Klikzink
Elke felsbaan begint en eindigt met een rand die 35 mm haaks omhoog staat. Die rand is de fels: het deel waarmee de ene baan straks in de andere grijpt, en waarmee de plaat waterdicht wordt zonder dat er een schroef doorheen gaat. Wie voor het eerst een pallet felsbanen openmaakt, ziet die opstaande rand en vraagt zich vaak af hoeveel plaat daar eigenlijk aan opgaat. Het antwoord is: heel weinig, en dat is precies waarom de fels in deze berekening iets anders doet dan u misschien verwacht.
De werkende breedte van onze felsbanen is 475 mm. Dat is de breedte die u daadwerkelijk op het dak of de gevel terugziet, ná het felsen, als twee banen in elkaar grijpen. De 35 mm van de fels zelf komt daar los van: hij verdwijnt in de verbinding, hij is geen extra materiaal dat u erbij moet optellen of dat als afval terugkomt. Dat is een wezenlijk verschil met randen die u zelf moet omzetten of aanwerken. De fels is af, hij wordt geplooid tijdens het walsen, en hij levert dus geen snijverlies op. Wat de plaat aan snijverlies kost, zit vrijwel volledig in de lengte: het stuk dat u eraf haalt om op maat te komen.
Daar zit de kern van dit verhaal. Onze banen worden op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm. Dat betekent dat de lengte van elke baan al bij de bestelling wordt bepaald door de maat van uw dakvlak of gevelvak, niet door een vaste rollengte waarvan u een stuk afknipt en de rest laat liggen. Bij plaatmateriaal van de rol werkt dat anders: daar bepaalt de rolbreedte en -lengte wat er wordt afgesneden, en blijft er per definitie een reststrook over die nergens past. Bij felsbanen op maat is dat overschot er niet, simpelweg omdat de lengte al klopt vóór de baan de wals verlaat.
Een voorbeeld maakt dit concreet. Stel, u bestelt voor een rechte kap van 9,20 meter lang. U bestelt banen van 9200 mm, precies de dakvlaklengte, en u heeft geen stuk over dat u ergens anders moet wegwerken of dat als afval de container in gaat. Zou u in plaats daarvan werken met plaat van rollengtes van bijvoorbeeld 6 meter, dan moet u ofwel lassen of overlappen, ofwel een tweede rol aansnijden waarvan het grootste deel overblijft. Dat overschot is het echte snijverlies, en het zit niet in de fels maar in de manier waarop het materiaal wordt aangeleverd.
De vorm van de fels is niet toevallig haaks. Een haaks opstaande rand van 35 mm geeft een rechte, voorspelbare hoogte over de volle lengte van de baan: de waterkering is overal even hoog, en dat blijft zo ook nadat de fels is dichtgeklikt. Een ronde of afgeschuinde opstand zou diezelfde hoogte niet garanderen, omdat de vorm bij het sluiten van de fels enigszins in elkaar zou kunnen drukken of juist opbollen. Bij een haakse fels gebeurt dat niet: de plaat plooit strak langs een rechte hoek, en de hoogte van 35 mm blijft de maat die telt voor hoeveel water er over de fels heen zou moeten komen voordat er een probleem ontstaat.
Dit heeft ook een praktische kant voor de bestelling. Omdat de fels altijd dezelfde haakse vorm en hoogte heeft, is de werkende breedte van 475 mm een vaste waarde waarmee u kunt rekenen zonder marge in te bouwen voor onzekerheid over de felshoogte. Dat maakt het narekenen van het aantal banen voor een dakvlak of gevelvlak eenvoudig: vlakbreedte gedeeld door 475 mm, naar boven afgerond. Er zit geen verrassing in de fels zelf. De verrassing, als die er is, zit altijd in de vorm van het gebouw.
Als de fels geen verlies oplevert en de lengte op maat wordt geleverd, waar gaat materiaal dan wél verloren? Vrijwel altijd bij vlakken die niet rechthoekig zijn. Een schuin dakvlak, een driehoekig gedeelte bij een wolfseind, of een aansluiting rond een dakkapel vraagt om banen die aan één kant schuin aflopen. Die schuine snede haalt u uit een rechte baan, en het driehoekige stuk dat u afsnijdt, is niet meer te gebruiken voor een volgende baan op dat vlak. Dat is echt restmateriaal, en de hoeveelheid ervan hangt af van de vorm van het dak, niet van de fels of van de plaatdikte.
Een dakkapel is daarvan het duidelijkste voorbeeld. Rond de zijkanten en de bovenkant van een dakkapel lopen de felsbanen onderbroken, en op elke onderbreking ontstaat een kort reststuk. Op een vlak met twee dakkapellen en een schoorsteendoorvoer telt dat op: niet omdat de fels of het materiaal zelf onzuinig is, maar omdat elke aansluiting een nieuwe snede vraagt en dus een nieuw kort stuk plaat overhoudt dat vaak te kort is om nog ergens anders te gebruiken. Hoe u die sneden het beste maakt, met de minste kans op een beschadigde rand, leggen wij uit bij [zagen en knippen bij snijverlies op de plaat](/felsplaat/snijverlies/zagen-en-knippen).
Om dat restmateriaal zo klein mogelijk te houden, telt de tekening. Wij denken kosteloos mee op tekening, en juist bij een dakvlak met meerdere aansluitingen loont het om vooraf te bepalen welke lengtes u bestelt en waar u een korte baan het beste kunt inzetten. Een baan die door de schuine kant van een dakkapel te kort wordt voor het hoofdvlak, past vaak nog precies op het driehoekige stukje ernaast. Dat is geen kwestie van de fels, maar van de volgorde waarin u de banen op de tekening legt voordat er wordt besteld.
De conclusie voor de bestelling is eenvoudig. Reken de werkende breedte van 475 mm om naar het aantal banen dat uw vlak nodig heeft, bestel de lengte die bij dat vlak past, en verwacht geen restmateriaal van de fels zelf: die vorm en hoogte van 35 mm zijn al verwerkt in de baan zoals hij van de wals komt. Houd wel rekening met extra materiaal bij schuine vlakken en aansluitingen, en bespreek die punten liever vooraf op tekening dan achteraf op de bouw.
Wilt u weten hoe de plaat in de klem valt en in welke volgorde u de banen op de ondergrond legt, kijk dan bij klikzink.com. Vragen over dakhelling, condens en de opbouw onder de plaat horen bij klikfels.com, en het uiterlijk van de drie matte kleuren bekijkt u het beste op zinklook.com. Heeft u een tekening met schuine vlakken of dakkapellen, stuur die dan naar ons op: wij rekenen de baanverdeling voor u door en laten zien waar u met welke lengte het minste restmateriaal overhoudt.