Klikzink
Wij korten elke felsbaan op de millimeter af voordat hij de fabriek verlaat. Dat is geen belofte over hoe recht een gebouw is, maar over hoe nauwkeurig onze wals werkt. Tussen die twee zit het onderwerp van deze pagina: wat u doet als een baan die exact op maat besteld is, op de bouw toch een paar millimeter te lang blijkt.
Een dakvlak of gevelvlak is nooit helemaal recht. Metselwerk wijkt af, een regenwerk staat niet altijd haaks, en van gebouw tot gebouw verschilt de opbouw net genoeg om een vaste maat in de knel te brengen. Dat heeft niets met de plaat te maken en alles met de bouw zelf; wij leggen die kant van het verhaal uit op de pagina over [toleranties op de maat](/felsplaat/toleranties). Het gevolg op de bouwplaats is concreet: een baan die volgens de tekening precies past, ligt bij montage net niet goed, en dan moet er iets af.
De vraag is dan niet of u mag afkorten, maar waarmee. Een felsbaan bestaat uit drie lagen die allemaal iets doen: het staal draagt, de zinklaag beschermt het staal tegen roest, en de coating beschermt de zinklaag en geeft de kleur. Elke keer dat u door die lagen snijdt, ontstaat een rand waar het staal weer blank is. Dat is op zichzelf niet erg, zolang die rand smal blijft en u hem afwerkt zoals wij beschrijven bij [de snijkant afwerken](/felsplaat/toleranties/snijkant-afwerken). Waar het wel misgaat, is bij het gereedschap.
Op veel bouwplaatsen ligt een haakse slijper binnen handbereik, en de verleiding om daarmee een baan af te korten is groot: het gaat snel en het is grof genoeg om door 0,55 mm staal te komen zonder veel kracht. Dat is precies het probleem. Een doorslijpschijf werkt met hoge snelheid en veel wrijving, en die wrijving zet de rand rond de snede in brand. Niet letterlijk met vlammen, maar met hitte die ver genoeg oploopt om de coating te verkolen en de zinklaag te laten wegbranden, tot een paar centimeter van de snede af.
Het resultaat ziet u niet meteen. De eerste weken oogt de snede gewoon grijs, misschien een beetje blauw verkleurd, en niemand op de bouw maakt zich daar druk om. Na een jaar of twee, als er water langs die rand is blijven staan, zit er roest. Niet omdat het staal slecht is, maar omdat precies op die plek de bescherming is weggebrand die er stond om dat te voorkomen. Bij een dakrand of een gevelhoek waar iedereen op afstand naar kijkt, is dat het eerste dat opvalt: een roestrand op een verder onberispelijk dak.
Een voorbeeld uit de praktijk maakt het verschil zichtbaar. Op een schuurdak van veertig meter lengte bleek bij montage dat de laatste vier banen tegen een dakkapel aan liepen die niet op de tekening stond. De ploeg op de bouw greep naar de slijper om ter plekke een paar centimeter af te halen, in de veronderstelling dat dat sneller was dan opnieuw laten aanleveren. Twee winters later stond er op precies die vier banen, en nergens anders op het dak, een lijn roest langs de rand bij de kapel. De rest van het dak, afgekort met een knipschaar of een schaafmachine, had niets.
Wat wel werkt is gereedschap dat de plaat koud doorknipt of afschaaft, zonder de hitte die een slijpschijf opwekt: een handschaar, een elektrische plaatschaar, of een knipmachine zoals bij de fabriek staat maar dan handbedienbaar. Wij gaan in op de keuze tussen die werktuigen op de pagina over [zagen en knippen](/felsplaat/toleranties/zagen-en-knippen). Het punt hier is simpeler: wat u ook gebruikt, zolang het niet slijpt en niet verhit, houdt de rand zijn bescherming en hoeft u alleen de kale snijkant achteraf te behandelen.
Het is verleidelijk om, als een baan net niet past, de oplossing in de plaat te zoeken: een stukje eraf, een stukje erbij, tot het klopt. Dat werkt op één baan, maar het stapelt niet. Als u op elke baan een millimeter compenseert, loopt de fels aan het eind van het dak scheef weg, en dan zit het probleem niet meer bij de eerste baan maar bij de laatste twintig.
De speling die u nodig heeft, hoort niet in de plaat te zitten maar in de aansluiting. Bij een dakrand, een gevelhoek of een aansluiting op een doorvoer is meestal al ruimte ingebouwd om een paar millimeter op te vangen zonder dat het oog het ziet, zoals wij beschrijven bij de aansluiting op zulke bouwdelen. Een felsdak leest u van boven naar onder of van links naar rechts in een doorgaande lijn, en die lijn verdraagt een verschuiving van een paar millimeter bij de rand veel beter dan een verspringing in het midden van het vlak.
Dat betekent in de praktijk: meet niet de ene baan die net niet past, maar meet het hele resterende vlak, en verdeel de afwijking over de aansluitingen aan beide kanten in plaats van over de platen zelf. Een dakdekker die op de eerste dag van een klus alle maten op de bouw zelf opnieuw controleert, in plaats van blind op de tekening te bestellen, komt zelden voor de verrassing dat er op de laatste dag geslepen moet worden. Wij denken daar overigens graag in mee: een controle op tekening, nog voor de eerste plaat gewalst wordt, kost bij ons niets, en juist daarmee voorkomt u dat er op de bouw achteraf iets af moet.
Als er toch een snede op de bouw nodig is geweest, is het werk niet klaar op het moment dat de plaat past. Elke snijkant, hoe hij ook gemaakt is, ligt bloot en verdient een korte behandeling voordat de baan definitief ligt. Ook de bramen die bij het knippen ontstaan, verdienen aandacht: die kunnen bij montage een volgende plaat beschadigen of een klem in de weg zitten. Hoe u dat oplost, staat op de pagina over de snijkant, en wat er gebeurt als u dat overslaat, ziet u vroeg of laat terug als beginnende roest langs precies de rand waar gesneden is.
Controleer bij een lastige aansluiting eerst het vlak en de maatvoering op de bouw, voordat u naar het gereedschap grijpt. Is afkorten toch nodig, kies dan een schaar of schaafmachine in plaats van een slijper, en werk de snijkant daarna af zoals op deze site beschreven. Twijfelt u over een maat voordat de platen gewalst worden, stuur ons de tekening: meedenken kost niets, en dat is goedkoper dan een baan die op de bouw alsnog moet worden ingekort.