Klikzink
Op vrijwel elke bouwplaats waar met steen, beton of specie wordt gewerkt boven of naast een felsdak, komt er iets op de plaat terecht dat er niet op hoort. Cementwater spat tegen de gevel, boorstof waait over het dak, een kruiwagen specie wordt over de rand geschraapt boven een dakvlak dat al gemonteerd is. Op zichzelf is dat geen ramp. Wat wél misgaat, is dat men denkt dat het wel kan wachten tot de bouw klaar is. Dat is de fout die we het vaakst zien, en die pas op het dak duidelijk wordt: als iedereen al weg is en de plaat blijvend beschadigd is.
De coating op onze felsbanen is een organische laag van 50 micrometer, GreenCoat Pural BT, aangebracht op verzinkt staal. Die laag is dun, glad en chemisch stabiel tegen regen, UV en de gewone belasting van buiten hangen. Cementwater is een andere categorie. Het is sterk alkalisch zolang het nat is, en juist dat alkalische karakter is wat de coating aantast als het lang genoeg inwerkt. Zolang het vocht nog vloeibaar is, blijft de schade meestal oppervlakkig. Zodra het uitdroogt en uitkristalliseert tot een sluier, verandert de zaak: de cementsluier trekt zich vast in de microstructuur van de coating en reageert verder, ook als het oppervlak er droog en onschuldig uitziet.
Het verschil tussen een spat cementwater die met een spons weggaat en een permanente vlek is vaak niet meer dan een paar uur droogtijd. Op een bouwplaats waar het werk doorloopt, is dat precies de tijd die er meestal niet voor wordt genomen. Er wordt gemetseld, er wordt water gebruikt om te spoelen of te mengen, het spat op de plaat, en niemand kijkt er die dag nog naar om. De volgende ochtend is het waas al vastgezet.
Het mechanisme is eenvoudig te begrijpen als u het vergelijkt met een gemorste vloeistof op een gelakt oppervlak in huis. Direct afvegen laat niets achter. Laat het een nacht staan en er ontstaat een rand die niet meer met een doekje weggaat. Bij cementsluier op de coating werkt het net zo, alleen is de chemische component sterker: het gaat niet om een vlek die zich afzet, maar om een reactie die het oppervlak van de laag zelf aangrijpt.
Boorstof en steenslijpsel werken anders, maar zijn niet minder hinderlijk. Dat materiaal is niet alkalisch, maar wel scherp en vaak vermengd met kleine metaaldeeltjes van het boren of snijden zelf. Blijft dat stof liggen en wordt het vochtig door regen of condens, dan kan het gaan roesten op de plaat. Dat roestpunt is op zichzelf klein, maar het is precies zo'n detail dat een opdrachtgever bij de eindoplevering opmerkt en waarover hij vragen gaat stellen, zoals wij beschrijven bij wat een opdrachtgever hierover vraagt.
De tweede fout die we regelmatig zien, is dat men de sluier wél probeert te verwijderen, maar met het verkeerde middel of gereedschap. Een staalborstel of een schuurspons met een agressieve korrel haalt de cementsluier weg, maar haalt ook de coating mee. Wat overblijft is een dof, beschadigd vlak dat weliswaar schoon is, maar niet meer de laag heeft die het tegen weer en corrosie moest beschermen. Dat is vaak erger dan de sluier zelf, omdat een beschadigde coating op die plek versneld kan gaan verouderen.
Ook agressieve reinigingsmiddelen, met name zure of sterk basische producten die voor beton- of voegwerk bedoeld zijn, kunnen de coating aantasten op een manier die je niet direct ziet. De schade openbaart zich soms pas maanden later, als de laag op die plek dof wordt of los begint te laten. Voor wie wil weten waarmee je het wél veilig weghaalt, zonder de laag aan te tasten, hebben we dat apart uitgewerkt bij vuil en cementsluier: wat je nodig hebt.
De plaat is qua materiaal en dikte niet het probleem. Het staal is Sendzimir verzinkt met 275 gram zink per vierkante meter aan beide zijden, en de coating daarboven is ontworpen om jarenlang weer, vuil en normale belasting te doorstaan. Wat de coating niet is ontworpen op te vangen, is langdurig contact met bouwchemicaliën zoals cementwater, mortel of agressieve reinigers. Dat hoort ook niet zo, en het is geen kwestie van een zwakke laag: geen enkele coating op de markt is daar structureel tegen bestand als het lang genoeg intrekt.
Dat betekent in de praktijk dat de volgorde op de bouw ertoe doet. Werkzaamheden met metselspecie, cement of slijpwerk boven of naast een al gemonteerd felsdak zijn een risico dat vooraf besproken moet worden, niet iets dat je achteraf oplost. Bij een gefaseerde bouw, waarbij het dak eerder klaar is dan de gevel, loont het om de plaat tijdens de resterende werkzaamheden af te dekken of in ieder geval na elke werkdag te controleren. Wie hierover vooraf met de aannemer of opdrachtgever afspraken wil maken, vindt de praktische kant daarvan bij vuil en cementsluier: wat je vooraf moet weten.
Het is goed om onderscheid te maken tussen normaal vuil, zoals stof, bladresten of lichte aanslag van regenwater, en de chemisch actieve verontreiniging waar dit stuk over gaat. Normaal vuil spoelt vanzelf weg met regen of is met water en een zachte borstel te verwijderen zonder haast. Cementsluier en boorstof zijn de uitzondering: die moeten sneller weg, juist omdat ze inwerken zolang ze vochtig zijn of omdat ze kunnen gaan roesten.
Dat onderscheid is ook waarom wij op deze plek niet ingaan op de vraag wie de plaat schoonmaakt, hoelang dat duurt of wat het kost: dat verschilt per bouwplaats en per aannemersafspraak, en staat uitgewerkt bij wie het doet en bij hoelang het duurt. Wat op deze pagina telt, is dat u weet wat er precies misgaat als cementsluier blijft liggen, en dat de plaat zelf daar geen weerstand tegen heeft ingebouwd.
Wilt u zeker weten dat een plek waar cementsluier heeft gezeten geen blijvende schade heeft, dan is het verstandig die te controleren voordat de steiger weg is; hoe u dat doet, leest u bij hoe je het controleert. En wanneer de schade toch onomkeerbaar is, is het goed vooraf te weten wat dat voor de garantie betekent, zodat er bij oplevering geen verrassing is.
Als u op dit moment een bouwplaats heeft waar gemetseld, gestort of geboord wordt in de buurt van al gemonteerde felsplaten, is de eerste concrete stap simpel: spreek met de andere partijen op de bouw af wie er die dag op let, en zorg dat er water en een zachte borstel binnen handbereik zijn zodra er iets op de plaat spat. Wacht niet tot het einde van de dag.