Klikzink
Een pallet felsbanen komt op maat aan: de lengte die u heeft opgegeven, tot op de millimeter afgekort in onze eigen walsmachines. Toch staat er op vrijwel elke bouw gereedschap klaar, en niet omdat de plaat niet klopt. Er moet ingekort worden rond een doorvoer, een hoek moet worden bijgewerkt, een baan die net iets te lang is besteld moet worden aangepast aan een dakvlak dat op papier anders leek dan in het echt. Deze pagina gaat over wat daarbij in de gereedschapskist hoort, en waarom één stuk gereedschap daar juist niet in hoort.
Het eerste waar mensen op de bouw naar grijpen is een handschaar of een nibbelaar, en dat is voor de meeste klussen ook de juiste keuze. Een nibbelaar werkt de plaat stukje voor stukje weg met een stempel die een klein reepje materiaal uitslaat, en laat een rand achter die u meteen kunt vouwen zonder dat er eerst nog bramen weggehaald moeten worden. Bij een rechte lijn over een lange afstand is een goede plaatschaar sneller: in één beweging door de 0,55 mm staal, met een snede die vlak blijft in plaats van golvend zoals bij een minder scherp of verkeerd afgesteld mes gebeurt. Op een gevelklus waar op ooghoogte wordt gewerkt, zien opdrachtgevers een gegolfde snede vaak als slordig werk, ook als de plaat er verder prima bij ligt. Voor die zichtbare kant is het dus geen overbodige moeite om voor schaarwerk een scherp, goed onderhouden mes te gebruiken in plaats van het eerste dat voorhanden is.
Bij een inwendige hoek, bijvoorbeeld waar een dakvlak tegen een opgaand muurtje aanloopt, is de nibbelaar meestal handiger dan de schaar. U kunt er in een rustige bocht mee werken zonder dat de plaat vervormt, terwijl een schaar bij een krappe binnenbocht het materiaal juist een beetje optrekt. Dat optrekken lijkt in het gereedschap zelf niet veel voor te stellen, maar het is precies wat er ook gebeurt als de plaat kort daarvoor in de volle zon heeft gelegen en al wat is uitgezet: twee kleine vervormingen die samen een naad geven die niet meer strak sluit. Wij gaan daar op deze site niet verder op in, want dat is een kwestie van temperatuur en inmeten, en dat behandelen wij bij het bepalen van de baanlengte.
Na het schaarwerk komt de felstang, en dat is niet zomaar een extra stuk gereedschap maar het gereedschap dat de fels tot fels maakt. De opstaande rand van 35 mm wordt met de hand voorgevouwen en met de felstang dichtgeknepen tot een gesloten naad. Een goede felstang knijpt over de volle lengte gelijkmatig dicht, zodat de naad overal even strak is en er geen zwakke plek ontstaat waar water op termijn toch een weg naar binnen vindt. Een tang die te licht is voor 0,55 mm staal, of die is aangeschaft voor dunner plaatwerk, dwingt de verwerker om harder te knijpen op de plekken waar de tang minder grip heeft, en dat is precies waar een naad later opengaat. Bij koud weer, tot -15 graden kunt u de plaat nog probleemloos koud vouwen, is dat verschil nog voelbaarder: de plaat is dan iets stugger en een tang met te weinig kracht laat dat meteen merken op de eerste meter fels die u zet.
Op veel bouwplaatsen staat een doorslijper standaard in de bus, en voor beton, wapening of een stalen kozijn is dat ook het gereedschap van keuze. Bij een felsplaat is het juist het gereedschap dat u laat staan. Een doorslijper verhit de rand van het staal zo sterk dat de dunne organische coating daar wegbrandt en de verzinking eronder plaatselijk beschadigt. Op een gevelplaat die van dichtbij te zien is, tekent zo'n snee zich na een paar maanden af als een donkere, ruwe rand, terwijl de rest van de plaat er ongeschonden bij ligt. Op een dak, uit het zicht, lijkt dat minder erg, maar het is precies op die verhitte rand dat roestvorming het eerst begint, omdat de bescherming daar niet meer intact is.
Daar komt bij dat een doorslijper vonken en gloeiende deeltjes staal wegslingert die op de rest van de plaat terechtkomen. Op de plaat zelf brandt zo'n vonkje een klein gaatje in de coating, nauwelijks zichtbaar als het net gebeurd is, maar wel een plek waar het zink onder de coating vroeg of laat gaat werken. Bij een schuine snede, zoals bij het bijwerken van een hoekstuk, is dat risico nog groter, want dan slijpt u met de vonken half over de plaat heen in plaats van er recht doorheen. Een nibbelaar of schaar werkt koud, zonder vonken, en laat de coating over de volle rand intact tot op de snede zelf.
Naast schaar, nibbelaar en felstang is er weinig extra gereedschap nodig om met deze plaat te werken. Een rubberhamer is handig om een net gevouwen rand nog wat bij te zetten zonder de coating te beschadigen zoals een stalen hamer dat zou doen. Een liniaal of aanslag helpt om een snede recht te houden over de volle breedte van 475 mm, zeker bij het bijwerken van meerdere stukken achter elkaar, waar een kleine afwijking bij elke volgende snede iets groter wordt. Voor het bevestigen zelf hoort er geen schroef of nagel bij de plaat: die wordt blind vastgezet met klemmen onder de fels, en welke klem daarbij past en in welke volgorde die op de ondergrond komt, leest u bij ons uitgelegd op klikzink.com.
Gereedschap kiezen hangt ook af van hoeveel er te verwerken is. Bij een enkele reparatie aan een bestaand dak is een handschaar en een kleine felstang meestal voldoende, en snel meegenomen in de bus. Bij een nieuwbouwproject met honderden meters felsbaan is het de moeite waard om te investeren in een elektrische nibbelaar en een felsmachine die het knijpwerk overneemt van de handtang, simpelweg omdat de handen van de verwerker na de honderdste meter minder gelijkmatig knijpen dan bij de eerste. Dat is geen kwestie van de plaat, maar van de klus, en daarom is het iets waar de aannemer zelf een afweging in maakt op basis van de omvang van het werk.
Wij denken op tekening met u mee, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn, en dat geldt niet alleen voor de maat waarin u de platen bestelt maar ook voor waar in het project bijwerken op de bouw te verwachten is. Heeft u twijfels over welke lengtes u het beste vooraf laat afkorten en welke stukken u op de bouw zelf wilt bijwerken, dan kunt u ons dat voorleggen voordat de bestelling de deur uit gaat. Vraag gerust naar de mogelijkheden, of bestel meteen de maten die u nodig heeft; wij leveren op de millimeter vanaf onze locatie aan de Boylestraat 22 in Ede.