Klikzink
Een felsbaan is pas goed afgekort als de rand er over vijf jaar nog net zo bij ligt als op de dag van de levering. Dat controleren gebeurt niet achteraf met een meetlint, maar tijdens het werk zelf, met de handen en met het licht dat over de plaat valt. Wie wacht tot de baan gelegd is, controleert te laat: dan zit de rand onder de klem en is herstel alleen nog mogelijk door de plaat eruit te halen.
Het eerste dat u controleert is de snee zelf. Een goede snee met een fijne tand of met een knip laat een rechte, koude rand achter zonder braam. Trek uw vinger, beschermd door een handschoen, langzaam over de rand. Voelt u een opstaande rafel of kleine bramen, dan heeft het gereedschap het zink-aluminium of de coating plaatselijk opgewarmd of opgerekt. Dat voelt u eerder dan dat u het ziet, zeker bij daglicht dat vlak op de plaat valt en schaduwen wegvaagt. Bij twijfel helpt een schuine lichtinval, bijvoorbeeld met een bouwlamp op ongeveer dertig centimeter hoogte naast de rand: elke braam werpt dan een streepje schaduw dat met blote oog zichtbaar is.
De coating van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT, ligt aan beide zijden op een laag zink-aluminium van 275 g/m2. Die laag beschermt het staal daaronder tegen roest, maar alleen zolang hij intact is. Elke snee doorbreekt die laag onvermijdelijk: dat is inherent aan zagen en knippen, en geen enkel gereedschap voorkomt dat. Het verschil tussen gereedschappen zit in hoeveel materiaal rond die snee nog meebeschadigd wordt.
Een nibbelmachine werkt met een klein, snel bewegend mesje dat hapjes uit de plaat neemt. Dat geeft een nette rand met weinig vervorming, maar wel een rafelrandje van uitgestanste vlokjes die u met de hand moet wegvegen voordat u verder gaat. Een knip, of het nu een handknip of een elektrische plaatschaar is, drukt het materiaal in plaats van het weg te snijden. Bij een goed ingestelde knip blijft de rand recht; bij een knip die te lang gebruikt is of niet goed is afgesteld, buigt de rand een fractie om, en dat buigen rekt de coating net genoeg om haarscheurtjes te krijgen die u pas na een paar maanden buiten als lichte verkleuring ziet. Zagen met een fijne tand, met voldoende tanden per centimeter en op een laag toerental, geeft de koelste snee en daarmee het kleinste risico op zichtbare beschadiging net naast de zaaglijn. Bij een te grof zaagblad of een te hoog toerental ontstaan juist plaatselijke warme spots waar de coating verkleurt voordat de plaat de grond raakt.
De rand die gaat roesten, is dus niet de snijkant zelf: die snijkant is onvermijdelijk onbeschermd staal en dat weet iedereen die met plaatwerk werkt. Het probleem zit in de paar millimeter naast de snee, waar het gereedschap de coating heeft opgerekt of verhit zonder dat het staal zelf is doorgesneden. Dat stukje coating lijkt op het eerste gezicht intact, maar is dat niet meer. Daar begint roest het eerst, en daar moet u dus het langst naar kijken.
De controle die ertoe doet, gebeurt op drie momenten, en van die drie is er maar één waarop u een fout nog zonder kosten kunt herstellen. Het eerste moment is direct na de snee, met de baan nog op de zaagbok of de knipbank. Hier ziet u een rafelrand of een omgebogen randje meteen, en hier kunt u de baan met een tweede snee corrigeren zonder dat u iets weggooit, zolang de oorspronkelijke maat dat toelaat. Wacht u tot de baan al op het dak of de gevel ligt, dan is diezelfde correctie ineens een hele exercitie: de baan moet los, de klem moet eraf, en u verliest tijd die u met die ene controle op de bank had kunnen besparen.
Het tweede moment is vlak voor het monteren, wanneer u de baan optilt en de rand tegen het licht houdt zoals hierboven beschreven. Dit is uw laatste kans om een fout op te merken voordat de baan onder de klem verdwijnt en onbereikbaar wordt. Het derde moment, na montage, is eigenlijk geen controlemoment meer maar een vaststelling: als u dan pas een beschadigde rand ziet, weet u dat de plaat eruit moet om het te herstellen. Dat is het scenario dat u wilt vermijden door de eerste twee momenten serieus te nemen.
Een vuistregel die op de bouw werkt: controleer per gesneden baan, niet per stapel. Bij een serie van twintig identieke sneden is de verleiding groot om de eerste twee te controleren en de rest te vertrouwen. Maar een bot wordend zaagblad of een knip die tijdens het werk verstelt, verandert de kwaliteit van de snee geleidelijk, niet plotseling. De twintigste snee kan dus anders zijn dan de eerste, ook al gebruikt u hetzelfde gereedschap en dezelfde instelling.
Op een gemiddelde gevelklus met felsbanen van, zeg, vier meter lang, betekent dit dat u na elke zaagsnede een paar seconden neemt om met de hand over de rand te voelen en de rand tegen het licht te bekijken. Dat is geen extra handeling naast het werk, het is onderdeel van het werk. Wij horen van verwerkers dat deze controle het snelst wordt overgeslagen bij kopse sneden in de winter, wanneer koude handen minder gevoelig zijn en het licht vroeg wegvalt. Juist dan is de kans op een onopgemerkte braam het grootst, terwijl de plaat sowieso al kouder en dus iets stugger reageert op zagen en knippen.
De drie uitvoeringen van het vlak, of dat nu vlak, met verstijvingsril of met micro-lines is, veranderen niets aan deze controle. De rand van de baan zelf ondervindt evenveel invloed van het gereedschap, ongeacht wat er tussen de felsen gebeurt. Wat wel verschilt per project is de opdrachtgever die achteraf vraagt of het werk goed is uitgevoerd, en dat is een ander gesprek dan de controle zelf, zoals wij uitleggen bij [wat een opdrachtgever hierover vraagt](/felsplaat/zagen-en-knippen/wat-vraagt-de-opdrachtgever).
Wanneer u twijfelt of een bepaalde snee nog goedgekeurd kan worden of al te ver heen is, is het raadzaam de grens te kennen tussen een cosmetisch randje en een echt probleem, zoals beschreven bij [wat er misgaat](/felsplaat/zagen-en-knippen/wat-gaat-er-mis). Voor vragen over de klem waaronder de baan straks verdwijnt, en de volgorde waarin u de ondergrond en de bevestiging aanpakt, verwijzen wij naar klikzink.com.
Neem de gewoonte aan om elke gesneden rand direct te controleren, met de hand en met schuin invallend licht, en niet pas wanneer de stapel klaar is. Bewaar die controle voor het moment vlak voor montage als laatste check, want dat is het laatste moment waarop bijsturen nog zonder omwegen kan. Heeft u twijfel over de juiste maat voordat u begint te zagen, dan kunt u een vraag stellen of een monster van een van onze drie kleuren aanvragen bij Klikzink, Boylestraat 22 in Ede; wij denken zonder kosten mee op tekening.