Klikzink
Een felsbaan komt recht van de wals en moet op de bouw nog een hoek om: bij een dakrand, een overstek, een aansluiting op een gootlijst. Dat vouwen en kanten gebeurt koud, zonder verwarmen van de plaat, en dat kan bij onze felsplaat tot een temperatuur van -15 graden. Dat is een ruime marge voor het Nederlandse en Belgische klimaat, maar de temperatuur is niet het enige dat telt. Net zo belangrijk is de straal van de bocht die u maakt, en die twee dingen hangen met elkaar samen.
De plaat zelf is 0,55 mm dik verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer erop. Dat staal buigt makkelijk, ook in de kou. De coating is minder rekbaar dan het staal daaronder, en bij een te scherpe vouw rekt de buitenkant van de coating verder dan hij aankan. Dan ontstaan haarscheurtjes, meestal onzichtbaar voor het blote oog maar wel een opening waar na een paar jaar corrosie kan beginnen. Dat is de kern van koud vouwen: het staal vergeeft bijna alles, de coating niet.
Als vuistregel geldt: hoe dikker de plaat en hoe kouder het materiaal, hoe ruimer de straal moet zijn die u vouwt. Bij normale werktemperatuur, zeg boven de 5 graden, is een straal van enkele millimeters voor onze 0,55 mm felsplaat goed te maken zonder dat de coating problemen geeft. Dat is de bocht die u ziet bij een messcherpe daktrim of een strakke hoek aan een dakrand. Bij dalende temperatuur wordt het materiaal stugger en verdraagt de coating minder rek per millimeter buigradius. Bij vorst rond het vriespunt en daaronder is het daarom verstandig om een ruimere straal aan te houden dan u bij zomerse temperaturen zou doen, en scherpe knikken helemaal te vermijden.
Een voorbeeld uit de praktijk: een dakdekker die in augustus een dakrand afwerkt, kan een strakke haakse kant zetten zonder erover na te denken. Diezelfde kant, gezet in januari bij -8 graden, vraagt om een iets ruimere bocht in de kantbank en om rustiger werken. Het verschil zit niet in het staal, dat blijft even sterk, maar in de coating die bij lage temperatuur minder meegeeft voor hij zijn grens bereikt.
Bij lage temperatuur wordt de coating stugger en reageert hij minder soepel op een snelle, harde vouwbeweging. Waar bij 15 graden een vlotte haal door de kantbank geen probleem geeft, kan diezelfde snelheid bij -10 graden net dat beetje extra spanning opleveren waardoor de buitenkant van de coating lokaal te ver rekt. Langzamer vouwen geeft de coating de tijd om de vervorming gelijkmatig te verdelen over de bocht, in plaats van geconcentreerd op één punt waar de knik het scherpst is.
Dit is ook de reden waarom hetzelfde stuk plaat, gevouwen door twee verschillende mensen op een koude ochtend, twee verschillende resultaten kan geven. Wie bij vorst in het tempo van een zomerdag doorwerkt, loopt meer risico dan wie het tempo aanpast aan de temperatuur van die dag. Het is geen kwestie van kunnen of niet kunnen, maar van aanpassen aan de omstandigheden.
Op de bouw komt dit meestal terug bij twee soorten werk: het kanten van randen en overstekken met een kantbank of plooibank, en het vouwen van een felsbaan bij een overgang, bijvoorbeeld waar een dakvlak overgaat in een gootrand. Bij beide werkzaamheden geldt dezelfde vuistregel: ruimere bochten en een rustiger tempo naarmate het kouder wordt. Dat is meteen ook waarom wij op deze site geen exacte tabel geven met stralen per temperatuur. De juiste straal hangt af van de precieze machine, het profiel van de kant en de manier van werken van de verwerker, en dat verschilt van bouwplaats tot bouwplaats.
Wat we wel kunnen zeggen is dat de -15 graden die wij als grens noemen, geldt voor normaal zorgvuldig werk met een gangbare kantbank en een straal die niet extreem scherp is. Bij twijfel over een specifieke bocht of een bijzonder detail denken wij graag mee op tekening, en dat kost niets. Voor de vraag wat er concreet misgaat als de straal te scherp is of de temperatuur te laag, verwijzen we naar de pagina over [wat er misgaat bij koud vouwen](/felsplaat/koud-vouwen/wat-gaat-er-mis).
Het vouwen en kanten van de plaat zelf is één stap in een groter geheel. De klem waarmee de baan straks op de ondergrond komt te liggen, en de volgorde waarin platen en klemmen op het dak worden gelegd, behandelen wij niet hier maar op klikzink.com. Ook de vraag hoe de plaat er na het vouwen uitziet, met welke glans en in welke kleur, komt niet op deze site aan de orde: dat is het domein van zinklook.com. En wie op een felsdak zonnepanelen wil plaatsen, waarbij montage en doorvoeren om extra aandacht vragen, vindt daar meer over op solarfels.com.
Wat voor deze pagina overblijft is de plaat zelf: staal van 0,55 mm, Sendzimir verzinkt en met een biobased coating van 50 micrometer, leverbaar op maat van 450 tot 8000 mm. Dat materiaal is koud vouwbaar tot -15 graden, mits de straal van de bocht ruim genoeg blijft en het tempo van werken wordt aangepast aan de temperatuur van de dag. Dat is de vuistregel die u onthoudt: kouder betekent ruimer buigen en rustiger werken, niet minder mogelijk maken.
Als u een concrete bocht of detail moet vouwen bij lage temperatuur en niet zeker weet of de straal die u voor ogen heeft haalbaar is, stuur ons de tekening. Wij kijken er kosteloos naar mee en denken mee over de uitvoering. Wilt u eerst het materiaal in handen hebben voor u een besluit neemt, dan kunt u een monster in een van de drie kleuren bij ons aanvragen. En voor de bredere achtergrond bij dit onderwerp, van de kosten van koud vouwen tot de vraag wie dit werk het beste kan uitvoeren, vindt u op deze site de andere pagina's uit deze reeks.