Klikzink
De fout die wij het vaakst horen, is dat iemand op de bouw de -15 graden uit onze documentatie leest als een werktemperatuur. Dat is hij niet. Het is de grens waaronder de plaat niet meer koud vouwbaar is, niet de temperatuur waarbij het verwerken net zo prettig gaat als bij tien graden boven nul. Tussen die twee zit een heel gebied waarin het technisch nog kan, maar waarin de plaat zich anders gedraagt dan uw handen verwachten. Wie dat verschil niet kent, ontdekt het op het dak, en dan is het te laat om er nog iets aan te doen zonder de baan te vervangen.
Staal wordt bij kou stugger. Dat merkt u het eerst in de fels zelf: de haaks opstaande rand van 35 mm die bij normale temperatuur soepel meegeeft onder de klem, veert bij vorst harder terug. Waar de machine of het gereedschap bij acht graden de plaat in één beweging om de klem sluit, is bij min tien diezelfde beweging net te kort. De fels lijkt dicht, maar staat onder spanning terug te veren zodra de klem loslaat. Op het oog is dat nauwelijks te zien. Pas na een paar weken, als de plaat door temperatuurwisseling is gaan werken, komt de fels net iets open te staan op de plekken waar hij bij vorst is gezet. Dat is de fout die het vaakst pas op het dak blijkt: niet tijdens het werk, maar erna.
Staal zet uit en krimp met de temperatuur, en dat doet het bij felsplaat ongeveer half zoveel als bij zink. Dat is normaal gesproken een voordeel: minder beweging in de baan, minder risico op een fels die los werkt door thermische spanning. Bij vorst werkt diezelfde eigenschap tegen u, omdat de plaat die net is gelegd bij min acht graden krimpt zodra de zon erop komt en de temperatuur binnen een dag twintig graden stijgt. Een fels die bij het zetten net niet helemaal sloot, krijgt door die eerste opwarming een extra zet in de verkeerde richting. Bij een baan die bij normale temperatuur is gelegd, valt die beweging binnen de marge die de fels toelaat. Bij een baan die bij vorst net te weinig is aangetrokken, is die marge er niet.
Het tweede punt waar het misgaat, zit niet in de plaat maar in de folie eronder. Wij leveren de platen met een beschermfolie tegen krassen tijdens transport en verwerking, en die folie is bij normale temperatuur soepel genoeg om zonder moeite te verwijderen. Bij vorst wordt de lijmlaag van die folie stugger en trekt hij vaster aan het oppervlak. Wie de folie dan met dezelfde vlotte beweging als anders van de plaat trekt, laat op koude dagen vaker een dunne laag lijmresidu achter, met name bij de randen en bij een felsplaat die net uit een onverwarmde loods komt. Dat residu is met een gewoon reinigingsmiddel te verwijderen zolang u het ziet vóór de plaat gemonteerd is. Zit de baan al vast onder de klem, dan is schoonmaken van die rand een stuk lastiger, en dat is precies waar de tweede fout ontstaat: mensen zien het residu wel, maar laten het zitten omdat de baan al ligt.
Het eenvoudigste dat u kunt doen, is de platen niet rechtstreeks van een onverwarmde opslag naar de klem brengen op een vorstdag. Een paar uur op een iets minder koude plek, of simpelweg wachten tot de temperatuur van de plaat zelf is opgelopen tot boven het vriespunt, maakt voor de fels meer verschil dan de buitentemperatuur van dat moment. Dat is ook de reden dat twee ploegen op dezelfde vorstdag heel verschillende resultaten kunnen halen: niet omdat de een beter felst dan de ander, maar omdat de plaat van de een warmer was toen hij onder de klem kwam.
Daarnaast is het verstandig om bij vorst iets vaker te controleren of de fels daadwerkelijk gesloten is, in plaats van te vertrouwen op het gevoel dat de klem geeft. Hoe u dat controleert en waaraan u ziet dat het felsen bij vorst goed is gegaan, staat uitgewerkt op de pagina over [controleren of het felsen bij vorst goed is gegaan](/felsplaat/bij-vorst/controleren); die pagina gaat over het beoordelen van het resultaat, hier gaat het over wat er aan het materiaal verandert waardoor die controle bij vorst harder nodig is dan anders.
Wie op de bouw beslist of er die dag wordt doorgewerkt, is een aparte afweging die niet bij de plaat zelf hoort maar bij de organisatie van het werk; die vraag behandelen wij op de pagina over [wie beslist of er bij vorst gewerkt wordt](/felsplaat/bij-vorst/wie-doet-het). Hier gaat het puur om wat er met de plaat en de folie gebeurt zodra de temperatuur onder het vriespunt zakt, ongeacht wie er die dag de beslissing over neemt.
Omdat vorst de fels minder soepel maakt, telt elke centimeter opstaande rand meer dan normaal. Onze felsbanen hebben een fels van 35 mm en worden op de millimeter afgekort tussen 450 en 8000 mm, en bij een bestelling voor werk dat mogelijk in de winter valt, raden wij aan geen minimale marge op die maat te nemen. Een baan die precies past bij normale temperatuur, geeft bij vorst geen ruimte meer om de fels een fractie strakker te zetten als de eerste poging net niet sluit. Dat is een detail dat u vooraf met ons kunt afstemmen; meedenken op tekening kost bij Klikzink niets, en dat geldt evengoed voor een planning die rekening houdt met de kans op een vorstperiode.
De plaat zelf, van Sendzimir verzonken staal met een organische coating van 50 micrometer, ondergaat door vorst geen enkele chemische verandering. De coating blijft intact, de verzinking blijft intact; het probleem zit uitsluitend in de mechanica van het vouwen en in de lijm van de beschermfolie, niet in de duurzaamheid van het materiaal op langere termijn. Wat vorst wél met de garantie op de plaat doet, en wat niet, leggen wij apart uit op de pagina over [wat vorst met de garantie op felsplaat doet](/felsplaat/bij-vorst/garantie); die twee onderwerpen liggen dicht bij elkaar maar zijn niet hetzelfde, en wij willen ze hier niet door elkaar laten lopen.
Heeft u een project dat in de wintermaanden gefelst gaat worden, dan is de plaat op tijd bestellen met een realistische marge op de baanlengte de eerste stap, en het temperen van de platen voor verwerking de tweede. Wilt u dat wij meekijken op de tekening om te zien of de gekozen baanlengte en de gekozen uitvoering van het vlak zich goed verhouden tot verwerking bij lage temperatuur, neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede. Voor vragen over de klem en de bevestigingsvolgorde op de bouw bij vorst verwijzen wij u naar klikzink.com, en voor de invloed van dakhelling en condens op de opbouw naar klikfels.com.