Klikzink
Op de bouw ligt vaak dezelfde kist gereedschap voor elke klus, en dat is bij felsplaten niet altijd terecht. Een nibbelaar, een schaar en een felstang zijn de basis, maar er zijn momenten waarop het verstandiger is om niet meteen door te zetten met het gereedschap dat u gewend bent. Deze pagina gaat over die momenten: wanneer u beter een ander stuk gereedschap pakt, of wanneer u beter helemaal even stopt voordat u verder gaat.
Wij behandelen hier niet wat gereedschap kost of hoelang de klus duurt; dat leest u bij [wat het kost](/felsplaat/gereedschap/wat-kost-het) en bij [hoelang het duurt](/felsplaat/gereedschap/hoelang-duurt-het). Hier gaat het om de plaat zelf: wat de 0,55 mm dikke stalen felsbaan wel en niet verdraagt, en wanneer u met het verkeerde gereedschap meer stuk maakt dan u oplost.
Een doorslijper lijkt aantrekkelijk omdat hij snel door staal gaat en op veel bouwplaatsen al in de kist ligt voor andere klussen. Bij felsplaat is dat precies het probleem. De schijf wordt heet, en die hitte tast de coating aan rond de snede. GreenCoat Pural BT is een organische coating van 50 micrometer die is gemaakt om weersinvloeden te weerstaan, niet om lokale verhitting van honderden graden te doorstaan. Waar de doorslijper is geweest, ontstaat een randje waar het verzinkte staal onder de coating vrijligt. Dat zie je vaak niet meteen, maar na een paar maanden buiten begint precies die rand te roesten.
Er komt nog iets bij: een doorslijper werpt vonken en gruis van het doorgeslepen materiaal op de rest van de plaat. Dat gruis is heet metaal dat op het gecoate oppervlak terechtkomt en daar inbrandt. Op een felsdak dat er verder onberispelijk uitziet, ontstaan zo kleine roestpuntjes verspreid over het vlak, ver van de snede zelf. Op een gevel is dat zichtbaar vanaf de stoep; op een dak valt het pas op als het te laat is. Wilt u weten hoe dat op een gebouw overkomt, dan leest u dat op zinklook.com, maar wij noemen het hier omdat het gevolg is van een gereedschapskeuze die u vooraf kunt vermijden.
Een nibbelaar knipt het materiaal in kleine hapjes weg en laat een iets grovere rand achter; een schaar snijdt in één beweging en geeft een rechtere kant. Bij rechte, lange sneden is een schaar meestal de betere keuze omdat hij minder vervorming in de plaat brengt. Bij inkepingen, rond een doorvoer of langs een hoek, is de nibbelaar juist geschikter omdat u er ook krappe bochten mee kunt maken zonder de plaat te plooien.
Het moment waarop u beter niet doorzet met de schaar is wanneer de snede een bocht moet maken die krapper is dan de schaar aankan. Forceren geeft dan een gerafelde rand, en soms een lichte golf in het vlak vlak naast de snede. Bij een felsbaan met verstijvingsril is die golf lastiger te zien totdat de plaat ligt en het licht er schuin op valt. Andersom geldt: bij een lange, rechte kop- of langssnede is de nibbelaar te traag en te grof, en loopt u het risico dat de rand niet mooi aansluit bij de volgende baan.
De felstang dient om de fels van 35 mm dicht te zetten of juist open te maken voor reparatie, niet om de plaat in vorm te trekken of om iets recht te buigen wat scheef is gesneden. Wij zien op de bouw wel dat een felstang wordt gebruikt om een lichte deuk uit het vlak te trekken. Dat werkt averechts: de tang is gemaakt om kracht te zetten op de opstaande rand, en die kracht op het vlakke deel van de plaat geeft een nieuwe, scherpere vervorming in plaats van een gladde reparatie.
Beter is het om, zodra u een deuk of een verkeerd gezette fels tegenkomt, het stuk plaat te vervangen in plaats van te herstellen met gereedschap dat daar niet voor bedoeld is. Onze felsbanen zijn op de millimeter afgekort van 450 tot 8000 mm, en een nieuw stuk bestellen is vaak minder werk dan een reparatie die toch zichtbaar blijft. Hoe u dat controleert nadat het gereedschap is gebruikt, staat uitgewerkt bij [hoe je het controleert](/felsplaat/gereedschap/controleren).
Ons materiaal is koud vouwbaar tot -15 graden, en dat is ruim genoeg voor bijna elke bouwplaats in Nederland. Maar vouwbaar zijn en probleemloos vouwen zijn twee dingen. Bij temperaturen rond het vriespunt wordt staal stugger, en dat voelt u direct terug in de felstang: er is meer kracht nodig, en de neiging om die kracht in één ruk te zetten in plaats van gelijkmatig, wordt groter. Juist dat harde, snelle zetten geeft bij koude eerder een scherpe plooi in plaats van een gladde fels.
Ons advies is dan niet om het gereedschap aan te passen, maar om het tempo aan te passen: rustiger doorzetten, en bij twijfel een proefstuk felsen voordat u aan de zichtbare baan begint. Dat scheelt achteraf uitleg aan de opdrachtgever, en wat een opdrachtgever daar precies naar vraagt, leest u bij [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/gereedschap/wat-vraagt-de-opdrachtgever).
Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, wat op de meeste projecten geen probleem geeft omdat de banen daarop zijn afgestemd. Waar het wel meespeelt, is bij de allerlaatste snede op een lange baan, vooral op een warme dag. Een plaat die 's ochtends is aangeleverd en 's middags in de volle zon heeft gelegen, is een fractie langer dan toen hij van de wals kwam. Wie dan doorzet met de maat die 's ochtends is opgemeten, snijdt net te kort.
Het is dan verstandiger om de laatste snede pas te zetten op het moment dat de baan definitief ligt, in plaats van vooraf op maat te knippen en te bewaren. Dat is geen kwestie van ander gereedschap, maar van een ander moment kiezen om het gereedschap te gebruiken. Bij ongeveer 5 kg per m2 is een felsbaan overigens goed te hanteren met twee personen, wat dat schuiven en opnieuw aanleggen praktisch haalbaar maakt zonder dat het een hele exercitie wordt.
De kern is dat gereedschap kiezen niet alleen gaat over welk stuk u pakt, maar ook over het moment waarop u dat doet en het moment waarop u beter wacht. Een doorslijper hoort niet in de kist voor felsplaat, een schaar en een nibbelaar hebben elk hun eigen werk, en de felstang is er voor de fels en niet voor reparaties waar hij niet voor is gemaakt. Bij koude of bij warmte verschuift niet het gereedschap, maar het tempo en het moment van de laatste snede.
Wilt u dieper in op wat er misgaat als deze keuzes toch verkeerd uitpakken, kijk dan bij [wat er misgaat](/felsplaat/gereedschap/wat-gaat-er-mis). Heeft u vragen over een specifiek project, met een tekening of een lastige maatvoering, dan denken wij daar kosteloos in mee en kunt u ons bereiken via Boylestraat 22 in Ede. Wilt u eerst de plaat in de hand hebben voordat u het gereedschap plant, dan sturen wij u graag monsters van alle drie de kleuren mee.