Klikzink
Onze felsbanen komen van de wals met een organische coating erop: GreenCoat Pural BT, een biobased laag van 50 micrometer op het verzinkte staal. Die laag is dun, maar hij is de enige laag die tussen het staal en de buitenwereld staat. Wat u bij de controle zoekt, is niet of de plaat mooi glanst — dat is een kwestie van uiterlijk en daarover leest u op zinklook.com — maar of die 50 micrometer overal ononderbroken op de plaat zit. Waar hij dat niet doet, kan roest beginnen, en dat gebeurt niet meteen zichtbaar.
Een organische coating is in feite een dunne kunststoflaag die op het verzinkte staal wordt aangebracht en die daar chemisch mee verbindt. Het is geen verf die u er los overheen kwast; de laag wordt bij ons in de wals opgebracht, onder gecontroleerde omstandigheden, en is daardoor overal even dik. Dat is meteen ook de reden waarom de dikte ertoe doet: 50 micrometer is precies genoeg om het staal blijvend af te schermen van vocht en zuurstof, zonder dat de laag zo dik wordt dat hij bij het felsen of buigen loskomt. Een dunnere laag beschermt minder lang, een dikkere laag scheurt eerder bij een strakke fels of een koude bocht.
De eerste controle is een visuele. Leg de plaat plat en kijk onder een lage lichtinval, dus schuin, niet recht van boven. Een intacte coating geeft een gelijkmatig beeld over de hele lengte; geen glansverschillen, geen lichte vlekken die net anders reflecteren dan de rest. Zo'n vlek kan wijzen op een plek waar de laag dunner is uitgevallen of waar iets tijdens transport of opslag tegen de plaat heeft gedrukt. Denk aan een pallet die te strak is aangesnoerd, of een band die tijdens vervoer over de bovenste plaat heeft geschuurd. Bij een lengte van 8000 mm — de langste maat die wij op de millimeter afkorten — loont het om niet alleen de uiteinden te bekijken, maar ook het midden van de baan, waar een montageploeg nu eenmaal minder snel op let.
Voel vervolgens met een vlakke hand over het oppervlak, niet met een nagel of gereedschap. Een gezonde coating voelt overal even glad; een krasje dat door de laag heen gaat, voelt u als een randje, hoe klein ook. Vindt u zo'n krasje, kijk dan of het wit staal blootlegt of alleen de coating heeft opgetild zonder het onderliggende zink te raken. Dat onderscheid bepaalt of herstel nog zin heeft of dat de plaat feitelijk al is aangetast.
De coating laat zich het best herstellen vóór de plaat gemonteerd is, dus bij aflevering op de bouwplaats of tijdens het voorbereiden op de werkbank. Op dat moment ligt de plaat vlak, is hij goed bereikbaar van alle kanten en kunt u een beschadigde plek nog vergelijken met een ongebruikte baan om te zien hoe erg de schade werkelijk is. Zodra de plaat gefelst en vastgeklikt ligt, is diezelfde controle een stuk lastiger: u kijkt dan tegen een dakvlak aan waar u niet zomaar overheen loopt, en een deel van de plaat verdwijnt onder de volgende baan.
Bij het uitpakken is dus het natuurlijke controlemoment. Rol of stapel de platen uit zoals ze zijn aangeleverd en loop ze één voor één langs voordat de eerste baan wordt gelegd. Een aannemer die dat als vaste stap in de planning zet, wint daarmee tijd: een beschadigde plaat kan dan nog worden teruggemeld of apart gelegd, in plaats van pas op te vallen als hij al vastligt tussen twee andere banen.
Tijdens het felsen zelf verandert er in principe niets aan de coating, zolang de bewerking binnen de normale grenzen van het materiaal blijft. Het staal is koud vouwbaar tot -15 graden en de coating is daarop afgestemd; bij een gangbare verwerkingstemperatuur mag u dus geen scheurtjes in de laag verwachten die alleen door het buigen zelf ontstaan. Ziet u die toch, dan wijst dat eerder op een gereedschap met een te scherpe of vervuilde rand dan op een tekort in de coating.
De laag van 50 micrometer beschermt het onderliggende verzinkte staal tegen vocht, UV-straling en de gewone chemische belasting van buitenlucht. Het zink daaronder — 275 gram per vierkante meter, aan beide zijden aangebracht — is op zijn beurt de laag die het staal beschermt zodra de coating lokaal is weggevallen; die twee lagen werken dus samen, niet los van elkaar. Dat is waarom een klein krasje dat wél door de coating gaat maar het zink eronder intact laat, meestal geen directe reden tot zorg is: het zink offert zichzelf plaatselijk op en beschermt het staal daaronder verder.
Wat de coating niet doet, is de plaat beschermen tegen mechanische belasting van bovenaf, zoals lopen met verkeerd schoeisel of het neerzetten van gereedschap op het vlak. Dat is geen coatingprobleem maar een verwerkingskwestie, en de manier waarop u dat voorkomt hangt samen met hoe de plaat op de ondergrond ligt en bevestigd wordt — daarover leest u meer op klikzink.com. Ook zegt de coating niets over hoe de plaat oogt vanaf de grond; de glansgraad van onder de 5 die onze platen hebben, is een kwestie van uiterlijk en wordt behandeld op zinklook.com.
Vindt u tijdens de controle een beschadiging die tot op het staal gaat, dan is dat het moment om niet zelf iets te improviseren, maar de plaat te beoordelen op de plek en te bepalen of hij nog bruikbaar is voor een minder zichtbaar deel van het dak, of moet worden vervangen. Een oppervlakkige beschadiging die alleen de coating raakt zonder het zink te beschadigen, is vaak wel te verantwoorden, mits het om een klein, plaatselijk plekje gaat en niet om een lijn die over de hele lengte van de baan loopt.
Voor het beoordelen van zo'n plek is het prettig om te weten hoe de coating precies is opgebouwd en welke afwijkingen normaal zijn bij verwerking, en welke niet. Dat onderscheid, en wat er in de praktijk misgaat, staat uitgewerkt zoals wij bespreken bij [de coating: wat er misgaat](/felsplaat/coating/wat-gaat-er-mis). Als de vraag is wie de controle en een eventueel herstel het best uitvoert, dan leest u dat terug zoals wij toelichten bij [de coating: wie het doet](/felsplaat/coating/wie-doet-het).
Voor uw eigen controle op de bouwplaats is dus genoeg: bekijk de platen bij aflevering onder schuine lichtinval, voel met een vlakke hand over het vlak, en doe dat vóór de eerste baan wordt gefelst. Twijfelt u over een gevonden beschadiging, leg de plaat dan apart en neem contact met ons op; wij denken kosteloos mee, ook op basis van een foto of een tekening. Wilt u vooraf al weten waar u qua coating rekening mee moet houden voordat de platen worden geleverd, dan is dat het onderwerp van een van de andere pagina's in deze kennisbank.