Klikzink
Een felsplaat wordt niet doorboord om hem vast te zetten. Dat is precies het punt van het klemsysteem dat wij op klikzink.com toelichten: de baan hangt blind onder de fels, zonder een enkel gaatje in het vlak. Toch komt de vraag regelmatig terug op de bouw, en niet zonder reden. Een loodslabbe die tegen een schoorsteen moet, een windveer die met een schroef vastgezet wordt, een hemelwaterafvoer die door het dakvlak moet: op die plekken wordt wél geboord, en dan telt het hoe u dat doet.
De felsplaat zelf hoeft nergens doorboord te worden voor de bevestiging, maar aansluitdetails vragen soms om een andere logica. Denk aan een doorvoer voor een ontluchting, een beugel voor een antenne, of de bevestiging van een randafwerking die niet in het klemsysteem past. Op die plekken gaat de boor door het staal, de coating en de verzinklaag heen, en dat is precies waar de plaat kwetsbaar wordt als er niet nagedacht is over wat er ónder de boor ligt.
Een 0,55 mm stalen plaat geeft nauwelijks tegendruk. Boort u zonder ondersteuning, dan buigt het staal lokaal mee met de boorpunt voordat het gat ontstaat. Het resultaat is een opstaande rand aan de onderzijde, een oneffen gat, en in het slechtste geval een lichte deuk rondom de boring die u er ook met bijwerken niet meer uit krijgt. Bij een dakkapel waar een kraag om een doorvoer moet aansluiten, zien wij dat het vaakst gaan: de plaat ligt daar al op een houten onderconstructie, maar precies op de plek waar geboord moet worden zit een naad of een oneffenheid, en de boor volgt die zwakte in plaats van een rechte lijn.
De regel is eenvoudig: er moet een vlak, hard en aaneengesloten oppervlak onder de boorplek liggen, precies op de plek van het gat en niet ernaast. Op de bouw betekent dat in de praktijk een blokje hardhout of een stalen plaatje dat u even tegen de onderzijde houdt, of dat al in de ondergrond verwerkt is voordat de felsplaat gelegd wordt. Bij nieuwbouw is dat te plannen: waar een doorvoer komt, wordt de onderconstructie al zo dicht en vlak gemaakt dat de boor daar straks op steunt. Bij een dakkapel die later tegen een bestaand dakvlak wordt gezet, moet dat achteraf gebeuren, en dat kost meer tijd dan de boring zelf.
Gebruik een scherpe metaalboor met een lage toerental en gelijkmatige druk, niet een grote houtboor met hoog toerental: die laatste smeert de coating weg voordat het staal doorbroken is. Boor van de gecoate zijde naar de ondersteuning toe, nooit andersom, zodat de gecoate kant scherp afgewerkt blijft en de bramen aan de onderzijde ontstaan waar u ze niet ziet. Werk de rand van het gat daarna licht bij, en houd het aantal boringen zo klein als het detail toelaat. Elke boring is een onderbreking van het gesloten vlak, en dat vlak is precies waarom een felsplaat zonder zichtbare bevestiging gekozen wordt.
De felsplaat wordt op de millimeter afgekort geleverd, van 450 tot 8000 mm, en dat is de kern van waarom het snijverlies op een rechttoe-rechtaan dakvlak nagenoeg wegvalt. U bestelt de baanlengte die op de tekening staat, en wat er aankomt is de lengte die u nodig heeft. Dat is een ander verhaal dan plaatmateriaal van de rol, waar altijd op een standaardmaat wordt afgekapt en de rest overblijft als reststuk op de bouwplaats. Bij banen op maat is dat reststuk er in de basis niet.
Het verlies zit dan ook niet in de lengte van het vlak, maar in de plekken waar het vlak ophoudt een rechte baan te zijn. Een schuin dakvlak met een verspringende nok geeft per baan een andere afkortlengte, en als die lengtes niet vooraf op tekening staan, wordt er op de bouw bijgezaagd en blijft er van elke baan een stuk over dat nergens anders meer past. Een dakkapel in het midden van een dakvlak breekt de doorlopende banen in stukken die om de kapel heen moeten, met een schuine snede aan weerszijden, en die schuine reststukken zijn zelden nog te gebruiken op een volgende plek op hetzelfde dak. Aansluitingen op een schoorsteen, een ontluchtingspijp of een dakraam werken hetzelfde: de baan die daar doorheen zou lopen wordt onderbroken, en het stuk dat er precies rondom moet, wordt op maat gezaagd uit een baan die eigenlijk voor het vlak ernaast bedoeld was.
Wilt u dat verlies beperken, dan loont het om dat soort onderbrekingen vooraf op tekening te zetten in plaats van ze op de bouw te ontdekken. Geef ons de plaats van elke dakkapel, doorvoer en schoorsteen door bij de bestelling, en wij denken gratis mee over de indeling van de banen zodat de schuine stukken zoveel mogelijk uit dezelfde baan komen en niet uit drie verschillende. Dat scheelt reststukken die te klein zijn om nog ergens voor te dienen.
Het boren zelf is verwant aan andere ingrepen in het vlak die niet met de klem te maken hebben. Wilt u weten hoe u een rand het beste afwerkt zodra die eenmaal gezaagd is, dan leest u dat bij [Knippen, nibbelen of zagen: wat doet u de rand aan](/felsplaat/snijverlies/zagen-en-knippen). En een boring die verkeerd is uitgevoerd, geeft dezelfde plaatselijke vervorming als een klap tijdens het leggen, iets wat uitgebreider aan de orde komt bij [Wat een deuk in het leggen doet en wat dat met restmateriaal te maken heeft](/felsplaat/snijverlies/vervorming). Beide pagina's gaan over hoe het staal reageert op een lokale ingreep, en die kennis helpt ook bij het plannen van een boring door de plaat.
Gaat het om de vraag hoe de doorvoer of beugel zelf aan de ondergrond bevestigd moet worden, of in welke volgorde dat gebeurt ten opzichte van de klemmen, dan is dat een vraag voor klikzink.com. Gaat het om de vraag of de dakhelling ter plaatse van de dakkapel nog voldoende is voor een waterdichte aansluiting, dan is dat een vraag voor klikfels.com. Deze pagina beperkt zich tot het gat zelf: wanneer het onvermijdelijk is, en hoe u het maakt zonder de plaat te beschadigen.
Inventariseer voor uw project welke details echt om een boring vragen, en welke daarvan met het klemsysteem afgevangen kunnen worden. Zet de plaats van dakkapellen, doorvoeren en schoorsteenaansluitingen op de bestektekening voordat u bestelt, zodat wij de baanindeling daarop kunnen afstemmen en het aantal onbruikbare reststukken beperkt blijft. En zorg dat op de bouw, waar een boring toch nodig is, altijd een hard en vlak stuk ondersteuning binnen handbereik ligt voordat de boor het staal raakt.