Klikzink
De zinklaag van een felsplaat werkt onopvallend, en dat is precies waarom controleren zin heeft. Zolang alles goed gaat, ziet u niets bijzonders: geen roestvlek, geen witte uitslag, geen verandering aan de rand. Dat is ook meteen het probleem voor iemand die op de bouw snel wil weten of het goed zit. Deze pagina beschrijft waar u met eigen ogen op kunt letten, wat er onder de coating gebeurt, en tot welk moment u nog kunt ingrijpen als er iets mis is.
Onze felsplaten zijn Sendzimir verzinkt: 275 gram zink per vierkante meter, verdeeld over beide zijden van de plaat. Dat getal in gram per vierkante meter is geen kwaliteitskeurmerk maar een maat voor dikte, uitgedrukt in gewicht omdat dat nauwkeuriger te meten is dan een laagje van een paar micrometer met een schuifmaat. Hoe meer gram, hoe dikker de zinklaag en hoe langer die actief blijft voordat het onderliggende staal aan de beurt is. Dit getal staat vast bij de fabricage van de plaat, ver voordat hij bij u op de bouw komt, en verandert niet meer door hoe u het materiaal behandelt. Wat door uw handelen wél kan veranderen, is of die laag intact blijft.
Beschadiging aan de zinklaag zit vaak niet waar u hem verwacht. Een deuk in het vlak van de plaat is zichtbaar en voelt als een probleem, maar de zinklaag ligt daar meestal nog gewoon overheen: die buigt mee met het staal. Kijk in plaats daarvan naar plekken waar de plaat mechanisch is bewerkt: de snijkant na afkorten, een gat voor een doorvoer, een kras van gereedschap dat over de plaat is gesleept. Op die plekken kan het staal blootliggen, en dat is precies waar de zinklaag zijn werk moet doen. Een gezonde snijkant heeft een egale, iets dofferee rand dan het vlak; een verontrustende snijkant vertoont binnen een paar weken een rode waas. Die kleurverandering is het eerste signaal dat de zinklaag op die plek is opgebruikt of nooit heeft kunnen aanslaan, bijvoorbeeld omdat de snede met een bot mes is gemaakt en het staal daardoor te warm is geworden.
Op het vlak van de plaat zelf ziet u soms een lichtgrijze, wolkige waas verschijnen na een paar dagen buiten liggen, vooral bij vochtig weer met platen die nog opgestapeld hebben gelegen. Dat is witroest: een reactie van het zink zelf, geen aantasting van het staal. Het is een teken dat er ergens vocht heeft kunnen intrekken tussen platen, niet dat de bescherming faalt. Onze felsplaten hebben overigens een organische coating van 50 micrometer over de zinklaag heen, GreenCoat Pural BT, die dit soort directe blootstelling normaal gesproken al voorkomt. Ziet u witroest toch, dan is dat vaker een signaal over de opslag dan over het materiaal zelf, en heeft het niets te maken met hoe u de plaat straks vastzet: dat onderwerp, de klem en de bevestigingsvolgorde, behandelen wij op klikzink.com.
De reden dat een snijkant apart aandacht verdient, is dat zink zich daar anders gedraagt dan op het vlak. Zink offert zichzelf op om het staal te beschermen: het corrodeert bij voorkeur, en zolang er genoeg zink in de buurt is, blijft het staal daaronder gespaard, ook een klein stukje voorbij de rand van de laag zelf. Dat heet het opofferingseffect, en het is de reden dat een dunne kras in de coating meestal geen man overboord is: het omliggende zink beschermt mee. Bij een snijkant is die marge kleiner, simpelweg omdat daar geen zink meer overheen ligt, alleen nog opzij. Bij 275 g/m2 aan beide zijden is die marge ruim genoeg voor de meeste toepassingen op dak en gevel, maar het is geen vrijbrief om slordig te zagen. Een snee die het staal plaatselijk sterk verhit, bijvoorbeeld door een verkeerd toerental of een bot blad, kan het zink direct naast de snede laten wegbranden, en dan is er op die paar millimeter niets meer om zich op te offeren. Hoe u dat voorkomt bij het afkorten, en welk gereedschap daarbij past, leest u waar wij dat stap voor stap uitwerken bij [gereedschap kiezen bij het bepalen van de baanlengte](/felsplaat/baanlengte-bepalen/gereedschap).
De controle die het meeste oplevert, is niet die op de plaat op de pallet, maar die vlak na het verwerken: na het afkorten, na het koud vouwen van de kant, na elke handeling waarbij gereedschap het materiaal heeft geraakt. Op dat moment ziet u de rauwe rand nog, voordat regen, stof of de eerste opeenvolgende dagen buiten hem hebben laten reageren. Een snijkant die er dan grijzig en gelijkmatig uitziet, blijft dat ook. Een snijkant die er op dat moment al blauwig verkleurd uitziet door hitte, gaat de weken daarna sneller verkleuren dan de rest van de plaat, en dat ziet u dan pas als het al gebeurd is. Dit is dus het moment waarop bijsturen nog zin heeft: een tweede snede maken, een ander blad pakken, het tempo van zagen aanpassen. Zodra de plaat gemonteerd ligt, is een snijkant nog te inspecteren maar niet meer bij te werken zonder de plaat te beschadigen.
Ons advies is daarom niet om na montage met een loep over de rand te gaan, maar om tijdens het verwerken een gewoonte te maken van het controleren van elke nieuwe snede voordat u doorgaat naar de volgende baan. Dat kost een paar seconden per snede en bespaart u het uitzoeken achteraf welke baan precies de reden was dat er ergens een roestspoor ontstaat.
Deze controle zegt niets over hoe de plaat er over tien jaar bij staat qua kleur of glans: dat is een kwestie van coating en weersinvloed, en die kant van de zaak behandelen wij op zinklook.com. Het zegt ook niets over of de dakhelling of de opbouw eronder klopt; die technische randvoorwaarden, inclusief het risico van condens tegen de onderzijde van de plaat, staan uitgelegd op klikfels.com. En het heeft niets te maken met de vraag hoelang die zinklaag precies meegaat op een snijkant in jaren: dat is een andere vraag dan of hij er nu goed bijligt, en die beantwoorden wij apart in het stuk over hoelang de zinklaag standhoudt.
Neem bij de volgende levering een paar minuten om een proefsnede te maken en de rand direct te bekijken: grijzig en egaal is goed, blauwig of direct verkleurd is een teken om het gereedschap of de snelheid aan te passen voordat u de hele baan doorzaagt. Twijfelt u over een partij die al verwerkt is, stuur ons een foto van de snijkant met vermelding van de bestelde lengte; wij denken op tekening mee zonder kosten en kunnen vaak al aan het beeld zien of het om witroest, om een hittekras of om iets anders gaat.