Klikzink
Een felsplaat ontleent haar naam aan die ene rand: de fels, de haaks opstaande opstand van 35 mm aan beide zijden van de baan. Bij Klikzink is die rand niet rond gebogen maar recht omhoog gezet, en dat verschil is niet decoratief. Een ronde fels, zoals u die op sommige oudere daken nog tegenkomt, vangt water aan de binnenkant van de bocht en laat het daar liggen. Een haakse fels staat als een wand: water dat tegen de opstand aan loopt, kan geen kant op behalve terug naar het vlak. Bij een lage dakhelling, waarbij de druk van stromend water op die opstand het grootst is, is dat het verschil tussen een dak dat droog blijft en een dak dat lekt bij de eerste stortbui. Hoe die helling precies samenhangt met de opbouw van het dak leggen wij niet hier uit, maar op klikfels.com.
De hoogte van 35 mm is met dat doel voor ogen gekozen: hoog genoeg om ook bij windbelasting en opstuwend water houvast te geven, laag genoeg om met de klem onder de fels weg te werken zodat er aan de buitenkant geen schroef te zien is. Die klem, en hoe die op de ondergrond komt, behandelen wij op klikzink.com; hier gaat het om de plaat die u besteld heeft, en om wat er met die opstaande rand gebeurt tussen de fabriek en de dag dat hij op het dak ligt.
Op een pallet met felsbanen is de fels het hoogste punt van de plaat. Dat maakt hem ook het punt dat het eerst ergens tegenaan komt: een vorkheftruck die net iets te dicht bij de rand invalt, een pallet die tijdens transport tegen een andere lading schuurt, een dakdekker die een baan van de stapel trekt en de rand langs de baan ernaast laat schuiven. Een deuk in het vlak van de plaat is bij een felsdak zelden een probleem voor de waterdichtheid; een fels die is platgedrukt of ingescheurd, is dat wel, want dat is precies de plek waar twee banen op elkaar moeten sluiten. Daarom pakken wij de banen zo in dat de fels niet vrij ligt: tussen de banen zit een tussenlaag die voorkomt dat de ene opstand over de andere schuurt, en de buitenste laag folie is er niet om de plaat droog te houden maar om te voorkomen dat er iets van buitenaf tegen die rand aan komt tijdens het hijsen en stapelen.
Dat is ook de reden dat wij afraden om een pak losse platen zonder die bescherming te verplaatsen. Op een bouwplaats gebeurt dat toch wel eens: de eerste vijf banen zijn gelegd, het pak wordt verschoven om ruimte te maken voor een steiger, en de folie wordt provisorisch dichtgeplakt of blijft gewoon los liggen. Als daarna nog een pallet gereedschap of een paar dakplaten tegen die stapel aan komt te staan, is het de fels die het eerst iets afkrijgt, niet het vlak. Voor krassen en beschadigingen in het vlak zelf, en wat daarin nog acceptabel is, verwijzen wij naar [krassen en beschadigingen: wat mag, en wat niet meer](/felsplaat/verpakking/krassen); hier gaat het specifiek om de rand die de waterkering moet vormen.
De banen liggen in het pak met de fels van de ene baan tegen de fels van de volgende, gescheiden door een tussenlaag die enige druk kan opvangen zonder dat de coating erdoorheen slijt. Dat is nodig omdat een pak met felsbanen van, zeg, zes meter lang niet als een baksteen aanvoelt: bij het hijsen buigt zo'n pak licht door, en bij elke centimeter doorbuiging schuiven de banen een fractie langs elkaar. Zonder tussenlaag zou dat op de fels merkbaar worden als een dof, doorgesleten spoor, precies op de plek waar de klem straks grip moet hebben.
De buitenste laag is folie, en die heeft een andere taak: die houdt vuil, stof en vocht van de bouwplaats van de bovenste en onderste baan af tot het moment van leggen. Zolang het pak dicht is, doet die folie zijn werk. Openscheuren om te kijken of de juiste kleur en lengte erin zitten, en het pak dan een week laten liggen omdat de planning is opgeschoven, is de meest voorkomende manier waarop dat misgaat: onder een opengescheurde folie kan vocht van een regenbui blijven staan tussen de banen, en juist bij de fels, waar de banen dicht op elkaar liggen, drogen zulke plekken het langzaamst. Wat dat op langere termijn met de zinklaag en de coating kan doen, leggen wij uit bij [wat de zinklaag doet, en waarom de verpakking daarbij hoort](/felsplaat/verpakking/zinklaag); voor de fels geldt hetzelfde principe, maar dan met als extra risico dat een vochtplek precies op de opstand ook de pasvorm van de felsverbinding kan aantasten als er corrosie ontstaat voordat de klem is gezet.
Op de bouwplaats zelf is het niet de fabriek maar de aannemer die de laatste stap zet, en dat is meteen de stap waarbij de meeste schade aan de rand ontstaat. Een baan van vier of vijf meter til je niet aan het vlak op zonder dat hij doorbuigt; veel dakdekkers pakken daarom de fels vast, aan beide uiteinden, en lopen zo naar de plek waar de baan moet liggen. Dat kan, mits de rand recht blijft: een haakse fels van 0,55 mm staal buigt niet terug als hij eenmaal geplooid is. Wordt de baan gedragen door twee personen die niet gelijk optrekken, dan ontstaat er een lichte torsie in de plaat, en die torsie zoekt zijn weg naar het zwakste punt, dat is de fels op een derde van de lengte. Een felsrand die daar een bocht heeft gekregen, sluit niet meer strak op de rand van de volgende baan, en dat is op een dak van dertig meter lang geen detail maar een lekkage die je pas bij de eerste regen ontdekt.
Om dat te voorkomen, raden wij aan de banen zoveel mogelijk in de verpakking te laten tot het moment dat ze gelegd worden, en ze dan met minstens twee personen gelijktijdig te tillen, liefst met de fels ondersteund over de hele lengte in plaats van alleen aan de uiteinden. Bij lange banen, richting de acht meter die wij op maat afkorten, is dat niet altijd met de hand te doen; hoe u de juiste lengte voor uw dak bepaalt zodat u niet met een overmaat aan tilwerk blijft zitten, staat beschreven bij [hoe bepaalt u de juiste baanlengte](/felsplaat/baanlengte-bepalen).
De fels is het onderdeel van de plaat dat het werk moet doen zodra de banen liggen, en het onderdeel dat het meest te lijden heeft zolang ze nog niet liggen. Laat de verpakking daarom dicht tot vlak voor het leggen, houd pallets met open folie uit de buurt van doorgaand verkeer op de bouwplaats, en til lange banen met twee man en met steun over de lengte van de rand. Heeft u twijfel over een rand die tijdens transport of opslag toch beschadigd is geraakt, dan denken wij op tekening met u mee, kosteloos, en kunt u ons bereiken via Boylestraat 22 in Ede.