Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter voelt licht als u het los uitrekent. Maar een felsplaat van acht meter lang is geen los vierkante meter, het is een lange, slappe strook staal van 0,55 mm dik die alleen in de lengte enige stijfheid heeft. Til hem verkeerd op en hij knikt in het midden door, precies daar waar u hem niet wilt beschadigen. Dat geldt voor een levering van honderd meter net zo goed als voor een levering van tien meter, en bij kleine hoeveelheden is de verleiding vaak groter om het er met te weinig mensen doorheen te trekken, omdat het toch 'maar een paar platen' zijn.
Daarom gaat deze pagina niet over de plaat zelf, die kennen u en wij al, maar over de paar minuten waarin de plaat van het transport naar het dak of de gevel moet. Bij een dakkapel, een luifel of een gevelstrook met een handvol banen is dat tilwerk vaak het enige fysieke werk dat er nog is, terwijl bij een groot dak een kraan of loopplank het grootste deel overneemt. Juist bij die kleine klussen wordt er nog met de hand gesjouwd, en dat verdient een eigen uitleg.
Als richtlijn: tot ongeveer vier meter lengte kunnen twee personen een baan van 475 mm werkende breedte veilig tillen en verplaatsen. Vanaf zes meter raden wij drie personen aan, en boven de acht meter is de plaat zo lang en de kans op doorbuigen zo groot dat u met vier man beter af bent, ook als het er maar een paar zijn. Het gaat niet om het gewicht dat u tilt, dat is bij een baan van acht meter en 475 mm breed niet meer dan achttien kilo, het gaat om de lengte die u moet beheersen zonder dat de plaat in het midden gaat zwiepen.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een gevelstrook van zes meter voor een uitbouw kwam de plaat als één stuk van de wagen. Met twee man ging het net, maar de baan sloeg bij het optillen even door en raakte de rand van een steiger. Een derde persoon die alleen het middenstuk ondersteunt, kost u vijf minuten extra planning en bespaart u een gedeukte plaat die u dan alsnog moet afkeuren of, erger, verwerken met een zichtbare deuk in de gevel.
Pak de baan altijd aan de lange zijden vast, bij de fels of net onder de fels, nooit in het vlakke midden. De fels is de opstaande rand van 35 mm die de plaat zijn stijfheid geeft in de lengterichting; het vlakke deel ertussen is dun en buigt snel door als u er met uw vingers of, erger, met een handschoen met een gesp op drukt. Bij een plaat met verstijvingsril heeft u iets meer houvast in het midden, maar ook dan geldt: de rand draagt, het vlak niet.
Til met gestrekte rug en gespreide handen over de lengte, niet met één hand aan elk uiteinde. Bij een lange baan lijkt het sneller om hem aan de twee korte kanten te pakken, maar dan hangt het hele middendeel als een hangmat en dat is precies waar een knik ontstaat die niet meer weggaat. Bij kortere stukken, tot een meter of drie, is dat minder een probleem omdat de plaat dan simpelweg te stijf is om door te zakken, maar bij de langere lengtes die deze site op de millimeter aflevert, is het verstandig om er iemand extra bij te halen zodra u langer dan een paar passen moet lopen.
Draag een felsplaat bij voorkeur op zijn kant, met de fels naar boven of naar de zijkant, en niet plat horizontal boven uw hoofd of tegen uw borst. Op zijn kant maakt de fels zelf een deel van de stijfheid die u nodig heeft, vergelijkbaar met de rand van een blad papier dat u dubbelvouwt om het rechtop te laten staan. Plat gedragen buigt de plaat mee met elke stap, en bij een lange baan voelt u dat al na een paar meter lopen: hij begint te golven in uw handen.
Bij een luifel van vier meter breed die wij ooit als voorbeeld kregen voorgelegd, droegen twee monteurs de platen plat tegen zich aan over een steiger. Bij de derde plaat schoot de baan iets naar voren, raakte de rand een stelling en liet een kras achter over de volle lengte. Op zijn kant, met de fels boven, was die beweging er niet geweest, omdat de plaat dan simpelweg niet zijdelings kan uitwijken zoals een plat gedragen vel dat wel kan.
Bij een kleine hoeveelheid, zeg tien tot twintig meter voor een dakkapel of een stuk gevelbekleding, komt de plaat vaak als een handvol losse banen aan in plaats van als een gestapelde pallet. Dat is prettig voor het tillen, want losse banen zijn makkelijker te hanteren dan een zware stapel, maar het betekent ook dat er niemand met een kraan of een vorkheftruck naar boven komt om het werk voor u te doen. Het tillen wordt dan handwerk, van de vrachtwagen naar de plek van verwerking, en soms is dat een paar meter, soms is dat een trap op of een steiger over.
Bij zo'n kleine partij is de verleiding groot om het karwei snel te klaren met twee man, ook bij de langere banen, omdat het er toch maar een paar zijn en de rest van de dag nog vol staat. Neem die paar minuten extra. Een enkele beschadigde plaat bij een levering van twintig meter is verhoudingsgewijs een groter verlies dan bij een dak van tweehonderd vierkante meter, waar u nog uit de marge kunt schuiven. Bij kleine hoeveelheden heeft u simpelweg geen overschot om een fout in te verstoppen.
Houd er ook rekening mee dat bij een kleine hoeveelheid de banen vaak op maat zijn afgekort en dus stuk voor stuk een vaste bestemming hebben. Een gedeukte plaat is dan niet zomaar te vervangen door een andere uit de stapel; u moet opnieuw bestellen en wachten. Dat maakt zorgvuldig tillen bij een klein project economisch net zo belangrijk als bij een groot project, ook al gaat het in kilo's om veel minder materiaal.
Deze pagina gaat alleen over het tillen en dragen van de plaat zelf. Hoe u een baan op de bouw inkort tot de juiste lengte, leest u waar wij dat behandelen bij [de plaat afkorten op de bouw](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/afkorten-op-de-bouw), en wat er met de plaat gebeurt zodra hij eenmaal ligt en u hem moet buigen of kanten, staat uitgelegd bij [koud vouwen en kanten](/felsplaat/kleine-hoeveelheden/koud-vouwen). Voor de bevestiging met de klem onder de fels en de volgorde waarin u de banen legt, verwijzen wij naar klikzink.com; voor vragen over dakhelling en de opbouw eronder naar klikfels.com, en voor kleur en uitstraling naar zinklook.com.
Wilt u weten hoeveel personen u voor uw specifieke project nodig heeft, of twijfelt u over de lengte die u het beste kunt bestellen om het tillen te vereenvoudigen? Neem contact op met Klikzink aan de Boylestraat 22 in Ede. Wij denken kosteloos mee op basis van uw tekening, ook als het om een klein aantal meters gaat, en sturen u desgewenst monsters mee zodat u vooraf weet hoe de plaat in de hand ligt.