Klikzink
Onze felsbanen zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Dat is een technische grens, geen vrijbrief om bij elke temperatuur op dezelfde manier door te werken. Tussen een heldere voorjaarsdag van 12 graden en een winterochtend van -10 graden zit voor de plaat een wereld van verschil, en dat verschil merkt u niet aan het staal zelf maar aan de coating erop en aan de kracht die u nodig heeft om een nette kant te zetten.
De reden is simpel: staal wordt bij lagere temperaturen stugger. De 0,55 mm dikke plaat buigt bij -10 graden minder gewillig dan bij 15 graden, en de organische coating van 50 micrometer erboven, de GreenCoat Pural BT, heeft dan ook minder rek voordat hij scheurt. Wat bij een aangename temperatuur een vloeiende zwaai met de kantbank is, wordt bij vorst een moment waarop u de plaat echt moet dwingen. Precies dat dwingen is waar het misgaat.
Er is geen vast getal dat voor elke situatie geldt, want de kleinste bocht die u zonder scheuren kunt zetten hangt af van de temperatuur op dat moment, de snelheid waarmee u vouwt en de manier waarop uw gereedschap de plaat ondersteunt tijdens het zetten. Bij normale temperaturen, ruim boven het vriespunt, is een scherpe haakse kant met een klein binnenstraaltje geen probleem: de coating rekt mee zonder zichtbare spanning. Bij temperaturen rond het vriespunt wordt die marge kleiner, en bij stevige vorst, richting de -15 graden ondergrens, moet u rekenen op een ruimere straal dan u bij dezelfde kant in de zomer zou zetten.
Een dakdekker die in januari op een schuine gevel werkt en daar een strakke haakse hoek wil zetten zoals hij dat in september deed, loopt het risico dat de coating aan de buitenkant van de bocht fijne scheurtjes vertoont. Die scheurtjes zijn met het blote oog soms nauwelijks te zien, maar ze zijn wel het moment waarop het verzinkte staal onder de coating alsnog blootligt aan weer en vocht. Een iets ruimere straal, bij dezelfde vorst, voorkomt precies dat.
Snelheid is bij koud weer een tweede factor die minstens zo belangrijk is als de straal. Een snelle, harde zet die bij 10 graden probleemloos verloopt, geeft de coating bij vorst geen tijd om de vervorming op te vangen. Het materiaal reageert dan bros in plaats van elastisch, ook al blijft u binnen de grens van -15 graden waartoe de plaat koud vouwbaar is.
In de praktijk betekent dit dat een ploeg die bij vorst werkt de kantbank rustiger laat lopen en de plaat in een gelijkmatige, doorgaande beweging zet in plaats van met een korte, harde slag. Dat kost iets meer tijd per kant, maar dat tijdsverlies is te verwaarlozen vergeleken met het opnieuw bestellen en aanvoeren van een strook die alsnog gescheurd is aangekomen op de bouwplaats. Wij gaan in op wat een dergelijke misser in de praktijk kost bij [koud vouwen en kanten: wat het kost](/felsplaat/koud-vouwen/wat-kost-het), en op de concrete signalen dat het al fout is gegaan bij [koud vouwen en kanten: wat er misgaat](/felsplaat/koud-vouwen/wat-gaat-er-mis).
De grens van -15 graden is de grens waarbij vouwen nog mogelijk is met de juiste voorzorg, niet de temperatuur waarbij u zonder aanpassing gewoon doorwerkt zoals op een lentedag. Er zijn momenten waarop het verstandiger is om het zetten van kanten een dag uit te stellen dan om het met vorst en tijdsdruk toch te forceren.
Dat geldt bijvoorbeeld wanneer de plaat zelf nog kouder is dan de buitentemperatuur aangeeft, zoals na een nacht op een onbeschutte pallet bij strenge vorst, terwijl de lucht overdag al enkele graden boven nul komt. De plaat warmt trager op dan de lucht, en wie dan meteen aan de kantbank begint, werkt in feite nog met een plaat op winterse temperatuur terwijl het buiten al aangenamer aanvoelt. Even wachten tot het materiaal zelf is opgewarmd, of het onder dak laten liggen, voorkomt dat u de kou van de nacht per ongeluk meeneemt in de bocht van vandaag.
Ook bij wind speelt temperatuur een rol die niet direct voor de hand ligt: felle wind koelt de plaat versneld af tijdens het werk zelf, ook als de thermometer een acceptabele waarde aangeeft. Op een open bouwplaats waar de wind vrij spel heeft, kan een plaat die op de grond nog werkbaar aanvoelt, tegen de tijd dat hij op de kantbank ligt al merkbaar stugger zijn geworden. In zo'n situatie is het verstandiger de kant te zetten zodra de plaat is aangevoerd, of de plaat af te schermen, dan te wachten tot het einde van de werkdag wanneer de kou zich in het materiaal heeft opgebouwd.
Een derde moment om mee te wegen is de complexiteit van de kant zelf. Een eenvoudige rechte kant is bij vorst met de juiste ruimere straal en rustige snelheid nog goed te zetten. Een ingewikkelde overgang met meerdere bochten dicht bij elkaar, zoals bij een hoekafwerking, stapelt de spanning in de coating op elk van die bochten. Bij zulke complexe kanten is de marge tussen een goede zet en een scheur bij vorst kleiner dan bij een enkele rechte vouw, en is uitstel tot een minder koude dag vaak de eenvoudigste manier om het risico weg te nemen.
Voor een aannemer die morgen moet bestellen is de praktische vraag niet alleen welke maat felsbaan nodig is, maar ook of de geplande verwerkdag qua temperatuur geschikt is voor de kanten die op de tekening staan. Wie weet dat er bij vorst wordt gewerkt, kan er bijvoorbeeld voor kiezen om platen met een ruimere straal te laten voorzien, of om het zetten van de lastigste kanten te plannen op het middaguur wanneer de temperatuur het hoogst is in plaats van vroeg in de ochtend.
Wij denken op tekening mee over dit soort keuzes, zonder dat dit iets kost, en wisselen dan ook direct informatie uit over de gewenste maatvoering: onze felsbanen leveren wij op de millimeter afgekort van 450 tot 8000 mm, met een werkende breedte van 475 mm, zodat de platen precies aansluiten op de kanten die uw ploeg gaat zetten. Wat u vooraf het beste kunt vastleggen voordat de eerste plaat op de kantbank ligt, staat uitgewerkt bij [koud vouwen en kanten: wat je vooraf moet weten](/felsplaat/koud-vouwen/vooraf-weten).
Kijkt u naar de weersvoorspelling voor de dag waarop kanten gezet worden, en beoordeel dan niet alleen de temperatuur van de lucht maar ook hoe de platen die nacht en ochtend hebben gelegen. Neemt u bij twijfel over een ingewikkelde kant contact met ons op: wij denken kosteloos mee op tekening en kunnen de maatvoering van uw felsbanen zo afstemmen dat er bij het zetten minder scherpe bochten nodig zijn dan aanvankelijk gepland.