Klikzink
Bij een dakkapel, een luifel of een enkele gevelstrook bestelt u geen pallet felsplaat, maar een paar banen. Dat verandert niet alleen de bestelling, het verandert ook wat er aan gereedschap op de bouw moet liggen. Bij grote oppervlakken staat er vaak al specialistisch gereedschap klaar, ingericht op een lange werkdag. Bij tien of twintig meter is dat niet efficiënt en vaak ook niet nodig. Op deze pagina zetten we uiteen welk gereedschap wij aanraden als het om een beperkte lengte felsplaat gaat, en waarom bepaalde gereedschappen daarbij juist niet thuishoren.
Voor het inkorten en op maat maken van felsplaat op de bouw zijn een elektrische nibbelaar en een plaatschaar de twee gangbare keuzes. Een nibbelaar werkt met een stempel die kleine hapjes uit het staal neemt, en is bij uitstek geschikt voor gebogen lijnen, uitsparingen rond een doorvoer of een kromme rand langs een dakkapel. Een plaatschaar, elektrisch of handbediend, is sneller in een rechte lijn en daarom praktisch als u een baan alleen moet inkorten op lengte. Bij kleine hoeveelheden is de keuze vaak simpel: één stuk gereedschap, ingezet voor het karwei van die dag. Er is dan geen reden om met twee machines te werken zoals bij een groot dakvlak wel gebeurt, waar de ene ploeg recht knipt en de andere de details uitwerkt.
Neem als voorbeeld een luifel van vier meter breed. Daar zijn twee of drie banen felsplaat voor nodig, elk met een rechte kant langs de rand en misschien één uitsparing voor een hemelwaterafvoer. Een handschaar en een nibbelaar met een kleine accu zijn dan voldoende: geen zwaar materieel de ladder op, geen stroomkabel over het dak. Bij een gevelstrook is het vaak nog eenvoudiger, omdat daar doorgaans alleen rechte sneden nodig zijn en de schaar alleen al volstaat. Hoe u de plaat vervolgens exact inkort, welke maten daarbij spelen en welke marge u aanhoudt, leggen we uit op de pagina over [de plaat afkorten op de bouw bij kleine hoeveelheden](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/afkorten-op-de-bouw). Voor de keuze tussen zagen en knippen bij een klein aantal meters verwijzen we naar [zagen en knippen bij kleine hoeveelheden](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/zagen-en-knippen).
Naast het inkorten van de plaat is er het sluiten van de fels zelf: de opstaande rand van 35 mm die twee banen met elkaar verbindt. Bij een groot dakvlak wordt dit met een elektrische felsmachine gedaan die over de nok rijdt en de naad in één beweging dichtdrukt, meter na meter. Bij een dakkapel of een luifel van een paar banen is die machine overbodig; een handbediende felstang doet het werk net zo goed en is bovendien makkelijker mee te nemen de ladder op of in een nauwe ruimte te bedienen. De felstang knijpt de opstaande rand in stappen dicht, en bij een paar meter felsplaat bent u daarmee sneller klaar dan met het opzetten en weer afbreken van een elektrische machine.
Dit is meteen een van de duidelijkste verschillen tussen werken met een grote hoeveelheid en werken met een kleine. Bij een groot dak is de investering in tijd om de felsmachine op te zetten te verantwoorden, omdat die zich uitbetaalt over honderden meters naad. Bij twintig meter felsplaat op een gevel is die tijd niet terug te verdienen en is de handtang de logische keuze. Denk aan een dakkapel met twee schuine zijvlakken: daar loopt de fels over een lengte van misschien vijf of zes meter, verdeeld over twee of drie naden. Met een felstang is dat in een uur gedaan, terwijl het optuigen van een elektrische machine voor zo'n klus meer tijd kost dan het uitvoeren zelf.
