Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter lijkt weinig, en per vierkante meter is dat ook zo. Maar een felsbaan koopt u niet per vierkante meter, u tilt hem als één lang, slap stuk staal. Een baan van acht meter weegt met een werkende breedte van 475 mm ongeveer 19 kilo, maar die 19 kilo zit verdeeld over acht meter lengte en nog niet een halve meter breedte. Dat is geen gewicht om te dragen, dat is een hefboom om te beheersen. Til zo'n plaat aan één kant op en het andere eind zakt door, buigt, en in het ergste geval knikt hij blijvend. Dat knikpunt zit u dan voor de rest van de baan in de weg, ook al is de plaat zelf verder onbeschadigd.
De reden dat dit misgaat is bijna altijd dat er met te weinig mensen tegelijk wordt getild, of dat degenen die tillen niet weten waar ze moeten staan. Een plaat van 450 mm kan een aannemer nog met twee man verplaatsen zonder erover te denken. Bij een baan van 6 of 8 meter moet u vooraf afspreken wie waar staat en wie het startsignaal geeft, want tillen op eigen initiatief levert bijna altijd een golf in de plaat op net op het moment dat de een al beweegt en de ander nog stilstaat.
Als richtlijn geldt: voor een baan tot ongeveer 4 meter volstaan twee personen, tussen 4 en 6 meter zijn drie personen verstandig, en boven 6 meter tilt u met vier personen, verdeeld over de lengte en niet allemaal aan de uiteinden. De verleiding is om alleen aan de twee koppen te tillen omdat dat het handigst grijpt, maar dan hangt het midden van de plaat door onder zijn eigen gewicht en dat is precies waar de meeste blijvende doorbuiging ontstaat. Verdeel de aanpakpunten gelijkmatig, ook als dat betekent dat iemand met een ongemakkelijke bocht in zijn rug moet staan.
Pak de plaat vast aan de fels, de opstaande rand van 35 mm, en niet aan het vlakke deel. De fels is de stijfste lijn over de hele lengte van de baan en geeft houvast zonder dat uw vingers over het gladde vlak wegglijden. Bij een plaat met verstijvingsril of met micro-lines voelt u dat het vlak zelf al iets meer weerstand biedt tegen doorbuigen, maar dat is een verschil in gevoel, geen vervanging voor voldoende dragers.
Draag de plaat waar mogelijk op zijn kant, met de fels rechtop, in plaats van plat. Plat gedragen buigt een lange baan als een deegplank in uw handen door zijn eigen gewicht en de minste windvlaag; op zijn kant staat de fels als een balk overeind en helpt hij de plaat zelf om recht te blijven tijdens het transport. Dat is ook meteen de reden dat u een lange baan nooit alleen aan de zijkanten optilt om hem plat te dragen: zonder de fels als steun in die richting is er niets dat de doorbuiging tegenhoudt.
Bij windrichting op de bouwplaats is dit meteen ook een aandachtspunt: een baan van 8 meter op zijn kant gedragen werkt bij zijwind als een zeil. Kies bij aflevering en verwerking een moment waarop dat aanvaardbaar is, en lees bij twijfel over de omstandigheden ook wat wij schrijven over [werken in de volle zon](/felsplaat/toleranties/in-de-zon), want hitte en een slappe, lange plaat vormen ook geen goede combinatie.
We leveren onze felsbanen op de millimeter afgekort, van 450 tot 8000 mm. Dat is een uitspraak over de plaat, niet over het gebouw waarop hij komt. Een gevel of dakvlak dat op tekening 6000 mm meet, is op de bouw zelf vaak een paar millimeter langer of korter, scheluw, of net niet haaks. Die afwijking zit niet in uw bestelling, die zit in het metselwerk, de regels of de bestaande dakconstructie, en wordt in de meeste gevallen gedekt door de speling die in de bevestiging is voorzien, niet door de plaat zelf op te rekken of samen te drukken.
De fout die hier het vaakst gemaakt wordt, is dat een plaat die net iets te lang of te kort blijkt, ter plekke met kracht wordt bijgebogen om toch te passen. Dat is het verkeerde antwoord op het verkeerde probleem: u zoekt de tolerantie dan in de plaat, terwijl hij in de bevestiging zit. Zet de baan onbelast neer, laat hem zijn eigen vorm aannemen, en kijk dan waar de speling zit voordat u met kracht gaat trekken of duwen. Voor de precieze regels over hoeveel afwijking nog acceptabel is en hoe u dat meet, verwijzen we naar de uitleg bij [toleranties op de maat](/felsplaat/toleranties); hier gaat het vooral om wat dat betekent voor de manier waarop u de plaat oppakt en neerlegt.
Bedenk ook dat een felsplaat van staal ongeveer half zoveel uitzet als een vergelijkbare plaat van zink. Dat is minder speling die u vooraf hoeft in te bouwen, maar het is niet nul. Bij temperatuurwisselingen tussen aflevering in de vroege ochtend en verwerking in de volle middagzon merkt u dat een baan van 8 meter een paar millimeter langer is geworden. Til en positioneer de plaat dus pas definitief als hij een tijdje op de bouwplaats heeft kunnen acclimatiseren, in plaats van hem direct van de vrachtwagen af haaks te forceren op een positie die hij een uur later zelf weer verlaat.
Als een baan bij het tillen al een knik of golf krijgt, verdwijnt die niet meer bij het leggen: u tilt een fout dan het dak op. Andersom geldt ook dat zorgvuldig tillen geen vervanging is voor een juiste beoordeling van de maatafwijking op de bouw zelf. Til dus met voldoende mensen, aan de fels, liefst op zijn kant, om de plaat onbeschadigd op zijn plek te krijgen, en behandel de speling die nodig is om een niet-perfect gebouw te volgen als een apart onderwerp dat u vooraf doorneemt, niet als iets dat u tijdens het tillen wel ter plekke oplost.
Als de plaat eenmaal ligt, is er nog een aantal stappen dat om zorgvuldigheid vraagt, zoals het afkorten of aanpassen op de bouw zelf; kijk daarvoor bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/toleranties/afkorten-op-de-bouw). En voor de vraag hoe de plaat na het tillen precies bevestigd wordt, met welke klemmen en in welke volgorde, verwijzen we naar klikzink.com, waar dat onderdeel van de verwerking wordt behandeld.
Wilt u voor een project van meerdere lange banen laten meedenken over de logistiek op de bouwplaats, van transport tot het aantal mensen dat u nodig heeft bij het tillen? Neem dan contact met ons op via Boylestraat 22 in Ede; meedenken op tekening kost niets, en we geven u dan ook meteen aan hoeveel speling u realistisch moet reserveren voor uw project.