Klikzink
De fels op onze platen is er al voordat de plaat de fabriek verlaat. Onze walsmachines vormen de haaks opstaande rand van 35 mm mee in het profiel, over de volle lengte, op de millimeter afgekort tussen 450 en 8000 mm. Wat er op de vrachtwagen naar de bouwplaats gaat, heeft de fels dus al staan. Dat is meteen het eerste dat verwarring geeft: wie denkt dat de fels op de bouw nog gemaakt moet worden, verwacht een bewerking die er niet meer bij hoeft.
Wat op de bouw nog gebeurt, is het sluiten van de fels: de twee opstaande randen van naast elkaar liggende banen worden over elkaar gevouwen tot één waterdichte naad. Dat werk doet de dakdekker, met een felsmachine die de rand grijpt en om zichzelf heen draait. Onze plaat is koud vouwbaar tot -15 graden, dus die bewerking hangt niet af van het weer op de dag zelf. Wij leveren de plaat en denken mee op tekening, zonder daar iets voor te rekenen; het sluiten van de fels op het dak is aan de dakdekker met zijn eigen materiaal.
De opdrachtgever regelt intussen iets anders: hij bepaalt de maat en de vorm van het dak, en daarmee hoeveel platen, in welke lengtes en met welke overgangen naar nok, goot of gevel. Wat hij niet zelf hoeft te doen, is de fels zelf beoordelen of monteren. Zijn rol is eerder die van opdrachtgever in de klassieke zin: hij vraagt, wij leveren, de dakdekker verwerkt. Wat een opdrachtgever daarbij precies wil weten, staat uitgewerkt op [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/de-fels/wat-vraagt-de-opdrachtgever).
De hoogte van de fels bepaalt hoeveel water er tegen de naad kan opstuwen voordat het over de rand loopt. Bij een fels van 35 mm zit er behoorlijk wat marge tussen het normale waterniveau bij regen en het punt waarop het misgaat. Op een vlak dak met weinig helling, of bij een gevel waar wind het water tegen de naad opjaagt, is die marge waar het om draait. Een lagere fels zou minder ruimte geven, een hogere fels heeft weinig extra effect maar kost meer materiaal en meer werk bij het sluiten. 35 mm is de hoogte die daartussen het meeste oplevert voor de inspanning die het vraagt.
Haaks is daarbij een andere keuze dan rond, en dat is meer dan vormgeving. Een haakse fels heeft een platte kant en een rechte hoek, waardoor de felsmachine de rand grijpt op een manier die zich makkelijker herhaalt: elke naad wordt hetzelfde gesloten, omdat de machine steeds tegen dezelfde rechte vlakken drukt. Een ronde fels heeft geen vlak referentiepunt; de machine moet de kromming volgen, en kleine verschillen in de uitvoering van die kromming worden zichtbaar in het resultaat. Op een dak van honderd meter naad merkt u dat verschil, ook al ziet u het niet bij de eerste paar meter.
De haakse vorm heeft nog een tweede kant: hij is minder gevoelig voor beschadiging tijdens transport en montage. Een ronde fels drukt makkelijker in bij een stoot, waarna de vorm niet meer overal gelijk is en de machine daar niet goed grip op krijgt. Een haakse rand met een rechte hoek veert dat soort kleine klappen beter af. Dat is ook waarom wij, ondanks dat rond op sommige gebouwen decoratief anders staat, voor onze felsplaten bij de haakse uitvoering blijven: de plaat moet eerst en vooral op de bouw goed te verwerken zijn, voordat hij ergens mooi hangt.
De fels dient om twee banen waterdicht te verbinden, niet om de plaat op zijn plek te houden. Dat onderscheid is voor sommige dakdekkers nieuw als ze voor het eerst met felswerk aan de slag gaan: de fels sluit de naad, maar de bevestiging aan de ondergrond gebeurt met klemmen die onder de fels verdwijnen. Die twee systemen werken samen maar zijn niet hetzelfde onderdeel, en wie ze verwart, gaat de klem zoeken op een plek waar alleen de felsnaad zit. Hoe die klem precies werkt en in welke volgorde hij op de bouw komt, leggen we uit op klikzink.com.
Omdat de fels 35 mm hoog is en haaks staat, past hij ook bij het materiaal zelf. Staal met een dikte van 0,55 mm zet ongeveer half zoveel uit als zink bij temperatuurwisseling, en die beperkte uitzetting hoeft de fels dus niet op te vangen door extra hoog of extra ruim gevormd te zijn. Bij een materiaal dat meer beweegt, zou een fels van dezelfde hoogte minder marge overhouden voor water. Voor onze platen is 35 mm ruim voldoende, ook op lange banen waar de temperatuur over de dag flink kan verschillen.
De fels werkt vanaf een dakhelling van zes graden, en ook bij toepassing op de gevel. Bij een gevel staat de fels verticaal en is de waterkerende werking wat minder aan de orde dan op een dak, maar de haakse vorm blijft dezelfde voordelen geven bij het sluiten: gelijkmatig werk, ook op hoogte, ook bij minder ideaal weer. Wat de dakhelling precies vraagt van de opbouw daaronder, met isolatie en condensrisico, staat op klikfels.com; dat is een andere vraag dan wat de fels zelf doet.
De meeste problemen met een felsnaad ontstaan niet doordat de fels zelf verkeerd is gevormd, maar doordat hij verkeerd gesloten wordt: te weinig druk, een verkeerde volgorde, of een felsmachine die niet goed is afgesteld op de plaatdikte van 0,55 mm. Dat raakt niet aan wat de fels als vorm doet, maar aan de uitvoering op de bouw. Welke fouten daar het vaakst voorkomen en hoe u ze herkent, staat uitgewerkt op [wat er misgaat bij het felsen](/felsplaat/de-fels/wat-gaat-er-mis), en hoe u een gesloten naad achteraf controleert leest u op [hoe je de fels controleert](/felsplaat/de-fels/controleren).
Als u een dak of gevel voorbereidt, is het nuttig om vooraf te weten dat de fels al in de plaat zit als hij bij u aankomt: u bestelt geen los onderdeel, maar een profiel met de rand er al aan. Bepaal de maten van uw project, en vraag ons gerust mee te kijken op tekening; dat kost niets en wij denken mee over hoe de platen het beste over het dak of de gevel verdeeld worden. Wilt u eerst de kleur en uitstraling bekijken voordat u de maat vastlegt, dan kunt u een monster van elk van de drie matte kleuren aanvragen. En wilt u weten wat de dakdekker op de bouw met de fels moet doen om hem goed te sluiten, dan is dat het moment om verder te lezen op de pagina's over verwerking en controle hierboven.