Klikzink
Bij vorst verschuift er iets in de verantwoordelijkheid op de bouwplaats. Niet omdat wij het anders leveren, maar omdat de plaat zich anders gedraagt en omdat iemand die dag moet beoordelen of dat gedrag acceptabel is. Op deze pagina leggen we uit wie dat is, en wat daarbij onze rol is en wat niet.
Wij leveren de felsbanen op maat, afgekort op de millimeter, van 450 tot 8000 mm, gewalst uit Sendzimir verzonken staal van 0,55 mm met de organische coating erop. Die plaat verandert niet omdat het buiten vriest. Het staal blijft koud vouwbaar tot -15 graden, en dat getal staat vast omdat wij het zelf hebben getest op onze eigen walsmachines. Wat wij niet doen, is op de bouwplaats aanwezig zijn om te bepalen of vandaag een goede dag is om te felsen. Dat ligt bij de dakdekker.
De dakdekker is degene die op de ochtend zelf beslist of het werk doorgaat. Hij kijkt naar de temperatuur, maar ook naar de wind, naar of de plaat 's nachts buiten heeft gelegen of juist inpandig is opgeslagen, en naar hoe zijn gereedschap zich gedraagt bij die temperatuur. Een felsmachine die bij 15 graden soepel doorloopt, kan bij -8 graden net iets meer weerstand geven, en dat voelt de dakdekker eerder dan dat hij het meet. Die beoordeling is vakwerk en hoort bij zijn rol, niet bij de onze.
De opdrachtgever, vaak de aannemer die de dakdekker heeft ingehuurd, regelt iets anders: de planning en de voorwaarden waaronder gewerkt wordt. Stel dat een dakdekker op een dinsdag in januari een dak moet opleveren en het vriest -10 graden met stevige wind. Hij kan besluiten die dag niet te werken, of alleen het deel van het dak aan te pakken dat uit de wind ligt. Die keuze raakt de planning van de aannemer, en dus moet die vooraf weten dat dit kan gebeuren. Wij noemen dat expliciet omdat het vaak niet vooraf besproken is, en dan ontstaat de discussie op de dag zelf in plaats van ervoor.
De -15 graden die wij noemen is een grens, geen advies. Het betekent dat het staal tot die temperatuur zonder scheuren of haarscheurtjes te vouwen is in de fels. Het betekent niet dat werken bij -15 graden net zo makkelijk gaat als bij 10 graden. Naarmate de temperatuur daalt, wordt de plaat stugger. De fels van 35 mm klapt nog dicht, maar met meer weerstand, en die weerstand voelt een dakdekker het eerst in zijn schouders en het laatst in het resultaat. Bij goed werk zie je het niet aan de fels; bij twijfelachtig werk pas na een paar jaar, als er een haarscheurtje ontstaat op een plek waar de plaat bij het vouwen te hard is aangepakt.
De folie die aan de onderzijde van de plaat kan zitten ter bescherming tijdens transport en verwerking, gedraagt zich bij kou ook anders. Bij normale temperatuur trekt hij makkelijk los; bij vorst kan hij juist vaster gaan zitten, of omgekeerd, brozer worden en afscheuren in stukjes in plaats van in een lange reep. Dat is geen gebrek aan de folie, het is een eigenschap van kunststof bij lage temperatuur, en de dakdekker houdt daar rekening mee door de folie te verwijderen zodra de plaat gelegd is, in plaats van te wachten tot het einde van de dag.
De klemmen waarmee de plaat blind wordt bevestigd, vallen buiten wat wij hier behandelen; hoe die zich bij kou gedragen en welke volgorde daarbij hoort, leest u op klikzink.com. Wat wij hier willen vastleggen, is dat de plaat zelf bij -15 graden nog vouwbaar is, maar dat dat niet betekent dat er bij die temperatuur ook prettig, snel en foutloos gewerkt wordt.
Wij denken mee op tekening, kosteloos, en dat geldt ook voor een project dat in de winter wordt uitgevoerd. Als een aannemer vooraf weet dat de uitvoering in januari valt, kunnen wij daar in de planning van de levering rekening mee houden: bijvoorbeeld door de platen droog en inpandig aan te leveren in plaats van op een onbeschutte bouwplaats, zodat de dakdekker niet met plaat werkt die 's nachts buiten heeft gevroren en overdag weer moet acclimatiseren. Dat is iets wat in overleg gaat, per project, en niet iets waarvoor een vast recept bestaat.
Wat wij niet doen, is een uitspraak doen over of een bepaalde dag geschikt is om te werken. Dat kunnen wij niet, simpelweg omdat wij niet op de bouwplaats staan en de dakdekker wel. Een voorbeeld: een dakdekker belde ons ooit met de vraag of de plaat die ochtend, bij een gemeten -6 graden, zonder risico gefelst kon worden. Het enige eerlijke antwoord was dat het materiaal dat aankan, maar dat wij niet konden beoordelen hoe de wind op die specifieke locatie het gevoel van die -6 graden veranderde, of hoe droog zijn gereedschap die ochtend was. Die inschatting moest hij zelf maken.
Waar wij wel bij helpen, is het leveren van monsters van de drie matte kleuren, zodat een aannemer of dakdekker vooraf, in een verwarmde ruimte, kan zien en voelen wat er straks op het dak of de gevel komt. Dat verandert niets aan de vorstsituatie, maar het scheelt een discussie over de kleur op een dag dat er toch al genoeg te overleggen is.
De reden dat wij dit onderscheid maken, is dat er op de bouw nogal eens verward wordt wie welke beslissing neemt. Een opdrachtgever die hoort dat de plaat tot -15 graden vouwbaar is, concludeert soms dat er dus tot -15 graden gewerkt kan worden zoals op een willekeurige dag in de zomer. Die conclusie klopt niet, en de dakdekker die dat wel weet, komt dan in de positie dat hij tegen zijn eigen opdrachtgever moet uitleggen waarom hij een dag stillegt terwijl het "volgens de specificatie" toch kan. Dat gesprek gaat makkelijker als vooraf duidelijk is wie wat beslist.
Hetzelfde geldt de andere kant op: een dakdekker die zelf niet gewend is met deze platen te werken bij vorst, kan onnodig voorzichtig zijn en een dag afblazen die met de juiste voorbereiding wel had gekund. Ook dat is een beslissing die bij hem hoort, maar wij vinden het onze taak om aan te geven dat -15 graden een technische ondergrens is, niet een praktisch streefgetal, zodat die inschatting op de juiste feiten gebaseerd is.
Over wat er in de praktijk misgaat als deze rollen niet helder zijn, en over wat een opdrachtgever precies zou moeten vragen voordat de winter begint, hebben wij afzonderlijke pagina's geschreven; zo gaan wij dieper in op wat er misgaat bij verkeerd getimede winteruitvoering, zoals wij uitleggen bij [wat er misgaat bij werken in de vorst](/felsplaat/bij-vorst/wat-gaat-er-mis), en op de vragen die een opdrachtgever vooraf zou moeten stellen bij [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/bij-vorst/wat-vraagt-de-opdrachtgever). Voor de technische randvoorwaarden rond dakhelling en condens in de opbouw bij winterse omstandigheden verwijzen wij naar klikfels.com.
Wilt u weten of uw project qua planning en levering rekening moet houden met vorst, neem dan contact met ons op over uw tekening; dat meedenken kost niets en wij geven u dezelfde week een reactie. Voor de dag zelf op de bouwplaats blijft de beoordeling, zoals hierboven beschreven, bij de dakdekker liggen.