Klikzink
Een felsbaan komt op de millimeter afgekort de bouwplaats op, van 450 tot 8000 mm. Die lengte lijkt een rekensom: overstek erbij, aansluiting eraf, opkanting erbij. Maar wat er aan de uiteinden van de baan gebeurt zodra u gaat vouwen en kanten, telt mee in die som. Wie de plaat aan een kant omzet voor een opstand of een druiplijn, verbruikt daarvoor materiaal uit de baan zelf. Die centimeters staan niet apart op de bon: ze zitten in de plaatlengte die u opgeeft. Dat is precies waar deze pagina over gaat: niet over de vraag of u ter plekke nog mag korten (dat leest u bij het bepalen van de baanlengte via afkorten op de bouw), maar over wat het koud omzetten van de plaat aan het begin en eind van een baan voor die lengte betekent.
Onze felsplaat is koud vouwbaar tot -15 graden. Dat is een geruststelling voor de dakdekker die in januari op het dak staat, maar het is geen vrijbrief om zomaar overal een scherpe hoek te zetten. Bij elke vouw wordt de organische coating aan de buitenzijde van de bocht uitgerekt. Hoe kleiner de straal van de vouw, hoe meer die coating moet rekken, en hoe eerder er haarscheurtjes ontstaan waar op termijn een randje roest kan beginnen. Als vuistregel geldt: houd een binnenstraal aan van minstens de plaatdikte keer twee, en liever ruimer. Bij onze 0,55 mm dikke plaat is dat in de praktijk een vouw die niet strakker wordt gezet dan met een klein rondje om de kant van de zetbank. Een haakse opkant van een paar centimeter, zoals aan een dakrand of bij een opstaande kraal, is daarmee geen probleem. Een scherpe vouw die de plaat vrijwel dubbelklapt, is dat wel: daar scheurt de coating eerder dan de vouw zelf breekt.
Bij vorst verandert dat verhaal een beetje. Staal wordt bij lage temperatuur stugger, en de coating verliest een deel van haar rek. Dat betekent niet dat u bij -10 graden niet meer mag vouwen, want de plaat is daar nadrukkelijk voor gemaakt, maar wel dat een vouw die bij 15 graden in één beweging soepel meegaat, bij vorst met meer aandacht gezet moet worden. Langzamer zetten, in kleinere stappen, geeft de coating de tijd om mee te geven in plaats van te scheuren. Een dakdekker die in de winter een serie eindkanten zet voor de aansluiting op een goot, doet er goed aan de eerste paar rustig te proberen en te kijken hoe de plaat reageert, voordat hij het tempo van een warme dag aanhoudt.
Het punt waar dit raakt aan de lengte die u bestelt, is simpel maar wordt vaak vergeten: de lengte die u opgeeft is de plaatlengte, niet de lengte van het dakvlak dat u wilt bedekken. Als u aan het bovenuiteinde van een baan een kant zet van 40 mm voor de aansluiting onder een nok, en aan het onderuiteinde nog eens 30 mm voor een druiprand, dan is de dakvlaklengte die u wilt bedekken 70 mm korter dan de plaat die u bestelt. Vergeet u dat, dan komt de plaat een paar centimeter te kort op het dak, en op een lange baan van zeven meter is dat verschil niet met een tikje van de hamer recht te leggen. Reken dus altijd terug van het dakvlak naar de plaat: eerst de vlaklengte, dan de kanten erbij optellen, en pas dan de bestelmaat opgeven.
Er zijn ook situaties waarin de vouw juist lengte kost in plaats van toevoegt, en dat is een tweede valkuil. Wie een plaat omzet voor een dubbele felsrand aan de kop van de baan, gebruikt daarvoor materiaal dat anders bij de dakvlaklengte had gehoord. Zet u bijvoorbeeld 25 mm terug voor een versterkte kop, dan is de netto lengte op het dak 25 mm minder dan de plaat lang is, niet meer. Dat lijkt triviaal bij één baan, maar op een dak met tientallen banen naast elkaar loopt die 25 mm per baan op tot een verschil dat aan het einde van het dakvlak zichtbaar wordt als een rafelige rand in plaats van een rechte lijn.
Hoe deze rekensom precies uitpakt, hangt af van het detail dat u kiest voor de aansluiting: een opstaande kant tegen een muur telt anders dan een omgezette druiprand, en een dubbele fels aan de kop telt weer anders dan een enkele. Dat detail, en hoe de klem daarbij past op de ondergrond, valt buiten wat wij hier behandelen; dat is het domein van de bevestiging, zoals uitgelegd op klikzink.com. Wat wij u hier meegeven is de vuistregel voor de plaat zelf: bepaal eerst hoeveel materiaal een vouw aan een uiteinde kost of juist vraagt, verwerk dat in de bestelmaat, en houd bij de straal van de vouw rekening met de coating in plaats van alleen met de buigzaamheid van het staal.
Ook de temperatuur waarin u de plaat gaat vouwen, verdient een plek in uw planning, niet alleen in uw uitvoering. Een aannemer die weet dat de plaatsing in een koude week valt, doet er goed aan de eindkanten waar mogelijk al binnen te zetten, in een verwarmde werkruimte of ten minste uit de wind, en pas daarna de baan op maat de bouwplaats op te sturen. Dat scheelt tijd op het dak en het scheelt risico op een coating die bij -12 graden met tegenzin meegeeft. Voor een klein project met een paar korte banen is dat misschien overdreven zorg, maar bij een lang dakvlak met tientallen meters felsplaat telt elke minuut die u op de steiger bespaart.
Wat hier niet aan de orde is, maar wel vaak in dezelfde vraag naar boven komt, is de uitzetting van de plaat door temperatuurwisseling over het jaar. Dat is een ander mechanisme dan het koud vouwen bij verwerking, en het speelt pas op de langere termijn nadat de plaat al ligt. Hoe u daar bij de bestelling rekening mee houdt, leest u apart in het stuk over uitzetting en de baanlengte. Voor de vouw die u vandaag op de zetbank zet, gaat het vooral om de straal die u aanhoudt en het tempo waarin u werkt, niet om wat het staal in juli anders doet dan in januari.
Wilt u een baanlengte laten uitrekenen die klopt met de vouwen die u aan beide uiteinden gaat zetten, stuur ons dan uw maatvoering of een tekening. Wij denken gratis mee over de opgave van de plaatlengte, korten de baan op de millimeter af tussen 450 en 8000 mm, en leveren op verzoek proefstukken aan zodat u zelf kunt voelen hoe de plaat bij de gewenste straal meegeeft voordat de bestelling de deur uit gaat.