer waterdicht aan te sluiten.
Om dat te voorkomen, moet er onder de plaat iets liggen dat de klap opvangt. Een stuk hout, multiplex of een rubberen mat onder de boorplek werkt: het materiaal geeft net genoeg mee om de boor gecontroleerd door te laten gaan, zonder dat de plaat zelf de klap moet opvangen. Boor bij voorkeur met een lagere snelheld en met gelijkmatige druk, en gebruik voor grotere doorvoeren een uitgesneden mal of een cirkelsnijder in plaats van de boor rond te laten lopen in het plaatmateriaal. Bij een dakdekker die vorige maand een lichtkoepel moest doorvoeren in een bestaand felsdak, bleek dat een simpel stuk restplaat als ondersteuning onder de boorplek al voldoende was om een nette, ronde opening te krijgen zonder gerafelde rand.
Deze bewerking staat niet los van hoe de plaat bij u komt. Wij walsen op order. Dat wil zeggen: er ligt geen voorraad felsplaat in een magazijn te wachten op een telefoontje. Elke baan wordt gewalst op de maat die voor uw project is opgegeven, van 450 tot 8000 mm, op de millimeter afgekort. Dat heeft een directe consequentie voor het moment waarop u met boren, doorvoeren en andere plaatselijke bewerkingen te maken krijgt: de plaat die bij u op de bouw komt, is al op de definitieve lengte gewalst. Er is geen ruimte om nog een stukje af te knippen omdat de doorvoer toch ergens anders moet komen dan gepland.
Dat betekent dat de positie van een doorvoer, en dus de plek waar straks geboord gaat worden, idealiter al bekend is voordat de plaat de wals verlaat. Bij een aannemer die een reeks lichtstraten in een lang dakvlak moest plaatsen, is precies dat de reden geweest om de tekening van de dakopbouw eerst vast te leggen en pas daarna de platen te bestellen: de maatvoering van de banen en de positie van de doorvoeren moesten op elkaar aansluiten voordat er iets gewalst werd. Wie die volgorde omdraait, en eerst platen bestelt en dan pas de indeling van het dak uitwerkt, loopt het risico dat een doorvoer precies op een felsnaad valt of dat een baan net te kort is om de opening nog netjes te kunnen plaatsen.
Wij denken graag mee op tekening, en dat kost niets. Geef bij de bestelling niet alleen de lengte en de uitvoering van het vlak door — vlak, met verstijvingsril of met micro-lines — maar ook waar in het dakvlak doorvoeren gepland staan. Dan kan de plaat zo worden ingedeeld dat een doorvoer niet uitgerekend op de fels zelf terechtkomt, waar boren een ander verhaal is dan in het vlakke deel van de baan.
Omdat er op order gewalst wordt, is de tijd tussen bestellen en leveren geen vast getal maar afhankelijk van de productieplanning en de omvang van de order. Wat u daarvoor kunt inplannen, leest u bij [levertijd](/felsplaat/levertijd). Voor het boorwerk zelf betekent dit vooral dat er weinig ruimte is om achteraf nog te schuiven met de indeling van het dakvlak. Is de plaat eenmaal gewalst en geleverd, dan liggen de baanbreedtes en -lengtes vast; een doorvoer die niet was voorzien, moet dan gerealiseerd worden in het materiaal dat er ligt, met alle beperkingen die daarbij horen als de positie ongunstig uitvalt.
Het is dus verstandig om vóór de bestelling helder te hebben waar precies doorvoeren komen, hoeveel er zijn en welke afmetingen ze hebben. Een aannemer die dat vooraf goed had uitgezocht, kon de platen zo bestellen dat elke doorvoer binnen één baan viel, zonder dat er een naad doorheen liep. Dat scheelde op de bouw een hele discussie over hoe een doorvoer over een felsnaad heen waterdicht te krijgen was — een probleem dat te voorkomen was geweest met een iets andere maatvoering vooraf.
Boren is dus verwerking die u zelf op de bouw uitvoert, maar de voorbereiding daarvan begint al bij de bestelling. Hoe de plaat vervolgens ter plekke wordt afgekort of ingekort als de situatie toch afwijkt van de tekening, leest u bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/levertijd/afkorten-op-de-bouw).
De plaat zelf is niet de beperkende factor bij boren; staal met een dikte van 0,55 mm en een zinklaag van 275 g/m2 aan beide zijden, afgewerkt met een organische coating van 50 micrometer, is een gangbaar bouwmateriaal dat een doorvoer met een boor probleemloos verdraagt zolang de klap bij het doorbreken wordt opgevangen. De coating raakt rond het gat wel doorboord, en dat is onvermijdelijk: op die plek ontstaat een blank randje staal dat afgewerkt moet worden om verder wegroesten te voorkomen. Hoe u die snijkant of boorrand afwerkt, staat beschreven bij [de snijkant afwerken](/felsplaat/levertijd/snijkant-afwerken), en dat geldt voor een boorgat net zo goed als voor een gezaagde rand.
De plaat verdraagt ook koude omstandigheden goed; koud vouwen tot -15 graden is mogelijk, en boren bij lage temperaturen levert op zichzelf geen extra risico op zolang de ondersteuning onder de boorplek aanwezig is. Bedenk wel dat een felsplaat ongeveer 5 kg per m2 weegt en dat een grotere plaat waarin u een doorvoer aanbrengt, met twee mensen gehanteerd moet worden om scheluw trekken tijdens het werk te voorkomen.
Bepaal voordat u bestelt waar in het dakvlak doorvoeren komen, en geef die positie samen met de gewenste lengte en uitvoering van het vlak aan ons door. Wij denken kosteloos mee op tekening en kunnen de indeling van de banen daarop afstemmen, zodat een doorvoer niet op een ongunstige plek in de plaat valt. Leg bij het boren zelf altijd een stevige ondergrond onder de boorplek, werk met gelijkmatige druk, en werk de rand van het gat na het boren af zoals aangegeven bij de snijkant. Vragen over een specifieke situatie op uw project beantwoorden wij graag vooraf, zodat de plaat die wij walsen meteen past.