Klikzink
Een opdrachtgever die zelf niet in het vak zit, stelt over het verwerken van felsplaten meestal maar één vraag, en die stelt hij vaak pas als het werk al op de rol staat: maakt het iets uit hoe die platen op maat gemaakt worden? Hij heeft weleens een schuurtje zien uitschieten met een haakse slijper, of gelezen dat verzinkt staal kan roesten, en wil weten of dat hem straks ook overkomt. Dat is een terechte vraag, en hij is met een paar zinnen te beantwoorden zonder dat u in vaktermen wegzakt.
Het korte antwoord is dat het voor de plaat wél verschil maakt hoe hij wordt afgekort, en dat dat verschil zit in de rand die overblijft, niet in het aanzien van de hele plaat. Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating van 50 micrometer erover; die coating zit rondom de plaat, maar niet in de kern van het staal. Zodra u het staal doorsnijdt, ligt op die snijrand het blanke metaal open. Wat daar dan gebeurt, hangt af van het gereedschap.
Een knip, of dat nu met een handschaar, een elektrische plaatschaar of een guillotine gebeurt, drukt het materiaal stuk in plaats van dat hij het wegslijpt. Er komt geen hitte bij vrij en er valt geen metaalslijpsel op de plaat. De snijrand is smal en blijft, mits het mes scherp is, redelijk recht. Nibbelen werkt volgens hetzelfde principe, maar dan in kleine hapjes achter elkaar; ook daar wordt het materiaal geknipt, niet doorgezaagd, en ook daar blijft de rand koud.
Zagen met een fijne tand, bijvoorbeeld met een cirkelzaag met een metaalblad of een decoupeerzaag met het juiste blad, doorsnijdt het materiaal wel met wrijving. Bij een goed blad en het juiste toerental blijft die wrijving beperkt en is de rand vergelijkbaar met die van een knip. Het gaat mis met een verkeerd gereedschap: een haakse slijper met een doorslijpschijf, of een zaagblad dat voor iets anders bedoeld is, maakt de rand heet en verspreidt hete metaaldeeltjes over de plaat. Die deeltjes zijn ijzer, geen staal met een verzinklaag, en ze roesten. Op een felsplaat zie je dat als kleine, verspreide roestpuntjes op het vlak, niet alleen aan de rand waar gezaagd is.
De rand die het meest kwetsbaar is, is dus niet automatisch de rand die het lelijkst gezaagd is, maar de rand waar warmte en slijpsel aan te pas zijn gekomen. Een net geknipte rand met bramen is op het oog rommelig, maar heeft geen extra roestrisico als hij verder niet bewerkt wordt. Een rand die met een verkeerd blad is gezaagd, kan er in eerste instantie netjes uitzien en toch, na een paar maanden buiten, roestvlekken tonen op de plaat zelf, een eind bij de rand vandaan. Dat is voor een opdrachtgever vaak verwarrend: hij verwacht roest aan de rand, en ziet hem op het vlak. De uitleg is dan dat het niet de rand is die roest, maar de deeltjes die er bij het zagen vanaf zijn gesprongen.
Dit is meteen de reden waarom wij op deze plek geen algemeen advies geven over welk gereedschap dan altijd goed is: dat hangt af van de dikte van de plaat op die plek, de hoek van de snede, en van wie het werk uitvoert. Wat een dakdekker op de bouw als gangbaar gereedschap gebruikt, leest u terug op de pagina over wie het doet, en de risico's die per gereedschap kunnen optreden staan uitgebreider beschreven op de pagina over wat er misgaat. Hier gaat het alleen om het antwoord dat u een opdrachtgever geeft die vraagt of het verschil maakt: ja, het maakt verschil, en het verschil zit in warmte en slijpsel, niet in het uiterlijk van de snede op het moment zelf.
Een opdrachtgever vraagt soms door: kan de aannemer garanderen dat er geen roest komt? Dat is een vraag die u niet volledig met ja kunt beantwoorden, en dat hoeft ook niet. Wat u kunt toezeggen, is dat het werk met geschikt gereedschap wordt uitgevoerd en dat scherpe randen na het knippen worden afgebraamd waar nodig. Wat er verder met de garantie gebeurt als een rand toch verkeerd is aangesneden, staat op de pagina over wat het voor de garantie betekent; dat is een andere vraag dan de vraag die de opdrachtgever nu stelt, en die twee kunt u beter niet in één antwoord mengen. Hij vraagt nu naar de techniek, niet naar de aansprakelijkheid.
Het helpt om het voorbeeld van een dakkapel te gebruiken. Stel dat een aannemer een felsbaan langs een dakkapel op maat moet knippen, met een schuine hoek erin. Bij een knip met een goede plaatschaar ontstaat een rechte, koude snede die verder niet nabewerkt hoeft te worden, hoogstens even afgebraamd. Bij dezelfde snede met een haakse slijper ontstaat een warme rand met rondvliegend slijpsel, dat op de rest van het dak neerkomt en daar op andere platen kleine roestpuntjes veroorzaakt, ook op platen die zelf helemaal niet gezaagd zijn. Dat is het beeld dat een opdrachtgever soms per ongeluk tegenkomt bij een oplevering: puntjes roest op een dak dat verder nieuw is. De oorzaak ligt dan niet bij het materiaal, maar bij het gereedschap waarmee een andere plaat is bewerkt.
Deze uitleg gaat alleen over de plaat en de rand die na het zagen of knippen overblijft. Hij gaat niet over de vraag of de plaat bij een bepaalde dakhelling past, dat leest u op klikfels.com, en niet over hoe de rand er na montage uitziet in het licht op de gevel, dat is een vraag voor zinklook.com. Ook de manier waarop de plaat vervolgens wordt vastgeklemd, met welke ondergrond eronder, staat los van deze vraag over zagen en knippen en is uitgewerkt op klikzink.com. Een opdrachtgever die naast deze vraag ook wil weten of er straks zonnepanelen op het dak kunnen, verwijst u naar solarfels.com.
Als u meer wilt weten over de stap vóór het zagen zelf, bijvoorbeeld welke maten wij standaard afkorten en waarom het weinig zin heeft om op de bouw zelf nog grote stukken in te korten, dan staat dat uitgewerkt bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/zagen-en-knippen/vooraf-weten). En als de vraag van de opdrachtgever niet over de rand zelf gaat maar over hoe lang het knippen of zagen van een hele levering platen duurt, dan vindt u dat terug bij [hoelang het duurt](/felsplaat/zagen-en-knippen/hoelang-duurt-het).
Wilt u een opdrachtgever niet alleen mondeling maar ook met een voorbeeld in de hand overtuigen, dan kunt u bij ons gratis monsters van alle drie de kleuren opvragen en daar zelf een randje op knippen en zagen, zodat het verschil zichtbaar wordt voordat er iets op het dak ligt. Voor een levering op maat, met de platen al op de millimeter afgekort in onze eigen walsmachines, is verder knippen op de bouw vaak niet eens nodig; neemt u contact met ons op met de maatvoering van uw project, dan kijken wij vrijblijvend mee op tekening.