Klikzink
Op de bouw gaat wel eens iets mis met een plaat die er al ligt of net is aangevoerd. Een kras, een deuk van een vallende steen, een schroevendraaier die uitschiet. De vraag die dan bij ons binnenkomt is steeds hetzelfde: kunnen we dit bijwerken, of moet de baan eruit. Het antwoord hangt af van wat er precies beschadigd is: alleen de coating, of ook het staal en de verzinking daaronder.
Een reparatielak is bedoeld om een kleine beschadiging in de coating af te dichten, zodat er geen vocht bij het zink en het staal kan komen. Dat is een functionele reparatie: hij houdt het paneel dicht, niet mooi. Bij een oppervlakkige kras die alleen door de bovenste laag gaat, is bijwerken met lak een verstandige stap. De plaat blijft dan technisch in orde en er is geen reden om hem te vervangen.
Bij een diepere beschadiging, een deuk met een scherpe plooi of een kras die tot op het staal gaat, lost bijwerken het probleem niet op. De lak dicht de plek af tegen vocht, maar de plaat is op die plek vervormd of het zink is doorbroken. Dat zie je vaak pas als het licht er onder een andere hoek op valt. Wij raden dan aan de baan te beoordelen op de vervorming zelf, niet alleen op de kleur ervan. Hoe een plaat zich gedraagt bij een klap of een plooi, staat beschreven bij [vervorming bij het leggen](/felsplaat/levertijd/vervorming) en dat is de eerste vraag die u zich moet stellen voordat u naar de lakpot grijpt.
Onze platen hebben een matte afwerking, met een glansgraad onder de 5. Dat is juist de reden waarom bijgewerkte plekken op een mat oppervlak lastiger onopvallend te maken zijn dan op een glanzend paneel. Lak uit een potje droogt met een iets andere structuur dan de fabriekscoating, die in een gecontroleerd proces is opgebracht en uitgehard. Onder direct zonlicht, en zeker onder een lage invalshoek zoals bij een dakvlak vaak het geval is, blijft een bijgewerkte plek zichtbaar als een vlekje, ook al is de kleur bij aankoop precies gematcht.
Op een gevel, waar het oppervlak vaak van dichtbij wordt bekeken, valt dat verschil sneller op dan op een dak dat je alleen van afstand of van onderaf ziet. Wij zeggen er daarom altijd bij: bijwerken maakt een beschadiging dicht, niet onzichtbaar. Als het uiterlijk van de plaat de doorslag geeft, bijvoorbeeld op een representatieve gevel, dan is dat een afweging die u beter kunt maken met de informatie over kleur en glans op zinklook.com, waar dat onderwerp wel thuishoort. Wij behandelen hier alleen of de plaat technisch nog voldoet, niet of hij nog mooi genoeg is voor het aanzicht van het gebouw.
De reden dat bijwerken op de bouw soms de enige praktische route is, zit in hoe wij leveren. Onze felsbanen komen niet van een stapel die al klaarligt. Ze worden gewalst op de lengte die u bestelt, op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 millimeter. Dat betekent dat een vervangende baan niet zomaar bijbesteld is; die moet opnieuw door de wals, met de juiste lengte, de juiste uitvoering van het vlak en de juiste kleur.
Op de bouw voelt dat soms onhandig als er tijdens de montage iets misgaat met één baan. Een aannemer die net klaar is met de rest van het vak wil niet wachten tot er één nieuwe plaat is gewalst, terwijl de rest van de ploeg stilstaat. In zo'n situatie is een gerichte reparatie met lak, mits de schade oppervlakkig is, vaak de praktische keuze om door te kunnen werken. Vervolgens bepaalt u zelf of die ene baan op termijn nog wordt vervangen, bijvoorbeeld bij een volgende bestelling voor een ander deel van het project.
Omdat er niets uit voorraad gaat, loont het om beschadigingen zo veel mogelijk te voorkomen in plaats van achteraf te repareren. Dat begint al bij het lossen en verplaatsen van de platen: hoe u een baan optilt en draagt, bepaalt voor een groot deel of hij zonder krassen op het dak komt, zoals wij toelichten bij [de plaat tillen en dragen](/felsplaat/levertijd/tillen). Een tweede moment waarop schade vaak ontstaat is bij het afkorten of aanpassen op de bouw zelf, waar een verkeerde handeling met gereedschap net zo goed een kras of braam kan achterlaten als een vallend voorwerp.
De kern van de zaak is dat de maatvoering vooraf vast moet staan. Omdat de plaat op order wordt gewalst, is er geen ruimte om achteraf "toch nog een stukje langer" te vragen zonder een nieuwe walsronde. Wij denken graag mee op tekening, kosteloos, juist om te voorkomen dat er op de bouw improvisatie nodig is die tot beschadigingen leidt. Een goede maatopgave voorkomt niet alleen wachttijd, maar ook het soort haastwerk waarbij een plaat met verkeerde afmetingen ter plekke wordt aangepast en daarbij beschadigd raakt.
Stel, een dakdekker legt een rij felsbanen en een collega laat een moersleutel vallen. Er ontstaat een deuk van een paar centimeter met een lichte kras in de coating. De plaat zelf blijft vlak genoeg, de fels is niet beschadigd en de klemmen onder de fels houden gewoon hun grip, een onderwerp dat verder aan de orde komt op klikzink.com. In dat geval is bijwerken met reparatielak een redelijke oplossing: de functie van de plaat blijft overeind, en de kleine visuele imperfectie is op een dakvlak van deze afstand niet storend.
Stel daarentegen dat dezelfde moersleutel op de fels zelf valt, waardoor de opstaande rand van 35 millimeter vervormt. Dan is bijwerken met lak geen optie, want het probleem zit niet in de coating maar in de vorm van de plaat. De fels moet strak en recht zijn om de klemverbinding goed te laten functioneren. Hier helpt geen lakpotje; hier moet de baan vervangen worden, en dat brengt u terug bij de levertijd voor een nieuwe walsronde.
Beschadigingen ontstaan meestal niet vanzelf, maar door een van een paar herkenbare oorzaken op de bouw: een verkeerde snede, een botsing bij het tillen, gereedschap dat wegglijdt bij het boren, of een klap tijdens het koud vouwen. Voor elk van die momenten hebben wij een aparte toelichting geschreven, en het is de moeite waard om die te bekijken vóór het probleem zich voordoet in plaats van erna. Zo voorkomt u dat bijwerken en herstellen een vast onderdeel van uw planning wordt in plaats van een uitzondering.
Beoordeel een beschadiging altijd eerst op diepte: raakt het alleen de coating, of ook het onderliggende materiaal en de vorm van de plaat. Bij twijfel kunt u ons een foto sturen met de maten van de betreffende baan erbij; wij kijken kosteloos mee en adviseren of bijwerken volstaat of dat vervanging nodig is. Geeft u een nieuwe baan in bestelling, zorg dan dat de maatvoering die keer wél helemaal vaststaat, zodat u niet twee keer met dezelfde vertraging te maken krijgt.