Klikzink
Voordat er één plaat wordt aangeraakt, ligt het gereedschap al klaar. Dat is geen overbodige zorg: felsplaat is 0,55 mm dik verzinkt staal met een coating van 50 micrometer erop, en die coating is precies de laag waar het om gaat. Elk gereedschap dat u kiest, doet iets anders met de rand die ontstaat, en die rand bepaalt of de plaat over tien jaar nog heel is op die plek of juist als eerste gaat roesten.
Drie gereedschappen komen in de praktijk terug: de handknip, de nibbelmachine en de cirkelzaag met een fijne, speciaal voor dun staal bedoelde tand. Verder heeft u een rechte lat of aanslag nodig om recht te knippen of te zagen, een stift of krijtje dat op de coating aftekent zonder te krassen, en een bezem of borstel om zaagsel direct te verwijderen. Dat laatste lijkt bijzaak, maar is het niet: warm zaagsel dat op de plaat blijft liggen, brandt zich in de coating en dat is precies de schade die u wilt voorkomen.
Een goede plaatschaar of handknip zet in één beweging een rand. Voor kleine aanpassingen op de bouw, een hoekje eraf of een baan die net te breed is, is dit het gereedschap dat het snelst gaat en het minst rommel geeft. De prijs die u daarvoor betaalt: knippen vervormt het metaal aan de snijrand een beetje. Er ontstaat een kleine braam en de coating kan op die paar millimeter fijne haarscheurtjes krijgen. Bij een rechte, doorlopende snede in het midden van een plaat is dat te overzien. Bij een fijn contour, een uitsparing rond een doorvoer bijvoorbeeld, wordt die vervorming al snel te grof en gaat de rand er onregelmatig uitzien.
De nibbelmachine werkt met een klein stempeltje dat in hapjes door de plaat gaat. Dat maakt hem geschikter voor bochten en uitsparingen dan de knip, en de vervorming van het metaal blijft beperkter omdat elke hap klein is. Nadeel is de snelheid: een nibbelmachine is voor een lange rechte snede duidelijk langzamer dan een schaar. In de praktijk zien we hem vooral terugkomen bij details: rond een schoorsteen, langs een dakraam, overal waar de lijn niet recht is en de rand toch netjes moet blijven. Voor het grote werk, de rechte banen op lengte, is nibbelen meestal geen goede keuze; dat is eerder iets voor de zaag of, als de maat al vooraf bekend is, voor de fabriek.
Zagen met een cirkelzaag die een fijne, voor dun plaatstaal bedoelde tand heeft, geeft de netste rand van de drie. De snede is recht, de vervorming van het metaal is minimaal en er is geen braam die u nog moet bijvijlen. Het punt waar het om gaat, is warmte: een verkeerd blad, te weinig tanden of een te hoge snelheid, en het staal wordt op de snedelijn heet genoeg om de coating aan te tasten. Dat zie je niet meteen; het wordt pas zichtbaar als daar, maanden later, als eerste roest verschijnt. Gebruik daarom altijd een blad dat voor dun plaatstaal is gemaakt, met veel fijne tanden, en laat de zaag het werk doen zonder hem te forceren. Zaagsel dat op de plaat blijft liggen, is even schadelijk als een te warme snede en moet er dus direct af, met een borstel, niet met de hand geveegd.
Naast het snijgereedschap zelf is er een paar dingen dat vaak vergeten wordt en dan alsnog gehaald moet worden terwijl de plaat al ligt uitgemeten. Een goede, stroeve ondergrond om op te zagen of te knippen, zodat de plaat niet wegschuift. Handschoenen, want een net gezaagde rand is scherp genoeg om een lelijke snee te geven. En een middel om de rand na het zagen of knippen te ontbramen en waar nodig bij te werken, zeker bij een snede die zichtbaar blijft, zoals langs een daktrim. Hoeveel mankracht dit vraagt, hangt af van hoeveel sneden er die dag gemaakt moeten worden; op dat punt gaan we hier niet verder in, dat is uitgewerkt op de pagina over [wie het doet](/felsplaat/zagen-en-knippen/wie-doet-het).
Een praktijkvoorbeeld maakt het verschil tussen de drie methoden duidelijk. Op een gevelrenovatie moesten twintig banen elk twee meter worden ingekort, met daarnaast bij vijf banen een rond gat voor een lichtpunt. De twintig rechte inkortingen gingen met de cirkelzaag, in een rustig tempo, met steeds een korte pauze om zaagsel weg te borstelen. De vijf ronde uitsparingen gingen met de nibbelmachine; die had voor een rechte snede te lang geduurd, maar was hier de enige manier om de bocht netjes te volgen. De handknip kwam pas aan het einde van de dag tevoorschijn, voor een paar centimeter die aan een hoek nog moesten worden bijgeknipt. Drie gereedschappen op één dag, elk voor het stuk werk waar het goed in is.
Merk op dat geen van deze keuzes iets verandert aan de maatvoering die u vooraf al kunt regelen. Klikzink levert felsbanen op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm, en wie zijn maten vooraf goed doorrekent, hoeft op de bouw veel minder te zagen en te knippen. Dat scheelt niet alleen tijd, het scheelt ook sneden, en elke snede die u niet hoeft te maken is een rand die niet kan gaan roesten.
Zorg dat op de dag dat er gezaagd of geknipt moet worden, het juiste gereedschap er al ligt: een scherpe knip voor het grove werk, een nibbelmachine voor de bochten, en een cirkelzaag met een fijne, voor dun plaatstaal bedoelde tand voor de rechte, lange sneden. Borstel zaagsel direct weg en controleer elke rand voordat de plaat wordt gemonteerd. Twijfelt u over de maatvoering of wilt u weten hoeveel platen u met welke lengtes precies nodig heeft, neem dan contact op met Klikzink in Ede; meedenken op tekening kost niets en scheelt op de bouw een hoop knip- en zaagwerk.