Klikzink
Een felsplaat die in de volle zon ligt, wordt warmer dan de lucht eromheen. Bij een donkere kleur loopt de plaattemperatuur op een heldere dag flink op boven de omgevingstemperatuur. Staal zet uit bij warmte, en hoewel de uitzetting van onze felsplaten ongeveer half zo groot is als die van zink, is ze bij een baan van enkele meters lengte wel degelijk met het blote oog en met het meetlint merkbaar. Dat heeft rechtstreeks gevolgen voor hoe u het vlak indeelt en op welk moment u meet, afkort en legt.
Stel dat u om twaalf uur 's middags een baan van zes meter inmeet en afkort op maat. De plaat ligt op dat moment in de volle zon en is meetbaar langer dan hij bij tien graden in de schaduw zou zijn. Kort u die baan nu exact op de gewenste eindmaat af, dan is de baan diezelfde avond, als de plaat is afgekoeld, korter dan bedoeld. Bij een enkele baan valt dat verschil vaak nog mee, maar in een aaneengesloten vlak van meerdere banen naast elkaar telt elke kleine afwijking op bij de volgende naad. Aan het einde van het vlak kan het verschil tussen 's middags en 's avonds gemeten een paar millimeter per baan schelen, en bij tien banen naast elkaar is dat een merkbare speling in de laatste baan.
Om die reden meten en kappen we het liefst op een moment dat de plaattemperatuur redelijk stabiel is, dus vroeg op de dag of bij bewolking, en niet net na een paar uur volle zon op een donkere plaat. Werkt u toch noodgedwongen in de volle zon, houd er dan rekening mee dat een baan die u nu exact op maat afkort, na afkoeling iets krimpt. Bij kritieke aansluitingen, zoals tegen een kant, opstand of gootrand, is het verstandiger om iets ruimer te kappen en de laatste centimeters pas te bepalen als de plaat weer op temperatuur is. Hoe u de plaat vervolgens op maat brengt, met welk gereedschap en in welke volgorde, leest u bij het afkorten op de bouw.
Omdat de plaat vast onder de klemmen ligt zodra hij gemonteerd is, kan hij daarna niet meer vrij bewegen. De uitzetting die overdag optreedt, wordt dan opgevangen in de fels en de bevestiging zelf, niet meer in de lengte van de losse baan. Precies daarom is het meten en afkorten vóór montage het moment waarop temperatuur er het meest toe doet: dat is de laatste keer dat de plaat nog vrij kan uitzetten of krimpen voordat hij vastligt.
De volgorde waarin u het vlak indeelt, versterkt het effect van een warme werkdag. Legt u de eerste baan tegen de linkerzijde van het dak of de gevel en werkt u van daaruit naar rechts, dan is elke volgende baan afhankelijk van de nauwkeurigheid van de vorige. Een kleine krimp of uitzetting die u niet had voorzien, stapelt zich op naarmate u verder komt. Bij de laatste baan, vaak toch al de reststrook die u op maat moet zagen, merkt u dan het meest van de temperatuurspeling die eerder op de dag is ontstaan.
Werkt u liever symmetrisch, met het midden van het vlak als beginpunt en de banen gelijk verdeeld naar beide zijden, dan verdeelt u diezelfde speling over twee reststroken in plaats van één. Dat is met name prettig bij vlakken die goed zichtbaar zijn, omdat twee smalle stroken aan weerszijden minder opvallen dan één brede afwijking aan één kant. Voor de opbouw van deze keuze, en voor hoe u de reststrook zelf bepaalt, verwijzen we naar de hoofdpagina over de banenindeling van het vlak. Hier gaat het vooral om het moment waarop u meet: begint u 's ochtends vroeg met een koude plaat aan de eerste baan en werkt u door tot in de namiddag, dan is de kans reëel dat de banen die u het laatst plaatst op een andere plaattemperatuur zijn gemeten dan de eerste. Dat is precies waarom we aanraden om, zeker bij een groot vlak, de volledige banenindeling en de bijbehorende maatvoering in één keer vast te leggen bij een vergelijkbare temperatuur, in plaats van een deel 's ochtends en een deel 's middags te meten.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een gevel van ruim twintig meter breed, ingedeeld in banen van iets minder dan een meter, werd de eerste helft van het vlak vroeg op de ochtend gelegd en de tweede helft na de lunch, toen de zon al enkele uren op de donkere platen had gestaan. De platen die 's middags werden gemeten en gekapt, pasten daardoor net iets krapper dan de ochtendbanen, met een verschil dat pas de volgende ochtend, bij afkoeling, echt zichtbaar werd in de naadbreedte. Het was geen probleem voor de bevestiging, want de klemmen konden de kleine speling opvangen, maar het was wel een reden om voortaan de volledige maatvoering van een vlak in één sessie te doen, liefst niet in de heetste uren.
In de praktijk betekent dit niet dat u niet in de zon mag werken, maar wel dat u er bewust rekening mee houdt. Meet en kort bij voorkeur af op een consistent tijdstip, liefst niet in de volle middagzon op een donkere plaat. Als dat niet kan, laat dan een kleine marge over bij kritieke aansluitingen en stel de laatste snede pas vast als de plaat is afgekoeld. Leg de volgorde van de banen en het beginpunt van het vlak vooraf vast, zodat u niet halverwege de dag improviseert met een indeling die 's ochtends al bepaald had moeten zijn. Voor de technische kant van deze indeling, zoals hoe u de breedte van de reststrook berekent en waar u die het beste plaatst, leest u verder bij de banenindeling van het vlak.
Deze temperatuurgevoeligheid zegt niets over de kleur of het uiterlijk van de plaat op het gebouw; daarvoor verwijzen we naar zinklook.com. Ook de manier waarop de platen worden vastgezet, met klemmen onder de fels, verandert niet door de temperatuur waarbij u ze legt; die bevestiging en de opbouw van de ondergrond staan beschreven op klikzink.com. En hoewel warmte in de zomer een rol speelt bij het meten, is dat een ander onderwerp dan de eisen aan dakhelling en de opbouw tegen condens, waarover u meer leest op klikfels.com.
Plan grote vlakken zo dat u de volledige banenindeling in één moment van de dag meet en kapt, bij voorkeur niet in de volle middagzon op een donkere plaat. Bepaal vooraf of u symmetrisch indeelt of tegen één zijde aan werkt, en houd bij kritieke aansluitingen een kleine marge aan tot de plaat is afgekoeld. Heeft u een tekening met een lastige gevel of een groot dakvlak, stuur die dan naar ons op; we denken kosteloos mee over de indeling en leveren de banen op de millimeter afgekort, in de kleur en uitvoering die u kiest.