Een doorslijper, ook wel haakse slijper genoemd, ligt op veel bouwplaatsen standaard in de gereedschapskist en wordt soms gepakt om snel een stuk felsplaat af te korten. Dat is geen goede keuze, en zeker niet bij kleine hoeveelheden waar het verschil in resultaat direct zichtbaar is op een klein oppervlak. Een doorslijper verhit het staal en de coating plaatselijk zo sterk dat de zinklaag en de organische coating beschadigen langs de hele snijlijn. Bovendien ontstaan er metaaldeeltjes die op het plaatoppervlak terechtkomen, vastbranden en na verloop van tijd gaan roesten: kleine roestvlekken op een verder ongeschonden dak of gevel, precies op de plek waar ze het meest opvallen.
Bij een groot dakvlak is een enkele beschadigde rand soms nog te camoufleren onder een overstek of te verbergen tussen tientallen andere banen. Bij een dakkapel van een paar vierkante meter of een luifel die op ooghoogte hangt, is er geen ruimte om een fout weg te laten vallen. Elke snede is zichtbaar. Dat is precies de reden waarom we bij kleine hoeveelheden extra sterk afraden om de doorslijper te pakken: het werk is klein, maar de zichtbaarheid van een fout is groot. Een nibbelaar of schaar knipt het staal koud, zonder de coating aan te tasten, en laat de snijkant in de juiste staat achter om verder af te werken. Hoe u die snijkant afwerkt na het knippen, staat beschreven op de pagina over [de snijkant afwerken bij kleine hoeveelheden](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/snijkant-afwerken).
De kern van dit verhaal is dat de hoeveelheid felsplaat die u nodig heeft, direct bepaalt welk gereedschap logisch is. Bij een compleet dak met honderden meters felsplaat is het rendabel om te investeren in elektrisch gereedschap dat het werk versnelt over een lange baan: een elektrische nibbelaar met wisselstempel, een felsmachine die zelfstandig over de nok rijdt. Bij een dakkapel, een luifel of een enkele gevelstrook, waar het in totaal om tien of twintig meter felsplaat gaat, is die investering niet terug te verdienen in tijd en vaak ook niet praktisch: er is simpelweg geen rechte, vrije baan waarover een grote machine kan rijden.
Bij zo'n kleine hoeveelheid is handgereedschap niet alleen goedkoper, het is ook praktischer. Een handschaar en een nibbelaar met accu passen in een gereedschapskist, zijn zonder stroomaansluiting te gebruiken en zijn net zo geschikt voor een schuine kant langs een dakkapel als voor een rechte snede langs een gevelstrook. De felstang is licht genoeg om op een steiger of ladder mee te nemen, en vraagt geen voorbereidingstijd. Voor een aannemer die eenmalig een kleine hoeveelheid felsplaat verwerkt, is dit ook een kwestie van praktisch inkopen: er is geen reden om gereedschap aan te schaffen dat na deze klus weer in de kast verdwijnt.
Houdt u er bovendien rekening mee dat felsplaat bij -15 graden nog koud te vouwen is, dan verandert dat niets aan de keuze van het snijgereedschap zelf, maar wel aan de planning van de werkdag. Bij welk weer u wel en niet met de tang en de nibbelaar aan de slag kunt, bespreken we op de pagina over [werken bij vorst bij kleine hoeveelheden](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/bij-vorst).
Bepaal eerst hoeveel felsplaat uw project vraagt en welke vormen daarin voorkomen: rechte kanten, een ronde uitsparing, een schuine zijkant. Op basis daarvan kiest u tussen een schaar voor het rechte werk en een nibbelaar voor het gebogen werk, en neemt u een felstang mee voor het sluiten van de naad. Laat de doorslijper in de kist liggen. Heeft u vragen over de juiste maat felsplaat voor uw dakkapel, luifel of gevelstrook, of wilt u meedenken over de opbouw op tekening? Neem dan contact met ons op; dat meedenken kost niets, en we sturen u op verzoek monsters van de kleuren die op zinklook.com worden toegelicht.