Klikzink
Op vrijwel elke bouwplaats met metselwerk in de buurt van een felsdak komt op een gegeven moment dezelfde vraag, en meestal niet van de dakdekker. Het is de opdrachtgever, de architect of de toezichthouder die over de rand van de steiger kijkt, vlekken ziet op de plaat, en wil weten of dat zo hoort. Deze pagina gaat over die vraag en het antwoord dat u daarop geeft, in gewone taal, zonder dat u eerst een technisch verhaal moet optuigen.
De vraag komt bijna altijd in een van deze drie vormen. Is dat vuil, en moet dat eraf? Tast dat de plaat aan? En: wie gaat dat schoonmaken? Wij behandelen die drie vragen hier apart, want ze zijn niet gelijk en de opdrachtgever hoort ze graag los van elkaar beantwoord, niet in één ontwijkende zin.
Metselspecie, cementwater dat langs een gevel is gelopen, of boorstof van een aangrenzend werk, is geen onderdeel van de plaat en het hoort er niet op te blijven zitten. Dat is het eerste dat u kunt zeggen, en het stelt gerust: het is een uitvoeringskwestie, geen materiaalgebrek. De coating van de felsplaat is een organische laag van 50 micrometer, aangebracht om weer en vuil te weerstaan, niet om cement blijvend te verdragen. Cementwater is alkalisch, en hoe langer het intrekt en uithardt op de laag, hoe groter de kans dat het een matte, moeilijk te verwijderen sluier achterlaat of, in het ergste geval, de coating plaatselijk aantast. Vandaar dat de vraag "moet dat eraf" een simpel ja is, en de vraag "hoe snel" belangrijker is dan de opdrachtgever vaak beseft.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een schoolgebouw waar het felsdak twee weken voor de metselaar klaar was, kwam er tijdens het voegen een fijne nevel cementstof over een deel van het dakvlak. Niemand merkte het meteen, want de plaat lag er op het eerste gezicht schoon bij. Pas na een regenbui, toen de nevel op sommige plekken was aangeslagen en op andere niet, ontstond een vlekkenpatroon dat de opdrachtgever direct opviel bij de eerste rondgang. Hier had een korte controle vlak na het voegen, en niet pas bij de oplevering, het verschil gemaakt. Hoe u dat zelf controleert, staat uitgewerkt op de pagina over [hoe je het controleert](/felsplaat/vuil-en-cement/controleren).
De tweede vraag, of het de plaat aantast, hangt volledig af van hoe lang het vuil erop heeft gezeten en hoe het wordt weggehaald. Vers cementwater, binnen enkele uren afgespoeld met schoon water en een zachte borstel, laat meestal geen spoor achter. Uitgehard cement dat met een troffel, een schraper of een staalborstel wordt losgekrabd, beschadigt de coating vrijwel zeker, en dan is het probleem niet meer vuil maar een beschadigde laag die op die plek versneld kan gaan corroderen. Dat onderscheid is precies wat een opdrachtgever wil horen: niet "het gaat vast wel goed", maar "dit ligt aan hoe het wordt aangepakt, en daarom doen wij het zo".
Gebruik nooit middelen met een hoog zuurgehalte of oplosmiddelen die niet uitdrukkelijk voor deze coating zijn vrijgegeven; die kunnen de glans en de kleurvastheid aantasten, ook als de sluier zelf verdwijnt. Werk met lauw water, een neutraal reinigingsmiddel en een zachte borstel of spons, en spoel na met veel schoon water. Bij hardnekkige plekken kan een iets langere inwerktijd met een licht alkalisch reinigingsmiddel helpen, maar test dat altijd eerst op een klein, minder zichtbaar stuk plaat. Wat u daarvoor concreet in de emmer nodig heeft, staat op de pagina over [wat je nodig hebt](/felsplaat/vuil-en-cement/wat-heb-je-nodig). Let op: dit gaat over de bewerking van de plaat zelf, niet over hoe het aanzien van het dakvlak eruit hoort te zien na reiniging; die kant van de zaak, kleur en glans, behandelen wij op zinklook.com.
De derde vraag, wie dit doet, is er een die de opdrachtgever vooral stelt om te weten wie hij erop kan aanspreken. Meestal is dat degene die het vuil heeft veroorzaakt, of de aannemer die de planning bewaakt en dus ook de volgorde van werkzaamheden op de bouw regelt. Wij gaan daar hier niet verder op in, want wie het precies moet uitvoeren en hoe de verantwoordelijkheid daarvoor op de bouw wordt verdeeld, staat uitgewerkt op de pagina over [wie het doet](/felsplaat/vuil-en-cement/wie-doet-het). Wat wij hier wel kunnen meegeven is de vuistregel over snelheid: hoe eerder, hoe eenvoudiger. Cementsluier die dezelfde dag wordt afgespoeld, kost een borstel en een emmer water. Cementsluier die een winter heeft dichtgevroren en dooien, kost weken en levert misschien blijvende schade op.
Een opdrachtgever vraagt soms ook impliciet om een garantie: of het schoonmaken de garantie op de plaat in stand houdt, of juist tenietdoet als het verkeerd gebeurt. Dat is een gerede vraag, maar het antwoord hangt af van hoe en wanneer is gereinigd, en dat is precies waarom wij hier geen algemene toezegging doen. Wat vervuiling door cement voor de garantie kan betekenen, afhankelijk van de aanpak, leest u op de pagina over [wat het voor de garantie betekent](/felsplaat/vuil-en-cement/garantie). Zeg tegen de opdrachtgever dat de garantie een zaak is die u apart met hem bespreekt zodra duidelijk is hoeveel vuil er ligt en hoe het is aangepakt, niet iets dat u ter plekke op de steiger toezegt.
De kunst bij deze vraag is niet om de opdrachtgever een technisch college te geven, maar om in twee, drie zinnen het juiste beeld neer te zetten: vuil hoort er niet op, hoe eerder het weg is hoe minder risico, en de manier waarop het wordt weggehaald bepaalt of de plaat er niets aan overhoudt. Een opdrachtgever die dat begrijpt, is ook eerder bereid om de planning zo aan te passen dat metselwerk en felswerk niet tegelijk in dezelfde hoek van de bouw plaatsvinden, wat de eenvoudigste manier is om het probleem helemaal te voorkomen. Wat er precies misgaat als dat niet gebeurt, en welke schadebeelden daarbij horen, staat op de pagina over [wat er misgaat](/felsplaat/vuil-en-cement/wat-gaat-er-mis).
Houd er in uw uitleg ook rekening mee dat de opdrachtgever niet geïnteresseerd is in de opbouw van het dak of de manier van bevestigen; dat zijn zaken die u desgewenst apart toelicht aan de hand van klikfels.com voor de technische randvoorwaarden of klikzink.com voor de bevestiging. Bij deze vraag, over vuil en cementsluier op de plaat, is de opdrachtgever vooral gerustgesteld met een helder onderscheid tussen wat normaal is, wat niet normaal is, en wat u eraan doet.
Gebruik dit als de tekst die u paraat heeft zodra de vraag valt: leg uit dat vuil en cementsluier niet op de plaat horen te blijven zitten, dat de aanpak binnen enkele uren na het ontstaan simpel is en later ingewikkelder wordt, en dat u de manier van reinigen kiest op basis van wat er precies op de plaat zit. Wilt u vooraf al weten waar u op moet letten voordat het zover is, lees dan de pagina over wat je vooraf moet weten, en bekijk bij twijfel over een concreet geval de pagina over wat er misgaat, zodat u het schadebeeld kunt herkennen voordat de opdrachtgever ernaar vraagt.