Klikzink
Onze felsplaat is in de eerste plaats gemaakt om zonder gaten te functioneren. De bevestiging loopt via klemmen die onder de fels grijpen, en juist daardoor blijft het oppervlak vrij van schroeven. Toch komt boren in de plaat in de praktijk regelmatig voor: bij doorvoeren, bij het monteren van hulpstukken, bij het bevestigen van een enkel onderdeel dat niet met een klem is op te lossen. Op deze pagina gaat het over dat ene moment onder de boor, en over wat het betekent als dat moment zich op meerdere daken tegelijk voordoet.
De klemverbinding onder de fels is de reguliere manier om onze platen vast te zetten, en die volgorde en uitvoering laten we liggen voor klikzink.com. Maar niet elk onderdeel op een dak kan met een klem worden opgelost. Denk aan een hemelwaterafvoer die dwars door het vlak moet, aan een klimhaak die op een vaste plek moet zitten, of aan een enkele beugel voor een leiding die niet op de fels zelf kan worden bevestigd. In die gevallen wordt er wel degelijk door de plaat geboord, en dat is op zichzelf geen probleem, mits het zorgvuldig gebeurt.
Het risico zit niet in het gat zelf, maar in wat er tijdens het boren met de plaat gebeurt. Staal van 0,55 mm buigt makkelijk mee met de druk van een boor als het niet wordt ondersteund. Dat geeft een opstaande rand rond het gat, een lichte deuk, of in het ergste geval een golf in het vlak die je er met geen hamer meer uitkrijgt. Dat is een ander mechanisme dan de klassieke vervorming bij het leggen, waarover wij apart schrijven bij [vervorming bij het leggen](/felsplaat/meerdere-gebouwen/vervorming); hier gaat het specifiek om de klap van de boor op een onvoldoende gesteunde plaat.
De vaste regel is: nooit boren op de plaat zoals ze op de dakconstructie ligt, zonder steun direct onder het boorpunt. Er moet iets hards en vlaks tegen de onderzijde van de plaat aan liggen op het moment dat de boor doorbreekt, zodat het staal niet kan meebewegen. In de praktijk is dat een stevig stuk hout, een metalen blokje, of desnoods de rand van een werkbank als het om een los stuk plaat gaat dat nog niet gemonteerd is. Op een dak dat al ligt, betekent dat vaak dat er van onderaf, tussen de dakconstructie door, iets wordt bijgehouden, of dat er gewerkt wordt met een vaste onderlegger die met de boorplek meeschuift.
Een tweede punt is de snelheid en de druk. Met een lage toerentalinstelling en gelijkmatige druk gaat de boor door het staal zonder het materiaal aan de randen op te trekken. Een scherpe metaalboor werkt hierbij duidelijk beter dan een boor die al stomp is; een botte boor duwt en wringt, en dat is precies de beweging die een deuk veroorzaakt. Na het boren raden we aan de rand van het gat licht af te bramen, zodat er geen scherpe opstaande rand blijft staan die het aansluitende onderdeel (of de afdichting daarvan) kan beschadigen.
Waar dit in de praktijk misgaat, is meestal bij haastwerk: een gat dat snel even gezet moet worden terwijl de plaat al ligt en er niets onder wordt gehouden. Het gaatje zelf lijkt dan prima, maar een paar centimeter verderop zie je een lichte bult in het vlak. Op een blinde gevel valt dat door het lichtspel soms harder op dan op een dakvlak; hoe dat licht precies uitpakt op een concreet gebouw, is een vraag voor zinklook.com.
Bij een project met meerdere gebouwen tegelijk is het verleidelijk om de boorwerkzaamheden en de plaataanvoer als één geheel te zien: één levering, één keer materiaal uitzoeken, één keer gereedschap klaarzetten. Dat scheelt inderdaad op transport. Wij leveren de platen op maat en op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, en als drie gebouwen in dezelfde week aan de beurt zijn, is het efficiënter om die bestellingen in één rit te laten komen dan om voor elk gebouw apart een vrachtwagen te laten rijden.
Maar wat op transport wint, moet u op de bouwplaats weer inhalen door strikt te scheiden. Platen voor gebouw A horen niet naast platen voor gebouw B op één stapel te liggen, zeker niet als er per gebouw een ander boorplan is: andere doorvoerposities, andere aantallen gaten, misschien een andere plaatlengte. Een monteur die met de verkeerde partij plaat aan de slag gaat, boort een gat op een plek die voor dat gebouw niet klopt, en dan is de plaat feitelijk verloren voor het doel waarvoor ze was afgekort. Hoe u de aanvoer voor meerdere gebouwen tegelijk in het algemeen organiseert, staat uitgebreider beschreven bij [meerdere gebouwen tegelijk](/felsplaat/meerdere-gebouwen); hier gaat het specifiek om de combinatie met boorwerk.
In de praktijk werkt het goed om iedere partij bij aankomst meteen te voorzien van een duidelijk label met gebouwnaam of bouwnummer, en om dat label pas te verwijderen op het moment dat de plaat daadwerkelijk gemonteerd wordt. Zo blijft er, ook als de stapels door de bouwdrukte een middag naast elkaar staan, geen onduidelijkheid over welke plaat voor welk dak bedoeld is. Bij een project met bijvoorbeeld vier identieke loodsen die alleen verschillen in het aantal doorvoeren, is dat verwarring die zich makkelijk voordoet: de platen zien er identiek uit, tot het moment dat er verkeerd geboord is.
Een tweede praktische afspraak is om het boorwerk per gebouw in één werkgang te doen, met het bijbehorende boorplan naast de hand, in plaats van te wisselen tussen gebouwen tijdens dezelfde werkdag. Wisselen tussen boorplannen vergroot de kans dat een maat of een positie van het verkeerde gebouw wordt aangehouden. Bij twee of drie gebouwen die in dezelfde week worden afgewerkt, is die discipline al snel de tijd waard die het kost.
Deze pagina gaat over het boren zelf en over het uit elkaar houden van materiaal bij meerdere gebouwen. Andere onderdelen van de verwerking op de bouw, zoals het afkorten, het zagen en knippen, en het afwerken van de snijkant, behandelen we op eigen pagina's; zie [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/meerdere-gebouwen/afkorten-op-de-bouw) voor het aanpassen van de lengte en [zagen en knippen](/felsplaat/meerdere-gebouwen/zagen-en-knippen) voor het doorsnijden van het vlak. Vragen over de klem, de onderconstructie, of welke doorvoer op welke ondergrond past, horen bij klikzink.com. Vragen over dakhelling of condensvorming rond een doorvoer horen bij klikfels.com. En als het gaat om een doorvoer voor kabels van zonnepanelen, is solarfels.com de juiste plek.
Als op uw project door de plaat geboord moet worden, zet dan voor elk boorpunt vast wat er als steun tegen de onderzijde komt, en spreek dat af met de mensen die het werk uitvoeren, niet als losse instructie maar als vaste stap in het proces. Bij meerdere gebouwen tegelijk loont het om vooraf een indeling te maken: welke platen, met welk boorplan, voor welk gebouw, en hoe die partijen bij aankomst herkenbaar blijven. Heeft u een tekening met de doorvoerposities per gebouw, dan denken wij daar kosteloos in mee en leveren we de platen aangepast op maat, zodat er op de bouw zo weinig mogelijk hoeft te worden bijgewerkt.