Klikzink
Een felsplaat vouwt u koud, zonder verwarmen, tot een temperatuur van -15 graden. Dat klinkt als een vrijbrief om er in elk seizoen zomaar mee te beginnen, maar wie op de bouwplaats staat weet dat er meer bij komt kijken dan de plaat tegen de knie zetten en buigen. Deze pagina gaat over wat er klaar moet liggen voordat u begint: welk gereedschap, hoeveel mensen, en wat de temperatuur die dag doet met de manier waarop u werkt. Niet over wat het kost aan tijd of straal, en niet over wanneer u beter kunt stoppen: dat behandelen we op andere pagina's in deze kennisbank.
Voor een rechte kant op een felsbaan gebruikt u een kantbank of, op kleinere klussen en bij herstelwerk, een handzetbank die u tijdelijk op de bouwplaats opstelt. Belangrijk is dat de klembalk over de volle breedte van 475 mm gelijkmatig druk zet: een balk die verbuigt of op sommige plekken minder klemt, geeft een kant die niet overal dezelfde straal heeft. Dat is vervelend bij een felsplaat, omdat de volgende baan straks tegen die kant aan moet sluiten. Werkt u met een op maat gezaagde plaat, dan is de snijkant vaak nog bereikbaar in de zetbank; bij een langere baan die al is uitgerold, moet u soms met een handzetter langs de rand werken omdat de plaat niet meer verplaatsbaar is.
Voor het vouwen van een enkele plooi, bijvoorbeeld bij een opstand tegen een schoorsteen of een aansluiting op een dakraam, is een goede aambeeldhamer met een brede, gladde kop voldoende, mits u de plaat eerst voorzet met de hand of met een lat als geleider. Een hamer met een beschadigde kop of met bramen laat putjes achter in het staal, en die putjes zijn het eerste punt waar de coating gaat scheuren als u toch verder buigt dan de bedoeling was. Leg daarom vooraf gereedschap klaar dat u ook echt heeft nagekeken, niet het eerste de beste dat in de bus ligt.
Een felsbaan van een paar meter kant u met twee man goed: één die de plaat voorhoudt en op maat legt in de bank, één die de klemhendel bedient en het resultaat controleert. Bij langere baten, richting de acht meter die wij standaard leveren, is een derde paar handen geen overbodige luxe. Niet omdat het vouwen zelf meer kracht kost, maar omdat een lange plaat bij het verplaatsen naar de bank en weer terug kan doorbuigen, en een doorgebogen plaat vouwt u nooit recht.
Op een gevelklus waar de platen verticaal gemonteerd worden, zoals wij toelichten op klikzink.com voor wat betreft de bevestiging zelf, werkt het prettiger als degene die kant ook degene is die de plaat straks monteert. Die persoon weet dan uit ervaring hoe strak de kant moet zijn om precies in de volgende klem te vallen, en corrigeert daar automatisch op tijdens het zetten.
Controleer voor u begint of de plaat die voor u ligt ook echt de juiste is voor wat u gaat maken. Een felsplaat met verstijvingsril kant net zo goed als een vlakke uitvoering, maar de ril loopt in de lengte over de baan en niet dwars, dus bij een kant haaks op de baanrichting maakt dat voor de buiging zelf niets uit. Bij een kant die parallel aan de ril loopt, moet u wel opletten dat de ril niet precies in de buiglijn valt: dat verzwakt het punt waar u buigt en kan tot een ongelijke straal leiden.
Leg ook de juiste maat klaar. Wij leveren op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, en een plaat die een paar centimeter te kort is laat zich niet oprekken door hem harder te vouwen. Dat lijkt een open deur, maar op een drukke bouwdag wordt er wel eens een plaat gepakt die voor een ander onderdeel bedoeld was, en dan komt de fout pas aan het licht als de kant al gezet is en de baan niet meer past. Hoe u de juiste lengte voor uw situatie bepaalt, staat uitgebreider beschreven op de pagina's over baanlengte in deze kennisbank; hier gaat het om wat u doet zodra de juiste plaat eenmaal voor u ligt.
De organische coating van 50 micrometer op onze platen is duurzaam onder normale verwerking, maar hij is niet oneindig rekbaar. Bij een te scherpe buiging, dus een straal die kleiner is dan wat het materiaal aankan, scheurt de coating aan de buitenkant van de vouw eerder dan het staal zelf meegeeft. U ziet dat vaak niet meteen met het blote oog; het toont zich pas na verloop van tijd als een lijn van beginnende corrosie precies op de plek van de vouw. Een ruime straal aanhouden, ook als het net iets meer materiaal of een net iets grotere opstand betekent, is dus geen kwestie van voorzichtigheid maar van een kant die over jaren nog steeds dicht zit.
Bij vorst wordt die marge kleiner. Staal wordt bij lage temperaturen minder soepel, en dat merkt u het eerst bij de buitenbocht van de vouw: waar het materiaal bij tien graden nog meegeeft, gaat het bij min tien graden eerder haarscheurtjes vertonen als u in hetzelfde tempo doorzet. Daarom vouwt u bij vorst langzamer en met kleinere stappen: niet in één beweging naar de uiteindelijke hoek, maar in twee of drie slagen, met tussendoor controle op de buitenkant van de vouw. Dat kost een paar minuten extra per kant, maar die minuten zijn goedkoper dan een baan die u over een jaar moet vervangen omdat de coating op de vouw is opengebarsten.
Houd er ook rekening mee dat de plaat zelf op temperatuur moet zijn, niet alleen de buitenlucht. Een bundel platen die 's nachts buiten heeft gelegen en 's ochtends vroeg wordt opengemaakt, is kouder dan het klinkt op het thermometertje aan de bouwkeet. Geef de plaat, waar dat kan, de tijd om op te warmen tot omgevingstemperatuur voor u aan het snelste stuk van de klus begint, of bouw voor de eerste platen van de dag extra vouwstappen in.
Zet voor u begint het juiste gereedschap klaar en controleer het op bramen en beschadigingen, bepaal met hoeveel man u de langste baan van die dag gaat verwerken, en kijk bij vorst naar de temperatuur van de plaat zelf voor u het tempo van vouwen bepaalt. Heeft u twijfel over de juiste baanlengte voor uw project, denk dan gratis met ons mee op basis van uw tekening; wij leveren de platen op maat en sturen desgewenst monsters van de drie beschikbare kleuren mee, zodat u niet alleen de verwerking maar ook het aanzien vooraf kunt beoordelen.