Klikzink
Een donkere felsplaat op een dak in de volle zon wordt warmer dan u zou denken. Waar de omgevingstemperatuur op een zomerse dag misschien 25 graden is, kan het staal zelf oplopen tot 60 of 70 graden. Staal zet uit bij warmte, en dat is precies waar het op de bouw misgaat als u er geen rekening mee houdt. Een baan die u 's middags om twee uur inmeet en afkort, is 's avonds als het materiaal is afgekoeld een paar millimeter korter dan toen u hem neerlegde. Op een baan van acht meter is dat verschil goed te merken bij de aansluiting.
De reden is eenvoudig materiaalgedrag. Ons staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, wat al een verbetering is ten opzichte van dat oudere materiaal, maar nul is het niet. Bij een temperatuurverschil van 40 graden over een lengte van acht meter praat u al snel over enkele millimeters lengteverandering. Dat lijkt weinig, maar bij een felsverbinding waar de randen precies op elkaar moeten aansluiten, is een paar millimeter het verschil tussen een baan die past en een baan die u opnieuw moet afstellen.
Het uitzetten door zon speelt vooral op het moment dat u de plaat op het dak of de gevel positioneert en de fels dichtmaakt. Zolang de plaat nog los ligt, kan hij vrij uitzetten en weer krimpen zonder dat er iets vastloopt. Zodra u hem vastzet, legt u in feite de lengte van dat moment vast. Meet en bevestig u in de volle zon, dan doet u dat bij een plaat die op zijn langst is. Koelt de plaat 's avonds af, dan wil hij korter worden, maar dat kan niet meer omdat hij al vastzit. Het resultaat is spanning op de verbinding, die zich op termijn kan laten zien als een lichte welving of een fels die niet meer helemaal vlak aansluit.
In de praktijk betekent dit dat het verstandig is om grote vlakken niet op het heetst van de dag definitief vast te zetten, en om bij het inmeten van aansluitingen op vaste elementen, zoals een dakrand of een kilgoot, rekening te houden met het moment van de dag. Een aannemer die 's ochtends vroeg begint en tegen de middag een lange baan afrondt, werkt onder heel andere omstandigheden dan wie in de loop van de middag pas aan diezelfde baan begint. Hoe u de plaat op de bouw precies afkort en waar u daarbij op moet letten, leest u uitgebreider op de pagina over [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/levertijd/afkorten-op-de-bouw).
Hier raakt het gedrag in de zon aan hoe wij leveren. Onze platen komen niet uit een magazijn met voorraad in standaardmaten. Wij walsen op order, op de millimeter afgekort naar de maat die u doorgeeft, van 450 tot 8000 millimeter. Dat heeft een voordeel: u krijgt geen restpartijen en geen overtollige lassen op het dak. Maar het heeft ook een consequentie voor de planning. De maat die wij walsen, is de maat die op de tekening staat op het moment dat wij de order in productie nemen. Die maat kunnen wij niet met een paar millimeter corrigeren omdat de plaat op de bouw in de zon net iets langer bleek of omdat de opzichter de dakrand een centimeter anders heeft ingemeten.
Dat betekent dat u de maatvoering het beste vaststelt op een moment dat representatief is, niet op het heetst van een zomerse dag met een donker dakvlak dat al gloeit. Meet bij voorkeur 's ochtends, of neem de temperatuur van het moment mee in uw overweging bij het doorgeven van de bestelling. Voor een aannemer die op een strakke planning werkt, is dit een detail dat makkelijk over het hoofd wordt gezien, maar het scheelt achteraf discussie over een baan die net niet past. Meer over hoe de doorlooptijd van bestellen tot walsen in elkaar zit, vindt u op de algemene pagina over [levertijd](/felsplaat/levertijd).
Omdat wij niet uit voorraad leveren, is er tijd nodig tussen het moment dat de maten definitief zijn en het moment dat de platen op de bouw aankomen. Dat is geen probleem zolang u dat inplant, maar het wordt een probleem als de maatvoering nog verandert nadat de order al bij ons ligt. Een aannemer die in de zomer werkt en 's middags in de zon een laatste controlemeting doet, loopt het risico dat die meting afwijkt van de meting die 's ochtends is gedaan en die als basis voor de bestelling heeft gediend. Beide metingen kunnen correct zijn geweest op het moment zelf; het is de plaat die intussen van lengte is veranderd, niet de meter waarmee u meet.
De praktische oplossing is om de definitieve maatvoering te baseren op een vaste referentietemperatuur, of in ieder geval op een vast moment van de dag, en dat consequent te doen voor alle banen op één project. Zo voorkomt u dat de ene baan is ingemeten in de ochtendkoelte en de andere in de middaghitte, met kleine maatverschillen tussen banen die naast elkaar moeten aansluiten. Bij grote gevlakte daken waar veel banen naast elkaar liggen, telt dat verschil op.
Wat hierbij ook helpt, is het meedenken op tekening voordat de order de wals in gaat. Omdat wij op maat walsen, kunnen wij vooraf meekijken naar de opgegeven lengtes en waar nodig een kritische vraag stellen, zonder dat dit u iets kost. Dat is niet hetzelfde als het corrigeren voor uitzetting op de bouw, maar het voorkomt wel dat een overduidelijke mismeting pas op de bouw aan het licht komt, wanneer de plaat al gewalst is en de zon al op het dak staat.
Plan het inmeten van felsbanen op een vast, koel moment van de dag en houd dat aan voor het hele project, zodat de temperatuur van de plaat niet ongemerkt in uw maatvoering sluipt. Geef bij het bestellen de exacte lengtes door en laat ons vrijblijvend meekijken op tekening. Heeft u vragen over hoe de plaat zich verder gedraagt bij het verwerken op de bouw, bijvoorbeeld bij het buigen bij lage temperaturen, kijk dan bij [koud vouwen en kanten](/felsplaat/levertijd/koud-vouwen) voor het andere uiterste van het temperatuurbereik waarin onze platen worden verwerkt.