Klikzink
Er is één fout die we op de bouw vaker zien dan alle andere bij elkaar: iemand grijpt naar de haakse slijper of de doorslijper omdat die net bij de hand ligt, en een paar weken later staat er roest op precies de plek waar geknipt is. Dat is geen productiefout en geen materiaalfout. Het is een gereedschapsfout, en die kost iets anders dan een gewone maatfout: geen nieuwe plaat, maar een strook die binnen het jaar begint te verkleuren terwijl de rest van het dak of de gevel er nog strak bij ligt.
De doorslijper en de haakse slijper verhitten het staal plaatselijk tot ver boven de temperatuur waarbij de zinklaag en de coating hun werk nog kunnen doen. Aan de randen ontstaan bolletjes gesmolten metaal, de zogeheten slijpparels, die zich in de coating nestelen en zelf gaan roesten. Vaak is dat met het blote oog niet meteen te zien: de snee lijkt netjes, de plaat past, de aannemer gaat door. Pas na een paar regenperiodes tekent zich langs de snijkant een bruine lijn af, precies waar niemand hem wil hebben. Op dat moment is er geen weg terug: de zinklaag is daar plaatselijk weg en de coating is verbrand, niet alleen doorgesneden.
Een elektrische plaatschaar of een nibbelaar snijdt koud: het staal wordt mechanisch doorgeknipt, niet doorgebrand. Er komt geen vonk, geen hitte, geen slijpsel dat zich in de plaat vastzet. De snijkant is een schone, rechte lijn die er hetzelfde uitziet als op de dag dat hij gemaakt is, ook na jaren. Voor het rechte werk, het inkorten van een baan op maat of het bijknippen langs een gootlijn, is dit het gereedschap dat op de bouw thuishoort. Een nibbelaar is iets trager dan een schaar maar volgt ook krappe bogen, wat handig is bij ronde gootuitsparingen of aansluitingen die niet haaks lopen.
Daarnaast hoort er een felstang op de bouw, niet om te snijden maar om te sluiten. Waar twee banen in de lengte tegen elkaar komen, wordt de opstaande fels van 35 mm met de tang dichtgeklemd tot een waterdichte naad. Dat is een ander gereedschap voor een ander moment: de schaar of nibbelaar bepaalt de maat, de felstang maakt de verbinding dicht. Wie een van de twee vervangt door improvisatie, bijvoorbeeld de fels dichttikken met een hamer omdat de tang niet op de bouw is, krijgt een naad die er goed uitziet tot de eerste stevige regen en dan toch een beetje water doorlaat op precies de plek waar hij niet mag lekken.
De schade van fout gereedschap is bijna altijd vertraagd. Op de bouw zelf valt er weinig te zien: de plaat past, de baan ligt strak, iedereen gaat naar het volgende onderdeel. Het probleem dient zich pas aan als de dakdekker of aannemer al lang weg is en de eigenaar van het gebouw belt omdat er een roestlijn langs een dakrand of gevelhoek loopt. Op dat moment is de vraag niet meer wat het kost om het goed te doen, maar wie voor het opnieuw plaatsen van die strook opdraait.
Dat maakt gereedschap kiezen ook een kwestie van wie er verantwoordelijk is voor wat er op de bouw gebeurt. Wij leggen op /felsplaat/gereedschap/wie-doet-het uit wie binnen een bouwploeg die keuze in de praktijk maakt, en op /felsplaat/gereedschap/beter-niet staat wanneer u niet zomaar naar het eerste gereedschap moet grijpen dat voorhanden is. Voor deze pagina is genoeg om te weten: de fout zit vaak niet in slecht vakmanschap maar in een verkeerde aanname, namelijk dat een snee een snee is, welk gereedschap er ook voor gebruikt wordt. Dat is precies niet waar bij een plaat met een organische coating van 50 micrometer op een zinklaag van 275 g per m² aan beide zijden: die twee laminaten beschermen alleen zolang ze intact blijven, en warmte is de snelste manier om ze plaatselijk te vernietigen.
De doorslijper staat op veel bouwplaatsen sowieso al in de bus, voor beton, staalconstructie of leidingwerk. Het is dus niet zo dat iemand hem speciaal voor de felsplaat meebrengt; hij ligt er al en wordt gepakt omdat hij sneller lijkt te werken dan een nibbelaar. Dat is op korte termijn ook waar: een doorslijper knipt in seconden waar een nibbelaar een minuut over doet. Op de lange termijn is die tijdwinst duur, want de strook die met de doorslijper is ingekort, is de strook die het eerst weer open moet.
Daarbij komt dat een doorslijper of haakse slijper ook slijpsel over de rest van de plaat verspreidt. Zelfs banen die zelf niet zijn ingekort, kunnen vlekjes roest krijgen van rondvliegende gloeiende deeltjes die op het oppervlak neerdalen en daar inbranden. Dat is een reden waarom op bouwplaatsen waar met de haakse slijper wordt gewerkt aan andere onderdelen, de felsplaten pas op het laatst worden gelegd of anders zorgvuldig worden afgedekt. Dat is geen kwestie van voorschrift maar van gewoon nadenken over de volgorde van het werk, iets wat wij uitgebreider behandelen op de site die over de bevestiging en de volgorde op de bouw gaat.
De praktische lijst is kort: een elektrische plaatschaar of nibbelaar voor het rechte en het gebogen werk, een felstang voor het sluiten van de langsnaad, en verder gewoon handgereedschap voor het meten en aftekenen. Wat er niet op hoort te staan is de haakse slijper met doorslijpschijf, en als hij toch in de bus ligt, is de afspraak simpel: niet op de felsplaat. Voor uitzonderingssituaties, zoals een enkele noodgreep op een klein stukje dat toch vervangen wordt, is dat een andere afweging dan voor het reguliere inkorten van een baan, maar op deze pagina gaat het om de standaardsituatie op de bouw en daar is de regel zonder uitzondering: koud snijden, nooit doorbranden.
Onze platen zijn koud vouwbaar tot -15 graden en zetten ongeveer half zoveel uit als zink, wat betekent dat het materiaal zelf geen enkele reden geeft om naar warmte te grijpen bij het verwerken. Het is dus niet zo dat de doorslijper nodig is omdat het materiaal daar iets vraagt; hij wordt gebruikt omdat hij nu eenmaal in de bus ligt, en dat is precies de reden waarom de fout zo vaak voorkomt.
Als u nog moet bestellen, kunt u bij ons meedenken op tekening; dat kost niets en helpt om vooraf te bepalen welke stukken op maat geleverd worden en welke op de bouw nog ingekort moeten worden. Als de plaat al onderweg is of al ligt, is de eenvoudigste stap deze: controleer welk gereedschap er in de bus zit voordat er geknipt wordt, en houd de doorslijper daar ver van. Heeft u vragen over een specifieke maat, dikte of levering, dan bereikt u ons via Boylestraat 22 in Ede.