Klikzink
Een dakdekker die op een zonnige julidag een felsplaat op de haak legt, raakt de plaat aan en trekt zijn hand terug. Staal onder direct zonlicht wordt aanmerkelijk warmer dan de omgevingstemperatuur, zeker in een donkere kleur. Waar de lucht 24 graden is, kan een donker dakvlak in de felle zon zonder probleem 55 tot 60 graden worden. Dat is geen slecht materiaal en geen fabricagefout, dat is gewoon een zwarte plaat die de zon opvangt. Maar het betekent wel dat de baan die u 's ochtends vroeg langs de gording legt, aan het eind van de middag een paar millimeter korter is dan hij om elf uur was, en dat die krimp precies op het moment gebeurt dat u aan het meten en passen bent.
Dit is geen kwestie van een verkeerde bestelling. De plaat is precies zo lang als u hem heeft opgegeven, tot op de millimeter, en dat blijft ook zo als het materiaal weer op omgevingstemperatuur is. Het is een kwestie van wanneer u meet, en hoe u daarmee omgaat op het dak zelf. Wij leveren de banen van 450 tot 8000 mm exact op de millimeter afgekort die u aangeeft; wat er vervolgens met die lengte gebeurt zodra de zon erop staat, is aan de verwerking op de bouw.
Staal zet uit bij warmte en krimpt bij afkoeling, net als vrijwel elk metaal, alleen zet het ongeveer half zoveel uit als zink bij dezelfde temperatuurstijging. Dat is precies waarom veel aannemers overstappen van zink naar felsplaat op grote dakvlakken: minder beweging in het materiaal betekent minder risico op een fels die onder spanning komt te staan. Maar half zoveel uitzetting is niet nul uitzetting. Bij een baanlengte van acht meter en een opwarming van dertig graden ten opzichte van de ochtendtemperatuur loopt de lengte al gauw een paar millimeter op. Bij het aankoelen 's avonds gaat die lengte er weer net zo hard af.
Het punt waar dit u raakt, is niet de fysica maar het moment van meten. Een baan die u om twaalf uur 's middags, met de plaat op 55 graden, precies tegen de nokaansluiting legt en daar aftekent, past om zeven uur 's avonds bij 20 graden een fractie korter. Op een enkele baan valt dat vaak nog mee. Bij een rij van tien of vijftien banen naast elkaar, allemaal ingemeten op hetzelfde hete moment van de dag, kan het verschil zich opstapelen tot iets dat u wél terugziet bij de opkant of de aansluiting op de gevel.
De lengte die u bij ons opgeeft, is de plaatlengte: de fysieke maat van de baan zoals die van de wals komt, koud en op kamertemperatuur. Dat is niet automatisch gelijk aan de dakvlaklengte die u op de bouwtekening afleest. Overstek aan de goot komt er meestal bij, een opkant tegen een muur of een dakraam gaat er soms van af, en een aansluiting op de nok vraagt om een marge die u zelf bepaalt op basis van de constructie. Wij werken op de millimeter, maar wij werken op de millimeter die u ons doorgeeft, en die millimeter moet dus al rekening houden met wat er op het dak zelf nog bij of af gaat.
Daar komt de temperatuur als tweede factor bovenop. Wie op een hete dag inmeet zonder daar rekening mee te houden, meet in feite een langere plaat dan de baan straks bij normale temperatuur is. Andersom geldt dat ook: een baan die u vroeg in de ochtend bij een koude plaat strak intekent, kan in de loop van de dag nog een klein beetje uitzetten als de zon er eenmaal op staat. Bij een enkele baan van twee meter op een garage is dat verwaarloosbaar. Bij lange banen op een groot bedrijfshal-dak, waar de felsplaat van goot tot nok in één stuk doorloopt, telt elke graad temperatuurverschil mee in de uiteindelijke maat.
Op een steil dak met een forse dakhelling ligt de plaat vaak schuiner ten opzichte van de zon en koelt hij ook sneller af door de wind die er meer vrij spel heeft. Op een vlak of licht hellend dak, vanaf zes graden al toepasbaar met deze felsplaat, ligt het vlak urenlang bloot aan de volle zon zonder veel afkoeling door windstroming, en dat is precies het type dak waar wij de grootste temperatuurverschillen zien optreden tussen ochtend- en middagmeting. Een aannemer die op zo'n groot plat dakvlak werkt, doet er goed aan de eindmaten van lange banen niet midden op de dag definitief te maken, maar te wachten tot de temperatuur van de plaat wat stabieler is, bijvoorbeeld vroeg in de ochtend of aan het einde van de dag.
De dakhelling zelf, en wat die betekent voor de opbouw daaronder, behandelen wij hier niet: dat is het domein van klikfels.com, waar de technische randvoorwaarden van de constructie aan de orde komen. Wat wij hier vaststellen is alleen dat een vlak dak de plaat langer aan de zon blootstelt dan een steil dak, en dat dit voor de baanlengte relevanter is dan de exacte hellingsgraad.
De meest betrouwbare aanpak is de baan pas definitief afkorten of de eindmaat aftekenen op een moment dat de temperatuur van de plaat representatief is voor de rest van de dag, dus niet op het heetste moment van de middag. Werkt u toch in de volle zon omdat de planning dat vereist, houd er dan rekening mee dat een lange baan een fractie meer marge nodig heeft dan een korte, en dat die marge groter moet zijn naarmate de plaat donkerder is en dus meer warmte opneemt. Voor het afkorten zelf, of dat nu op de bouw gebeurt met een schaar of eerder al bij ons op de wals, verwijzen wij naar de manier waarop dat aansluit op de eerder genoemde overstek- en aansluitmaten.
Hoe de fels zelf zich gedraagt onder temperatuurwisseling, en hoe de klemmen daarmee omgaan zodat de plaat kan bewegen zonder los te trekken, leggen wij niet hier uit maar bij de bevestiging op klikzink.com. Daar vindt u ook hoe de volgorde van leggen op de bouw eruitziet en waarom die volgorde meespeelt bij het omgaan met deze beweging. Voor de vraag hoe een donkere kleur precies warmer wordt dan een lichte, en wat dat voor het uiterlijk van het dak betekent, kunt u verder op zinklook.com.
Meet lange banen bij voorkeur niet op het heetste moment van de dag, en geef ons de plaatlengte door inclusief de marges voor overstek en aansluiting die bij uw constructie horen. Twijfelt u over de juiste maat bij een groot plat dakvlak in de volle zon, stuur ons dan de tekening: wij denken gratis mee over de opbouw van de baanlengtes en leveren op aanvraag ook monsters van de drie beschikbare kleuren, zodat u vooraf weet hoe donker het materiaal in de praktijk wordt.