Klikzink
Een felsplaat wordt in de regel blind bevestigd, met klemmen die onder de fels grijpen. Er is dan geen schroef of boorgat in het zicht nodig. Toch komt boren in de praktijk voor: bij het monteren van een randafwerking, een doorvoer, een hoekstuk of een bevestigingspunt voor iets dat later op het dak of de gevel moet komen. Op die momenten gaat de boor wél door de plaat, en dat is precies waar toleranties op de maat en verwerking bij elkaar komen.
De klem onder de fels is bedoeld voor de doorlopende bevestiging van de baan zelf. Voor onderdelen die niet in die klem meegenomen worden, zoals een eindkap, een overgangsprofiel of een steunpunt, is een schroefverbinding door de plaat vaak de enige praktische oplossing. Dat is op zichzelf geen probleem: 0,55 mm staal met een Sendzimir-verzinking van 275 g/m2 aan beide zijden is een verbinding met een schroef of popnagel goed te maken, mits het gebeurt op een manier die de plaat niet vervormt. Voor de bevestiging als geheel, de klemmen, de volgorde op de bouw en de ondergrond waarop u werkt, verwijzen wij naar klikzink.com. Hier gaat het alleen over het boren zelf, in de plaat die u al besteld en gelegd heeft.
De kern is simpel: een felsplaat is dun plaatmateriaal, geen constructiemateriaal. Als u erin boort terwijl de plaat op een holle ruimte ligt, op een isolatielaag die meegeeft, of op een ondergrond die op die ene plek net niet vlak is, drukt de boor de plaat een fractie weg voordat hij pakt. Het gat wordt dan ovaal, de rand rond het gat trekt op, en op die plek ontstaat een lichte bult die u aan de andere kant van de plaat kunt zien en voelen. Bij een enkel gat is dat een cosmetisch probleem; bij een reeks gaten op een rand of hoekstuk wordt het een golvende lijn die op geen enkele manier weg te drukken is.
Onder de boor moet dus altijd een vaste, vlakke ondersteuning liggen: een houten opvulblok, een metalen strip, of het onderliggende bouwdeel zelf als dat vlak en star genoeg is. Een dakdekker die een randprofiel vastzet, schuift meestal een stukje multiplex of een stalen strip onder de plaat mee op de plek waar geboord wordt, en verwijdert dat pas als de verbinding klaar is. Dat is geen extra handeling om showdoeleinden; het is het verschil tussen een strakke rand en een rand met een rij bultjes die bij avondlicht opvallen.
Onze platen worden op de millimeter afgekort: u bestelt een lengte tussen 450 en 8000 mm en die krijgt u ook, op de millimeter nauwkeurig. Dat zegt iets over de plaat, niet over het gebouw waar hij op komt. Een dakrand van 6000 mm is zelden over de volle lengte 6000 mm recht, vlak en haaks. Metselwerk zet, houtskeletbouw werkt, en een bestaande gevel is meestal jaren geleden gebouwd met andere maatvastheid dan waarmee wij vandaag een plaat afkorten. Hoe die algemene speling ontstaat en hoe groot die doorgaans is, leest u bij [toleranties op de maat](/felsplaat/toleranties); hier gaat het om het gevolg daarvan zodra u een boorpatroon overneemt.
Wie een boorpatroon rechtstreeks overneemt van een tekening, op de millimeter, loopt vast zodra de praktijk een paar millimeter afwijkt van het papier. Een rij gaten die op tekening precies op het hart van een regel valt, kan op de bouw net naast die regel uitkomen omdat de regel zelf niet exact op de getekende plek staat. De oplossing is niet om de plaat op de millimeter na te meten en op basis daarvan een nieuw, nóg preciezer patroon te tekenen: de oplossing is om de gaten iets ruimer te maken dan de schroefdiameter, zodat er een paar millimeter speling in de verbinding zit. Die speling vangt de afwijking van het gebouw op, in de verbinding, in plaats van dat u de afwijking in de plaat zelf moet zoeken door hem te buigen, te rekken of scheef te leggen.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij het monteren van een eindkap op een gevelrand van 4 meter bleek de onderliggende regel op twee plekken zo'n 3 mm buiten de getekende maat te staan. Met een boorgat exact op schroefdiameter had dat betekend dat de eindkap op die twee plekken niet aansloot, of dat de plaat lokaal iets moest meebuigen om de schroef te kunnen laten pakken. Met een boorgat dat 2 tot 3 mm ruimer was dan de schroef, kon de eindkap gewoon rechtdoor gemonteerd worden en nam de speling in het gat de afwijking van de regel op. De plaat zelf bleef vlak.
Boren is één van de handelingen waarmee u de plaat op de bouw bewerkt, naast afkorten, zagen en knippen, en het afwerken van de snijkant. Hoe u de plaat op de bouw op lengte afkort binnen de toleranties van het gebouw leest u bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/toleranties/afkorten-op-de-bouw), en de manier waarop een gezaagde of geknipte rand zich verhoudt tot dezelfde speling staat bij [zagen en knippen](/felsplaat/toleranties/zagen-en-knippen). Boren onderscheidt zich van die andere bewerkingen omdat de fout, als hij optreedt, niet bij de rand zichtbaar wordt maar in het vlak van de plaat: een bultje midden in een verder vlakke baan valt eerder op dan een randje dat een millimeter afwijkt.
Het vlak van de plaat is bovendien niet overal even star. Bij een vlakke uitvoering geeft het plaatoppervlak plaatselijk makkelijker mee dan bij een uitvoering met verstijvingsril, en die laatste geeft weer wat minder snel mee dan een uitvoering met micro-lines, simpelweg omdat de rillen en lijnen het materiaal wat stijfheid geven. Dat verschil is klein, maar bij een reeks boorgaten op een rand telt elke fractie mee. Boor in alle drie de uitvoeringen met dezelfde voorzichtigheid: een vast opvulblok onder de boor, een scherpe boor die niet drukt maar snijdt, en een gat dat iets ruimer is dan de schroef.
Als er in uw project geboord moet worden, plan dan bij elke doorboring een moment om iets vlaks en stars onder de plaat te leggen voordat de boor erin gaat, en teken uw boorgaten niet op de schroefdiameter maar met een paar millimeter speling erbij. Twijfelt u over een specifiek detail, een hoekaansluiting of een doorvoer, dan kijken wij daar op tekening kosteloos mee, en kunt u ons bereiken via Klikzink, Boylestraat 22 in Ede. Voor de bevestigingsmiddelen zelf, de klemmen en de opbouw op de ondergrond, kijkt u verder op klikzink.com.