Klikzink
Wie ons belt met de vraag wat werken bij vorst kost, verwacht meestal een bedrag. Dat bedrag geven wij niet, en niet omdat we het niet willen zeggen: de felsplaat zelf kost bij -8 graden evenveel als bij +15 graden. Er gaat geen toeslag op de bestelling. Wat wel verandert, is hoeveel materiaal u nodig heeft, hoeveel er misgaat aan de randen, en hoe lang uw ploeg over hetzelfde dak doet. Die kosten zitten niet op onze prijslijst, maar wel in uw begroting, en ze verschillen per klus.
Onze felsplaat is koud vouwbaar tot -15 graden. Dat getal staat op de technische fiche en het is waar, maar het is de ondergrens van wat het staal aankan, niet een temperatuur waarbij u zomaar aan het werk gaat. Bij -15 graden is het staal zelf nog vervormbaar, maar alles eromheen wordt lastiger: uw gereedschap grijpt anders, de klemmen zitten stroever, en een misser in de fels valt minder makkelijk te herstellen dan bij tien graden boven nul. Het advies dat wij geven, is dan ook nooit 'tot -15 graden kan het', maar 'reken bij temperaturen onder het vriespunt op meer tijd per baan, en bij dubbele cijfers onder nul op een ander tempo dan u gewend bent'.
Staal krimpt bij kou, en 0,55 mm plaatstaal doet dat merkbaar genoeg om aan te voelen tijdens het felsen. Een baan die bij twintig graden soepel in de klem valt, voelt bij vorst stugger aan de uiteinden. Dat is geen gebrek aan de plaat, het is de natuurkunde van staal, en het is de reden dat wij bij grote bestellingen vragen naar de periode van verwerking: niet om de levering aan te passen, maar om u te kunnen wijzen op wat er anders gaat. Zink zet ongeveer twee keer zoveel uit en krimpt ook navenant meer; onze felsplaat is daarin rustiger, en dat merkt u vooral bij temperatuurwisselingen binnen één dag, wanneer een dak in de ochtendvorst gelegd wordt en in de middagzon opwarmt.
De fels zelf, haaks opstaand op 35 mm, blijft bij vorst even goed te sluiten als bij normale temperaturen. Het verschil zit in de marge voor fouten. Bij een lichte onderschatting van de baanlengte kunt u bij tien graden nog een beetje bijtrekken in de klem; bij vorst is die speling kleiner, en een baan die te kort is besteld, is een baan die te kort blijft. Hoe u de juiste lengte vooraf bepaalt, staat uitgebreid beschreven bij [de baanlengte bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen); bij vorst is de marge om dat verkeerd te doen simpelweg kleiner dan anders.
De organische coating op onze platen, GreenCoat Pural BT, is een laag van 50 micrometer die bij lage temperaturen minder soepel meebuigt dan bij kamertemperatuur. Bij normale verwerking merkt u daar niets van: de fels wordt gemaakt in een zone waar de coating niet over de vouwrand heen moet rekken. Bij vorst en bij haastig werk kan een scherpe knik in de plaat wel eerder een fijne haarscheur in de coating geven dan bij warmer weer. Dat is te zien, en het is een van de dingen waarop u controleert of het werk bij vorst goed is verlopen, zoals uitgewerkt bij [hoe u controleert of het felsen bij vorst goed is](/felsplaat/bij-vorst/controleren).
De beschermfolie die de plaat tijdens transport en montage beschermt, wordt bij kou stugger en laat moeilijker los. Waar u de folie bij vijftien graden in één vloeiende beweging aftrekt, breekt hij bij vorst eerder af en blijft er soms een randje achter dat u met de hand moet lostrekken. Dat is geen materiaalfout, maar het kost wel tijd: reken op een paar minuten extra per baan alleen al aan het verwijderen van de folie, en op meer breukstukjes die u achteraf nog moet opruimen van het dakvlak. Bij een dak van enkele honderden vierkante meters loopt dat op tot een paar uur die nergens op de urenstaat "vorst" heten, maar wel uit de planning komen.
De grootste kostenpost bij vorst is niet het materiaal, maar de tijd. Hoeveel langzamer het werk gaat bij vorst, hangt af van de temperatuur, de wind en de ervaring van de ploeg, en dat rekenen wij liever niet voor u uit met een percentage dat morgen weer anders is; dat onderwerp behandelen wij apart bij [hoeveel langzamer het werk gaat bij vorst](/felsplaat/bij-vorst/hoelang-duurt-het). Wat wij hier wel kunnen zeggen: hoe meer van uw materiaal op maat is voorbereid vóór de vorstperiode begint, hoe minder u op het dak zelf nog moet aanpassen. Een felsplaat die wij op de millimeter hebben afgekort in de fabriek, van 450 tot 8000 mm, is een plaat die u bij vorst alleen nog hoeft te leggen en te felsen, niet meer te zagen of bij te werken. Dat scheelt het meest wanneer het er echt op aankomt: op een dag dat de temperatuur net onder het vriespunt hangt en u niet wilt experimenteren met een handzaag in de kou.
De keuze tussen vlak, met verstijvingsril of met micro-lines maakt voor de kosten bij vorst weinig verschil; het gaat in alle drie de gevallen om hetzelfde staal van 0,55 mm en hetzelfde gewicht van ongeveer 5 kg per m2. Wat wel verschilt per klus, is hoeveel hoeken en aansluitingen er in het ontwerp zitten. Een rechte kap met lange, ononderbroken banen is bij vorst nauwelijks duurder in tijd dan in de zomer; een dak met veel opkanten, doorvoeren en korte stukken kost bij vorst aanmerkelijk meer uren, simpelweg omdat elke aansluiting een moment is waarop de plaat precies moet passen en de marge daarvoor kleiner is.
Omdat de plaat zelf niet duurder wordt van de temperatuur, zit de besparing in de voorbereiding. Geef bij de bestelling aan dat er bij vorst gewerkt gaat worden, dan denken wij gratis mee op tekening over de baanlengtes en de indeling van het dakvlak, zodat er op de bouw zo weinig mogelijk nog aangepast moet worden. Onze eigen walsmachines maken het mogelijk om ook kleine oplages nog op maat te leveren, wat bij een winterklus vaak net het verschil maakt tussen een dag wachten op een nabestelling en gewoon doorwerken.
Wilt u weten wat vorst met de garantie op de plaat doet, of wie op de bouw beslist dat er die dag gewerkt wordt? Die vragen behandelen wij in de andere pagina's over werken bij vorst. Heeft u een dak met een lastige indeling en wilt u weten hoe de baanlengtes daarop het beste vallen, stuur dan de tekening naar Klikzink, Boylestraat 22 in Ede; wij rekenen die kosteloos voor u door en sturen desgewenst ook meteen een monster van de coating mee, zodat u ook bij vorst weet hoe de plaat aanvoelt voordat hij op het dak ligt.