Klikzink
Voordat de eerste baan op het dak of de gevel ligt, moet er meer klaarstaan dan alleen de plaat zelf. De fels is het onderdeel van de felsplaat waar alles om draait: de haaks opstaande rand van 35 mm die twee banen met elkaar verbindt en die verbinding waterdicht maakt. Wie niet weet wat daarvoor nodig is aan gereedschap, mankracht en voorbereiding, komt op de bouw voor verrassingen te staan die zich lastig laten repareren zonder de plaat te beschadigen.
Het sluiten van de fels gebeurt met een felsmachine: een elektrisch aangedreven apparaat dat over de staande rand rijdt en die in één of meer bewegingen dichtvouwt. Voor onze felsbanen, met een plaatdikte van 0,55 mm Sendzimir verzonken staal, is dat een standaard felsmachine zoals die bij de meeste dakdekkersbedrijven al in de bus staat. Daarnaast heeft u handgereedschap nodig om de fels aan begin en eind van een baan met de hand voor te zetten, bijvoorbeeld bij een aansluiting op een kilgoot of bij een inwendige hoek. Een felstang is daarbij onmisbaar: die zet de eerste vouw alvast in de goede richting, zodat de machine daarna een gelijkmatige slag kan maken. Wie zonder felstang begint, merkt vaak dat de machine aan het begin van een baan een andere hoek pakt dan verderop, met een zichtbare knik in de fels als gevolg.
Verder is een goede snijmachine of plaatschaar nodig om de banen op maat te knippen als er op de bouw nog een correctie moet worden gemaakt. Wij leveren de felsbanen zelf al op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, zodat dat knippen op de bouw eigenlijk uitzondering zou moeten zijn. Toch komt het voor: een dakvlak dat net iets anders is uitgevoerd dan op tekening, een schoorsteen die een paar centimeter is verschoven. Houd er dan rekening mee dat afknippen op de bouw altijd risico geeft op een minder rechte kant, en dat die kant precies de kant is waar de volgende fels op moet aansluiten.
Het sluiten van de fels is in principe eenpersoonswerk zodra de banen liggen: de felsmachine wordt door één persoon bediend en rijdt zelfstandig over de rand. Het neerleggen en positioneren van de banen zelf is een ander verhaal. Bij een werkende breedte van 475 mm en een gewicht van ongeveer 5 kg per m2 is een baan van, zeg, zes meter goed te tillen met twee personen, maar op een hellend dakvlak of bij wind is een derde paar handen vaak geen overbodige luxe. Vooral bij het positioneren op de klemmen, waarover u meer leest op klikzink.com, is het prettig als er iemand meekijkt of de baan recht ligt voordat de fels wordt gesloten. Een baan die scheef is neergelegd, laat zich na het felsen niet meer bijstellen.
Op een gevel, waar de banen vaak korter zijn maar het werk zich op hoogte afspeelt, verschuift de vraag naar mankracht van tillen naar veiligheid: steigers, vanglijnen en een tweede persoon die de felsmachine aangeeft. Dat is meer een zaak van de uitvoering dan van het materiaal, en daarvoor verwijzen we u naar de pagina's over wie het werk doet en over wat er misgaat, waar dit soort praktijkzaken uitgebreider aan de orde komen.
De fels van onze platen staat haaks op het plaatvlak, niet rond zoals bij sommige andere felssystemen. Dat verschil is niet decoratief, het bepaalt hoe de fels zich gedraagt onder belasting. Een haakse fels geeft een rechte, voorspelbare vouwlijn: de felsmachine drukt de twee opstaande randen recht op elkaar en sluit ze in een of twee slagen tot een vlakke, liggende naad. Een ronde fels, zoals bij een rolfels, vouwt de rand in een cirkelvormige beweging om zichzelf heen, wat een dikkere en ronde naad geeft.
Het praktische verschil zit in de hoogte die nodig is voor een goede waterkering. Bij onze platen is de opstaande rand 35 mm hoog voordat hij wordt gesloten. Die hoogte is precies genoeg om, na het felsen, een waterkerende overlap te geven die ook bij stuwend water door wind niet zomaar wordt overspoeld. Een lagere fels zou minder waterkerend vermogen geven bij dezelfde dakhelling, een hogere fels heeft geen extra voordeel meer maar maakt de plaat wel duurder om te produceren en lastiger te vervoeren. De 35 mm die wij aanhouden is dus geen ronde marketingmaat, maar het resultaat van de balans tussen waterkering, plaatdikte en verwerkbaarheid.
Omdat de fels haaks staat, is de naad na het sluiten ook vlakker dan bij een ronde fels. Dat is op zichzelf geen esthetische kwestie, al heeft het wel invloed op hoe het dak of de gevel oogt; daarvoor verwijzen we u naar zinklook.com. Voor de plaat zelf betekent het vooral dat de naad minder ruimte inneemt en dat de klemmen onder de fels, die de plaat blind bevestigen zonder zichtbare schroeven, gelijkmatiger kunnen worden verdeeld.
Naast gereedschap en mankracht is het verstandig om vooraf een aantal zaken op de bouw zelf te controleren. Ten eerste: liggen de banen in de juiste volgorde en met de juiste lengte gereed? Bij een dakvlak met een kilgoot of een dakraam is het gebruikelijk om de banen niet zomaar op volgorde van aankomst te leggen, maar volgens een leglijst die met de tekening meekomt. Wij denken daar kosteloos in mee als u ons de tekening stuurt, en dat voorkomt dat op de bouw wordt ontdekt dat de langste baan net op de verkeerde plek nodig is.
Ten tweede: is de ondergrond gereed om de klemmen te plaatsen? Dat is een zaak die verder gaat dan de plaat zelf, en die wij daarom niet hier maar op klikzink.com behandelen, samen met de volgorde van werken op de bouw. Ten derde: is er voldoende opslagruimte om de banen droog en vlak te bewaren tot ze verwerkt worden? Onze platen zijn koud vouwbaar tot -15 graden, dus kou is voor het felsen zelf geen probleem, maar liggende opslag op een oneffen ondergrond kan wel een blijvende welving in de plaat geven voordat hij is verwerkt.
Wie deze punten van tevoren afvinkt, voorkomt het meeste oponthoud op de bouw. Wat er dan nog kan misgaan bij het felsen zelf, en hoe u dat herkent voordat het een probleem wordt, leest u uitgebreider zoals wij toelichten bij [de fels: wat er misgaat](/felsplaat/de-fels/wat-gaat-er-mis). Wilt u weten wie op de bouw dit werk het beste kan uitvoeren en welke ervaring daarbij helpt, kijk dan bij [de fels: wie het doet](/felsplaat/de-fels/wie-doet-het).
Als u binnenkort met felsplaten aan de slag gaat, controleer dan eerst of de felsmachine en felstang op de bouw aanwezig en in goede staat zijn, en stem de bezetting af op het gewicht en de lengte van de banen die u gaat verwerken. Heeft u een tekening met een lastige aansluiting, zoals een kilgoot of een hoek waar de fels handmatig moet worden voorgezet? Stuur die aan ons; wij denken kosteloos mee over de leglijst en de maatvoering, en u kunt bij ons ook monsters opvragen van alle drie de kleren waarin de platen leverbaar zijn, zodat u niet alleen weet wat er technisch nodig is, maar ook meteen ziet wat er op de bouw aankomt.