Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter lijkt weinig, en dat is het ook zolang u het over een stuk van een meter heeft. Bij een baan van zes, zeven of acht meter verandert dat beeld. Zo'n plaat weegt dan misschien twintig kilo, maar hij is vooral lang en slap, en dat is een heel ander probleem dan gewicht. Een lange felsbaan buigt door onder zijn eigen lengte zodra u hem plat vasthoudt, en precies daar gaat het vaak mis: niet omdat de plaat te zwaar is, maar omdat hij te weinig steun krijgt over zijn lengte en zichzelf verbuigt tijdens het tillen.
De fels van 35 mm die aan beide zijden van de baan haaks opstaat, is niet alleen bedoeld om straks de aansluiting met de volgende baan te maken. Tijdens het transport over de bouwplaats werkt die opstaande rand ook als een soort ruggengraat. Draag de plaat daarom altijd op zijn kant, met de fels rechtop, en niet plat zoals u een plaatmateriaal als multiplex zou dragen. Plat gedragen zakt een lange baan in het midden door, en die doorbuiging kan bij herhaling een blijvende vervorming in het vlak achterlaten. Op zijn kant heeft de plaat veel meer weerstand tegen doorbuigen, en dat voelt u meteen: hij draagt lichter dan zijn eigen lengte doet vermoeden.
Vastpakken doet u aan de fels zelf, nooit aan het vlak van de plaat. Het vlak, zeker de uitvoering zonder verstijvingsril, geeft snel een deuk als er vingers of een hand met kracht op drukken. Pak de baan dus vast bij de opstaande rand, aan beide zijden, en til gelijktijdig. Bij een korte plaat van twee meter kan dat met twee man, ieder aan een kant. Bij een lange baan van zes meter of meer heeft u eerder drie of vier man nodig, verdeeld over de lengte, zodat niemand het overgrote deel van het gewicht en de doorbuiging alleen moet opvangen. Vier man die om de anderhalve meter een punt vasthouden, tillen samen een plaat die voor twee man onmogelijk recht te houden is.
Bij nieuwbouw ligt de maatvoering vaak al vroeg vast: de tekening is haaks, de dakvlakken zijn recht, en u kunt in een vroeg stadium bestellen op basis van die tekening. Bij renovatie ligt dat anders. Een bestaand gebouw is praktisch nooit helemaal haaks. Muren zijn in de loop van decennia iets verzakt, een dakrand is ooit met de hand bijgewerkt, en een dakvlak dat op tekening 6000 mm breed heet, is dat in werkelijkheid misschien 5985 mm aan de ene kant en 6015 mm aan de andere. Wie op basis van de oude tekening bestelt, loopt het risico dat de platen net niet passen, en dat is bij een felsplaat die op maat is afgekort een probleem dat u niet meer met een zaag op de bouw oplost.
Daarom raden wij aan om bij renovatie zo laat mogelijk in het traject in te meten, het liefst pas nadat de oude bedekking is verwijderd en de ondergrond zichtbaar is. Meet op meerdere punten over de breedte en de lengte van het vlak, niet alleen aan begin en eind, en gebruik de kleinste maat die u tegenkomt als uitgangspunt voor uw bestelling. Een dakvlak dat op drie plekken 6000, 6008 en 5992 mm meet, bestelt u op basis van die 5992 mm, eventueel met een kleine marge erbovenop die u er zelf, met een geschikte methode, afhaalt. Hoe u dat afkorten precies aanpakt, en welke marge daarbij verstandig is, leggen wij uit bij [het afkorten op de bouw](/felsplaat/maatvoering-renovatie/afkorten-op-de-bouw). De algemene aanpak van inmeten bij een bestaand gebouw, inclusief het omgaan met een muur die niet haaks is, staat beschreven bij [maatvoering bij renovatie](/felsplaat/maatvoering-renovatie).
De combinatie van laat inmeten en een oud gebouw heeft ook gevolgen voor hoe u de platen op de bouwplaats verplaatst. Bij renovatie is er vaak minder ruimte dan bij nieuwbouw: een steiger die al langs de gevel staat, een dakvlak dat u alleen via een smal trapgat bereikt, of een binnenplaats waar geen kraan bij kan. Een lange felsbaan van acht meter door een nauwe doorgang tillen, vraagt om een team dat van tevoren afspreekt wie voorop loopt, wie de achterkant bewaakt, en waar de bocht gemaakt wordt. Doe dat niet ter plekke improviserend: bespreek de route voordat de eerste plaat van de stapel komt.
Houd bij het tillen ook rekening met wind. Een felsplaat op zijn kant gedragen vangt, door zijn lengte en zijn platte vlak, aardig wat wind. Op een steiger of een dakrand kan een windvlaag een lange baan zomaar uit de handen van het team trekken. Bij twijfelachtig weer is het verstandiger te wachten of het aantal dragers te verhogen dan het erop te wagen met te weinig mensen.
De beschermfolie die op de plaat zit, helpt tegen krassen tijdens het tillen, maar vervangt geen zorgvuldig vastpakken. Waar u die folie wel en niet voor kunt gebruiken, en wanneer u hem verwijdert, leest u bij [de beschermfolie](/felsplaat/maatvoering-renovatie/beschermfolie). Voor de bevestiging van de plaat zodra hij eenmaal op zijn plek ligt, en de volgorde waarin u de banen op de ondergrond legt, verwijzen wij u naar klikzink.com.
Omdat wij de platen op de millimeter afkorten tussen 450 en 8000 mm, kunt u precies de lengte bestellen die bij uw ingemeten maat past, inclusief een eventuele marge voor het afkorten op de bouw. Bedenk bij het bepalen van die lengte dat staal ongeveer half zoveel uitzet als zink: bij een temperatuurverschil dat in ons klimaat normaal voorkomt, is die uitzetting bij een felsplaat van deze afmetingen in de praktijk goed te overzien, maar het is wel iets om in de gaten te houden bij een bijzonder lange baan in een gevel die veel zon vangt. Het materiaal is bovendien koud vouwbaar tot -15 graden, wat betekent dat u ook in de winter op de bouwplaats nog met de plaat kunt werken zonder dat de coating gaat scheuren, al vraagt werken bij vorst wel om een aangepaste aanpak die wij toelichten op de pagina daarover.
De drie uitvoeringen van het vlak, vlak, met verstijvingsril of met micro-lines, verschillen niet in gewicht of in de manier van tillen. De verstijvingsril helpt wel iets tegen doorbuiging tijdens het dragen, maar dat verschil is klein vergeleken met het effect van voldoende dragers en het juist vastpakken aan de fels.
Meet het dakvlak of de gevel pas in nadat de oude bedekking weg is, en gebruik de kleinste maat die u aantreft als basis voor uw bestelling. Bepaal vooraf met hoeveel man u een baan van de bestelde lengte gaat tillen, reken op één paar handen per anderhalve meter, en spreek de looproute over de bouwplaats af voordat de platen arriveren. Wilt u meedenken over de juiste lengte op basis van uw eigen tekening, dan doen wij dat kosteloos, en op verzoek sturen wij u een monster van het vlak om de stijfheid zelf te voelen.