Klikzink
Op het eerste gezicht lijken felsplaat en aluminium op elkaar te vergelijken zijn met dezelfde uitkomst: beide zijn ze op maat te bestellen, beide geven ze bij een rechte baan nauwelijks snijverlies. Wie een dak van 6 meter dekt met een baan van 6000 mm, gooit bij geen van beide materialen iets weg. Het verschil zit niet in die rechte baan, maar in wat er daaromheen gebeurt: bij een dakkapel, een schuin vlak of een aansluiting op een bestaand element telt niet alleen de lengte van de baan, maar ook hoeveel de plaat zelf beweegt na het leggen. En daar wint het ene materiaal het van het andere.
Aluminium is lichter dan staal, en dat wordt vaak als voordeel genoemd. Maar aluminium zet ook flink meer uit bij temperatuurwisselingen dan onze stalen felsbanen. Onze platen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en zink zet zelf al minder uit dan aluminium. Voor een rechte baan op een recht dak is dat verschil te overzien: de klemmen onder de fels vangen een deel van die beweging op, zoals u kunt lezen bij de uitleg over de klem en de ondergrond op klikzink.com. Maar bij een schuin vlak, waar de baan niet parallel aan de dakrand loopt maar onder een hoek wordt afgekort, telt elke procent uitzetting dubbel: de plaat moet dan niet alleen in de lengte, maar ook in de breedte precies blijven passen op de fels van de aangrenzende baan.
Stel: u dekt een dakschild dat aan één kant recht afsluit en aan de andere kant onder een hoek van 30 graden tegen een dakkapel aan loopt. Bij felsplaat kunt u de banen op de millimeter laten afkorten en de schuine kant recht op maat laten zagen, zoals wij ook uitleggen bij het onderwerp zagen en knippen bij snijverlies op de plaat. Er blijft dan een driehoekige punt over die u meestal nog kunt gebruiken voor een kortere baan verderop op het dak, want de plaat zet nauwelijks uit en de maat die op de bon staat, is de maat die u op het dak terugvindt.
Bij aluminium ligt dat anders. Omdat de plaat meer uitzet en krimpt met de temperatuur, wordt in de praktijk vaker met een kleine marge gewerkt bij schuine sneden, juist om te voorkomen dat een baan bij warm weer net niet meer past. Die marge is meestal maar een paar millimeter, maar bij een dakkapel met vier of vijf schuine aansluitingen loopt dat op. Het restmateriaal dat overblijft, is dan vaak net te smal om nog ergens anders voor te gebruiken en verdwijnt in de afvalcontainer. Bij felsplaat is diezelfde reststrook, omdat er geen marge nodig was, vaak nog breed genoeg voor een randstrook of een klein stuk gevelbekleding.
Hetzelfde speelt bij een aansluiting op de nok, een hoekkeper of een gevelhoek: overal waar twee vlakken onder een hoek samenkomen, moet de plaat precies blijven wat hij was toen hij werd afgekort. Wij leggen bij de aansluiting op de nok uit hoe de bovenkant van een felsbaan wordt afgewerkt, en die uitleg geldt voor felsplaat onafhankelijk van het seizoen: een koud gelegde baan in de winter en een baan gelegd in de volle zomerzon verschillen in lengte zo weinig dat u er in de praktijk niets van merkt.
Bij aluminium is dat verschil wel merkbaar. Een baan van 6 meter aluminium die in de winter is opgemeten en in de zomer wordt gelegd, kan een paar millimeter langer zijn dan de maat op de bon. Op een rechte baan lost de felsnaad dat probleem grotendeels op. Maar bij een dakkapel, waar meerdere korte banen vlak naast en tegen elkaar aansluiten, kan die speling ervoor zorgen dat een aansluiting net niet meer sluitend is en dat er ter plekke bijgewerkt of een strook nabesteld moet worden. Dat is geen kwestie van slecht meten, maar van een materiaaleigenschap die bij complexe vlakken zwaarder telt dan bij een enkel recht dakschild.
Aluminium wordt vaak gekozen omdat het licht is, en dat is ook zo: het scheelt op de bouwplaats bij het tillen en dragen. Onze stalen felsbanen wegen ongeveer 5 kg per m2, en aluminium platen van vergelijkbare dikte wegen minder. Voor de vraag naar restmateriaal en snijverlies is gewicht echter niet de bepalende factor: dat is de mate van uitzetting, en daarin is staal met een organische coating het stabielere materiaal. Wie op zoek is naar informatie over dragen en tillen op de bouwplaats, vindt die bij het onderwerp de plaat tillen en dragen bij restmateriaal, waar het gewicht van de plaat wel de hoofdrol speelt.
Ons eigen materiaal is Sendzimir verzinkt staal met een dikte van 0,55 mm, geleverd met een fels van 35 mm en een werkende breedte van 475 mm. Die maten liggen vast, en juist omdat ze vastliggen en de plaat nauwelijks beweegt na het leggen, kunt u bij het bestellen scherp rekenen: de lengte die u nodig heeft op het dak is, afgezien van een normale zaagmarge, de lengte die u bestelt. Bij aluminium is het verstandig om in de bestelling iets meer ruimte te nemen voor uitzetting, vooral bij lange banen of bij een dak met veel schuine aansluitingen. Dat is geen kritiek op aluminium als materiaal, maar een praktisch gevolg van de fysica: hoe meer een plaat uitzet, hoe meer marge nodig is, en hoe meer restmateriaal daarvan overblijft dat niet meer te gebruiken is.
Het is niet zo dat felsplaat op elk punt wint. Bij een gebogen vlak of een dak met veel ronde overgangen is aluminium door zijn lagere gewicht en iets andere buigeigenschappen soms makkelijker in de hand te houden, en dat kan op zulke vlakken juist weer schelen in de tijd die nodig is om een baan goed te leggen zonder deuken, zoals ook beschreven bij vervorming bij het leggen. Voor de vraag die op deze pagina centraal staat, restmateriaal en snijverlies, is dat voordeel echter beperkt: het gaat vooral om het gemak van verwerken, niet om de hoeveelheid materiaal die aan het einde van de dag in de afvalbak ligt.
Als uw project vooral rechte, lange dakvlakken heeft, verschilt het snijverlies tussen felsplaat en aluminium weinig: bij beide materialen is dat verlies bij banen op maat klein. Zodra uw project dakkapellen, schuine vlakken of veel aansluitingen bevat, telt de geringere uitzetting van onze stalen felsbanen in uw voordeel, omdat er minder marge nodig is en er dus minder restmateriaal overblijft dat u niet meer kunt gebruiken. Geef ons de maatvoering van uw project door, inclusief de schuine vlakken en de aansluitingen, en wij denken kosteloos mee over de indeling van de banen zodat u vooraf weet waar op uw dak het snijverlies wél en waar het niet optreedt.