Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter klinkt als niets, en dat is het ook als u een los stuk van een meter voor u heeft liggen. Til diezelfde plaat op in een lengte van zes of acht meter, en het verhaal verandert. Niet omdat hij zwaar wordt, maar omdat hij lang en slap is. Een felsplaat van 0,55 mm dik buigt door onder zijn eigen gewicht zodra u hem ergens in het midden beetpakt, en die doorbuiging is waar bijna alle problemen bij het tillen vandaan komen.
Het gewicht zelf is dus niet het probleem. Een baan van acht meter bij de werkende breedte van 475 mm weegt ergens rond de negentien kilo, verdeeld over de hele lengte. Dat is voor twee mensen prima te doen. Wat wél problemen geeft, is dat die negentien kilo zich over acht meter kan laten hangen als u de plaat verkeerd beetpakt of op de verkeerde plek ondersteunt. Dan ontstaat er een golf in het vlak, en die golf plant zich voort tot in de fels aan de rand. Een felsplaat die eenmaal een blijvende knik heeft, is niet meer recht te trekken op de bouwplaats.
De reden dat wij aanraden een lange baan op zijn kant te dragen, in plaats van plat, zit in de vorm van de plaat zelf. Plat gedragen, met de brede kant naar boven, heeft de plaat nauwelijks weerstand tegen doorbuigen in de lengterichting. Hij hangt dan als een lange, slappe lat tussen de handen van de dragers, en precies op de plek waar hij het meest doorbuigt, ontstaat de kans op een golf of een deuk in het vlak. Op zijn kant gedragen, met de fels aan de bovenkant, geeft diezelfde plaat veel meer stijfheid in de richting waarin hij anders zou doorzakken. De opstaande fels van 35 mm werkt dan als een soort rand die het geheel bij elkaar houdt, vergelijkbaar met hoe een liggende plank makkelijker doorbuigt dan diezelfde plank op zijn kant.
Bij een verstijvingsril of micro-lines in het vlak is dit effect iets minder uitgesproken, omdat die profilering zelf ook een beetje stijfheid toevoegt. Bij de volledig vlakke uitvoering is het verschil tussen plat en op de kant dragen het grootst, en raden wij het dragen op de kant dan ook het sterkst aan. Dit is iets om vooraf te weten en in te plannen, zoals ook toegelicht bij [wat je vooraf moet weten](/felsplaat/tillen/vooraf-weten) over deze fase van de verwerking.
Als vuistregel geldt: reken op één paar handen per twee tot drie meter plaatlengte. Voor een baan tot ongeveer vier meter volstaan twee mensen, één aan elk uiteinde. Vanaf zes meter is het verstandig om een derde persoon in het midden te laten meedragen, niet om het gewicht te verdelen, maar om de doorbuiging in het midden te beperken. Bij een baan van acht meter, de langst gangbare lengte in de praktijk, werken de meeste ploegen met vier mensen: twee aan de uiteinden en twee verdeeld over de lengte ertussen.
Waar u de plaat vastpakt, doet er meer toe dan hoeveel mensen er dragen. Pak de plaat nooit vast aan het vlak zelf, ook niet als dat de makkelijkste plek lijkt. De druk van vingers of een hand op het dunne staal laat al snel een deuk achter, vooral bij de vlakke uitvoering zonder ril. Pak in plaats daarvan de fels zelf beet, aan de bovenkant van de plaat, of ondersteun de plaat van onderaf met een platte hand of onderarm, verdeeld over de volle breedte. Bij het dragen op zijn kant is de fels bovendien de vanzelfsprekende plek om vast te houden: hij is stevig, zit aan de rand, en raakt het zichtbare vlak niet aan.
Voor kortere stukken, tot een meter of drie, is dit alles minder kritisch en kan één persoon de plaat prima alleen verplaatsen, met een hand aan elk uiteinde van de fels. Bij twijfel over wat voor een specifieke situatie verstandig is, gaat het antwoord vaak over wie op de bouwplaats de meeste ervaring heeft met dit soort platen, iets waar wij dieper op ingaan bij [wie het doet](/felsplaat/tillen/wie-doet-het).
Een lange, lichte plaat vangt wind als een zeil. Bij een baan van acht meter op zijn kant gedragen, geeft al een matige wind voldoende weerstand om de plaat uit de handen van de dragers te duwen of te laten zwiepen. Dit is een reden temeer om bij langere platen met meer mensen te werken dan het gewicht alleen zou doen vermoeden, en om bij aanhoudende wind te overwegen de langste banen even te laten liggen tot het rustiger is.
Bij het neerleggen, op de steiger, op het dak of op bokken, geldt dezelfde logica als bij het tillen: laat de plaat gecontroleerd zakken over de volle lengte tegelijk, niet eerst het ene uiteinde en dan pas het andere. Wie een baan van acht meter aan één kant laat zakken terwijl de andere kant nog hoog wordt gehouden, buigt de plaat in feite in een lange S-vorm, en dat is precies de beweging die tot een blijvende vervorming leidt. Leg de plaat bij voorkeur neer op een ondergrond die over de volle lengte ondersteunt, of op minstens drie steunpunten verdeeld over de lengte, nooit op twee puntsteunen ver uit elkaar.
Deze gevoeligheid voor doorbuiging is een eigenschap van de plaat zelf: 0,55 mm staal, ook al is het Sendzimir verzinkt en voorzien van een coating van 50 micrometer, is nu eenmaal dun materiaal dat pas stijfheid krijgt door zijn vorm en lengte goed te benutten. Dat geldt voor elke felsbaan die wij leveren, van 450 mm tot 8000 mm, ongeacht welke van de drie uitvoeringen van het vlak u kiest. Hoe de fels zelf precies vastklikt en waarmee hij aan de ondergrond wordt bevestigd, staat overigens niet hier maar op klikzink.com, net zoals de vraag welke dakhelling en isolatieopbouw geschikt zijn voor uw project bij klikfels.com hoort en de keuze voor een van de drie matte kleuren bij zinklook.com.
Wat u nu kunt doen, is bij de bestelling alvast rekening houden met de langste baan die op uw project voorkomt en van tevoren afspreken met hoeveel mensen die dag op het dak of de steiger staan. Twijfelt u over een specifieke situatie, bijvoorbeeld een ongebruikelijke lengte of een lastige aanvoerroute naar de plek van verwerking? Neem dan contact op met Klikzink, Boylestraat 22 in Ede: wij denken kosteloos mee op basis van uw tekening, en sturen desgewenst ook meteen een monster mee van de kleur die u overweegt.