Klikzink
Een aannemer die net een pallet felsplaten van ons heeft laten leveren, wil weten hoeveel tijd hij moet inplannen voor het vouwen en kanten op de bouw. Dat is een redelijke vraag, en het antwoord hangt minder af van de plaat dan van de omstandigheden waarin hij gevouwen wordt. De plaat zelf is koud vouwbaar tot -15 graden, maar hoelang een vouw duurt, en hoe zorgvuldig die moet gebeuren, verandert met de temperatuur.
Bij een graad of tien, vijftien, buigt de 0,55 mm dikke stalen plaat vlot mee met de kantbank of de handkantklem. Een ervaren dakdekker zet dan een reeks vouwen achter elkaar zonder dat de temperatuur invloed heeft op het tempo. De tijd die dat kost, verschilt per project en per gereedschap, en daar gaan wij hier niet verder op in: dat rekenen wij uit op [wat het kost](/felsplaat/koud-vouwen/wat-kost-het). Waar het op deze pagina om gaat, is wat er verandert zodra het kouder wordt.
Staal wordt bij lage temperatuur stugger. Niet dramatisch, maar merkbaar: waar de plaat bij vijftien graden nog soepel om een klem sluit, voelt hetzelfde profiel bij vorst wat weerbarstiger aan. De organische coating van 50 micrometer, die bij ons bestaat uit GreenCoat Pural BT, wordt bij kou minder rekbaar. Een vouw die bij kamertemperatuur zonder nadenken lukt, kan bij -10 graden een fijne haarscheur in de coating opleveren als hij te snel of te strak wordt gezet. Daarom moet er bij vorst langzamer gevouwen worden: niet omdat het staal het niet aankan, maar omdat de coating tijd nodig heeft om mee te geven in plaats van te scheuren.
In de praktijk betekent dat een paar tellen extra per vouw. Een dakdekker die op een koude ochtend een randafwerking zet, drukt de klem rustiger dicht en laat de plaat de hoek in kleine stappen volgen in plaats van in één beweging. Op een lange goot met tientallen vouwen loopt dat op: waar het bij normale temperatuur een kwestie van doorwerken is, ontstaat bij vorst een iets ander ritme, met meer controlemomenten tussendoor. Dat is ook waar te merken is of het gereedschap nog scherp en schoon werkt, want stomp gereedschap vergroot precies het risico dat de kou al met zich meebrengt.
Elke vouw heeft een binnenstraal, en hoe scherper die straal, hoe meer de coating aan de buitenkant van de bocht wordt uitgerekt. Bij onze plaat, met een dikte van 0,55 mm en een fels van 35 mm, is er een grens aan hoe scherp die straal mag zijn voordat de coating gaat scheuren in plaats van meebuigen. Bij normale temperatuur ligt die grens ruimer dan bij vorst: dezelfde straal die bij 15 graden probleemloos gezet wordt, kan bij -10 graden net te scherp zijn voor dezelfde coating.
Dat is de reden waarom bij koud weer vaak een iets ruimere straal wordt aangehouden dan strikt nodig, juist om marge te houden. Een dakdekker die op een vorstdag een dakrand afwerkt, zal de klem daarom niet tot het maximum dichtklemmen zoals hij op een zomerdag zou doen, maar een fractie ruimer laten staan. Dat kost een paar seconden extra aandacht per vouw, maar voorkomt dat de coating aan de buitenkant van de bocht wit gaat zien of openbarst. Wij leggen op [wat er misgaat](/felsplaat/koud-vouwen/wat-gaat-er-mis) uit hoe je dat scheuren herkent als het toch is gebeurd.
Voor de tijdsplanning op de bouw is het vooral van belang dat een ploeg bij vorst niet evenveel vouwen per uur zet als bij een zachte temperatuur. Dat verschil is klein per vouw, maar telt op over een heel dak of een lange gevelrand. Een aannemer die op een decemberochtend met een ploeg van twee man een randafwerking plant, doet er goed aan daar een marge bovenop te rekenen, niet omdat het werk moeilijker is, maar omdat het zorgvuldiger moet gebeuren.
Er is ook een praktisch punt dat de tijd beïnvloedt: de plaat zelf moet op temperatuur zijn, niet alleen de buitenlucht. Platen die 's ochtends vroeg van een onverwarmde loods of een buitenopslag komen, zijn kouder dan de omgevingstemperatuur van die dag zou doen vermoeden. Een ploeg die daar geen rekening mee houdt en meteen aan het scherpst mogelijke werk begint, loopt eerder tegen scheurvorming aan dan een ploeg die de platen even laat opwarmen of gewoon iets ruimer vouwt zolang het materiaal nog koud aanvoelt. Wat daarvoor precies nodig is aan voorbereiding, staat bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/koud-vouwen/vooraf-weten).
Wie gewend is met zink te werken, merkt dat onze stalen felsplaat zich anders gedraagt bij vorst. Zink is zachter en vergeeflijker in de bocht, maar zet ook meer uit en krimpt meer bij temperatuurwisselingen: ongeveer het dubbele van onze plaat. Staal is bij vorst iets minder soepel om te vouwen dan zink, maar de kleinere uitzetting maakt dat er in de rest van het jaar minder rekening mee gehouden moet worden. Dat is een ander onderwerp dan het vouwen zelf, en het maakt op deze pagina geen verschil voor de tijd die het kanten kost, maar het verklaart waarom een dakdekker die net van zink overstapt, bij de eerste vorstdag met stalen felsplaat een iets andere hand nodig heeft dan hij gewend was.
Voor de exacte tijd die een vouw of een kant op uw project kost, hangt het antwoord dus af van de temperatuur op de dag zelf, van hoe koud de platen nog zijn wanneer de ploeg begint, en van de straal die voor de betreffende aansluiting nodig is. Wilt u weten of een bepaalde vouw op uw tekening binnen de marges valt die de coating bij de verwachte temperatuur toelaat, dan denken wij daar kosteloos in mee. Neem contact op met Klikzink, Boylestraat 22, 6718 XM Ede, en stuur uw tekening mee zodat we gericht kunnen kijken naar de stralen die u nodig heeft.