Klikzink
Op de bouw wordt vaak gedacht dat zagen en knippen een kwestie is van het juiste gereedschap pakken en doorgaan. Dat klopt niet helemaal. Er zijn momenten waarop u een felsplaat beter niet ter plekke bewerkt, ook al staat het gereedschap binnen handbereik en heeft u de tijd. Deze pagina gaat over die momenten: wanneer u de zaag of de schaar beter laat liggen, en wat er gebeurt als u dat advies negeert.
Het gaat hier niet over welk gereedschap het beste past bij welke snede, en ook niet over hoe u controleert of een snede goed is uitgevoerd. Dat behandelen wij op andere pagina's in deze kennisbank. Hier gaat het om de vraag die daaraan voorafgaat: is dit wel het goede moment, en is deze plek op de plaat wel geschikt om te bewerken.
Een felsplaat die u nat gaat bewerken, neemt water op in de net ontstane snede. Bij zagen met een fijne tand ontstaat metaalspaan die zich met dat water vermengt tot een pasta die in de coating kruipt. Bij knippen of nibbelen gebeurt iets vergelijkbaars, alleen zonder spaan: het gereedschap drukt het watervlies mee de rand in. In beide gevallen krijgt het roestproces een vochtige start op precies de plek waar de zinklaag door de bewerking al dunner is geworden. Op een schuine gevel waar de regen tegen de plaat aan waait, is dit geen theoretisch risico maar iets wat wij regelmatig terugzien als reden voor vroege roestvorming aan een snijkant. Is er regen voorspeld of aanwezig, verplaats de bewerking dan naar een overkapping, de werkplaats, of wacht tot het droog is. Een half uur wachten kost minder dan een rand die na twee jaar bruin wordt.
Felsplaat van Klikzink is koud vouwbaar tot -15 graden, en dat geldt ook voor de omgeving van een snede. Maar een plaat die net van een onverwarmde vrachtwagen komt, op een vorstige ochtend, is stugger dan een plaat die een paar uur op de bouwplaats heeft gelegen. Bij knippen met een handschaar voelt u dat aan de weerstand; bij nibbelen ontstaat sneller een iets rafeliger randje dan normaal, omdat het materiaal minder meegeeft. Dat rafelrandje is niet per se een probleem voor de sterkte, maar het is een grotere kier waar water zich in kan nestelen en waar de coating al bij de bewerking meer schade oploopt. Als de temperatuur onder de -10 graden zakt en u toch echt door moet, is het beter de plaat eerst een uur in de zon of in een verwarmde ruimte te laten liggen dan meteen te knippen op de vroege ochtendkou.
Dit lijkt een omslachtige reden om iets uit te stellen, maar in de praktijk is het de meest voorkomende. Een dakdekker die op de steiger staat met een rol felsplaat en een lat, en niet honderd procent zeker weet of de opmeting van de vorige dag nog klopt, moet niet gaan zagen. Een snede is onomkeerbaar. Knip of zaag u een baan te kort, dan is de plaat verspild en moet er een nieuwe stuk komen dat weer op maat besteld moet worden, met een naad die er niet had moeten zijn. Wij leveren felsplaat van 450 tot 8000 millimeter op de millimeter afgekort vanaf de fabriek, en dat is precies bedoeld om dit risico op de bouw te vermijden. Twijfelt u over een maat op de bouwplaats, meet dan nog een keer, of nog beter: laat de plaat in de gewenste lengte bij ons bestellen zodat er op de bouw helemaal niet gezaagd hoeft te worden. Hoe u die lengte precies bepaalt, leggen wij uit bij [de baanlengte van felsplaten bepalen](/felsplaat/baanlengte-bepalen).
Hier zit een verschil tussen zagen en knippen dat aannemers vaak onderschatten. Zagen met een fijne tand verhit het materiaal lokaal en laat metaalspaanders achter die zich aan de rand hechten. Die spaanders zijn van ongecoat staal en gaan, als ze niet verwijderd worden, sneller roesten dan de plaat zelf: de bekende roestspikkels die je weken later langs een zaagrand ziet ontstaan. Knippen en nibbelen geven nauwelijks spaan, maar drukken het materiaal aan de rand samen, waardoor de coating daar plaatselijk kan scheuren zonder dat u dat meteen ziet. Beide sporen zijn goed te herstellen zolang u er nog bij kunt: even afvegen bij zagen, een randafwerking aanbrengen bij knippen. Het probleem ontstaat als u een snede maakt op een plek die na montage niet meer bereikbaar is, zoals een felskant die straks onder een volgende baan verdwijnt of tegen een aansluiting aan komt te liggen. Vraag u bij elke snede af: kan ik hier straks nog bij als ik iets over het hoofd zie? Is het antwoord nee, dan is dit het moment om de bewerking uit te stellen tot vlak voor de montage, in plaats van er nu al mee te beginnen en de plaat weken op een stapel te laten liggen met een onbehandelde rand.
Op een dak ligt een gezaagde of geknipte rand meestal horizontaal en regen glijdt erlangs. Op een gevel staat die rand vaak verticaal, in het directe zicht, en vangt hij meer wind en meer druipwater van boven af. Een kleine onvolkomenheid die op een dak nooit opvalt, valt op een gevel wel op, juist omdat de plaat daar zichtbaar blijft. Twijfelt u aan de afwerking van een snede op een zichtbare gevelpartij, dan is het verstandiger om opnieuw te snijden dan om het te laten zitten. Hoe die gevelplaat er verder uit gaat zien, de kleur en de manier waarop hij op het gebouw staat, bespreken wij niet hier maar op zinklook.com.
De kern van dit verhaal is dat zagen en knippen op de bouw geen momentopname zonder gevolgen is. Weer, temperatuur, twijfel over de maat en de bereikbaarheid van de rand bepalen samen of dit het goede moment is. Twijfelt u, stel dan uit: een dag wachten kost minder dan een rand die u niet meer kunt herstellen. Heeft u een maat die u liever meteen goed op papier zet voordat er iemand met een zaag aan de plaat begint, dan denken wij daar kosteloos in mee op basis van uw tekening, en kunt u bij ons meteen om afgekorte platen op maat vragen zodat er op de bouwplaats zo weinig mogelijk gezaagd hoeft te worden.