Klikzink
Een felsplaat heeft een voorkant en een achterkant, en dat is niet zomaar een kwestie van boven en onder. De voorzijde heeft de coating die tegen weer en licht moet kunnen: de organische laag van GreenCoat Pural BT, vijftig micrometer dik, met een matte kleur en een glansgraad onder de 5. Die zijde is het gezicht van het dak of de gevel, en alles wat daarmee te maken heeft staat op zinklook.com. De achterzijde is een ander verhaal. Die is verzinkt staal, Sendzimir, 275 gram zink per vierkante meter aan beide kanten, maar zonder de organische toplaag. Het is een technisch afgewerkte kant, geen decoratieve.
Dat verschil gaat meetellen zodra er aan de achterkant van de plaat vocht komt te staan. Dat gebeurt in de opbouw onder de plaat: door condens die ontstaat als warme, vochtige binnenlucht tegen de koude onderkant van de felsbaan komt, of door vocht dat via de ondergrond naar boven trekt. Zink beschermt zichzelf: bij een krasje of een snijrand ontstaat een dun laagje zinkoxide dat de rest van het materiaal afschermt. Dat werkt aan de achterzijde net zo goed als aan de voorzijde, zolang het vocht kan wegtrekken. Blijft het water staan, in een plooi, tussen een isolatieplaat en de plaat, of in een naad waar geen ventilatie is, dan krijgt het zink niet de kans om droog te worden en verzwakt de beschermlaag sneller dan u op basis van de dikte zou verwachten. Dat is geen fout van de plaat maar van de opbouw eronder, en de opbouw is precies waar wij niet over schrijven. Hoe u een dak zo samenstelt dat vocht kan wegtrekken, welke folie waar moet liggen en welke dakhelling daarbij nog werkt, staat uitgewerkt op klikfels.com. Wat wij hier vastleggen is dat de achterzijde van de plaat geen laag heeft die tegen langdurig stilstaand vocht is ontworpen, en dat die wetenschap meetelt zodra u de maat bepaalt waarop u bestelt.
Waarom die twee dingen, condens aan de achterkant en de maat van de bestelling, iets met elkaar te maken hebben, zit in hoe een baan op een dak of gevel wordt gelegd. Een felsplaat wordt geleverd van 450 tot 8000 millimeter, op de millimeter afgekort. Dat is een precieze bestelling: u geeft een lengte op en die lengte krijgt u, gewalst op onze eigen machines. Maar op de millimeter afgekort betekent niet dat het gebouw zelf ook op de millimeter recht is. Een dakvlak van bijvoorbeeld 9 meter is in de tekening 9000 millimeter, maar op de bouw kan het op de ene kant 9004 zijn en op de andere 8996, door een muur die niet helemaal haaks staat, een gording die een paar millimeter is opgeschoven, of een oude bestaande situatie waar u op aansluit. Als u dan een plaat bestelt die precies 9000 millimeter is en verwacht dat hij overal precies past, zoekt u de speling in de plaat. En de plaat heeft geen speling: hij is star, hij zet nauwelijks uit, hooguit ongeveer half zoveel als zink bij temperatuurschommelingen, en hij is niet bedoeld om op de bouw nog even bij te buigen buiten de koudvouwgrens van min 15 graden.
De speling zit dus niet in de plaat maar in de aansluiting. Aan de nok, aan de daktrim, bij een dakraam of bij een gevelhoek is meestal een overlap, een profiel of een afdekking voorzien die een paar millimeter meer of minder opvangt zonder dat het zichtbaar is. Hoe die aansluiting er in de praktijk uitziet, bijvoorbeeld hoe de fels netjes doorloopt naar boven, leggen we uit bij [de aansluiting op de nok](/felsplaat/toleranties/afkorten-op-de-bouw). Bestelt u een baan tot op de millimeter af zonder die marge, dan loopt u het risico dat de plaat net te lang is en op de bouw ingekort moet worden, of net te kort en dat er een naad bij komt die er niet had moeten zijn. Beide zijn te voorkomen door bij het opmeten zelf al een kleine marge in te bouwen, in plaats van te vertrouwen op de mm-nauwkeurigheid van de fabriek om een oneffenheid in het gebouw glad te trekken.
Dit speelt het sterkst bij lange baanlengtes en bij aansluitingen op bestaande bouw. Een nieuwbouwschuur waarvan de gordingen recht en volgens tekening staan, geeft weinig verrassingen: de tekening klopt met de werkelijkheid en de bestelde maat past. Bij een renovatie, een aanbouw tegen een bestaande gevel, of een dak met een knik die ooit met de hand is gezet, is dat anders. Daar meet u het liefst zelf op de bouw, op meerdere punten over de lengte, en bestelt u niet op basis van één tekeningmaat die voor het hele vlak moet gelden. Bij een dak van 20 meter lang hebben wij bijvoorbeeld gezien dat de ene kant 15 millimeter afweek van de andere, verdeeld over de lengte een verwaarloosbaar verschil per strekkende meter, maar bij een baan die daar precies tussenin gewalst zou zijn, was dat verschil aan één kant een gat en aan de andere kant een overlap geworden.
Daar komt de plaatdikte nog bij als factor, al is dat een kleinere rol dan de lengtemaat. Bij 0,55 millimeter plaatdikte buigt de baan niet vanzelf mee met een oneffenheid in de ondergrond zoals een dikkere, zachtere plaat dat zou doen. Dat is meestal een voordeel, want het geeft een strak, vlak oppervlak, maar het betekent ook dat een oneffenheid in de ondergrond zichtbaar blijft in plaats van dat de plaat hem verbloemt. Bij vlakke uitvoeringen valt dat het meest op; bij een uitvoering met verstijvingsril of micro-lines wordt een lichte golving in het zicht wat minder direct zichtbaar, al verandert dat niets aan de maat zelf. Welke van de drie uitvoeringen van het vlak in uw situatie het prettigst oogt, staat toegelicht op zinklook.com; hier gaat het er vooral om dat geen van de drie uitvoeringen de speling geeft die een gebouw met kleine afwijkingen nodig heeft.
In de praktijk komt het erop neer dat u de tolerantie op de maat niet bij de plaat zoekt, maar bij de manier waarop u meet en bestelt. Meet het vlak op meerdere punten in plaats van op één plek, reken met de kleinste maat als u geen overlap wilt en met de grootste als een kier niet mag, en laat afwerkingsprofielen aan de randen de laatste millimeters opvangen. Is de plaat eenmaal gewalst op de opgegeven lengte, dan is dat de lengte die u krijgt, tot op de millimeter, en verandert hij daarna nauwelijks meer door temperatuur of vocht.
Wilt u zeker weten dat uw maten kloppen voordat u bestelt, dan denken wij op tekening met u mee, kosteloos, en dat scheelt precies dit soort verrassingen op de bouw. Neem contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede, of vraag meteen een monster op van de kleur en uitvoering die u voor ogen heeft.