Klikzink
Vijf kilo per vierkante meter lijkt niets. Wie dat getal leest, denkt aan een handzame plaat die je onder de arm het dak op tilt. Maar een felsbaan is geen vierkante meter, hij is een strook van soms wel acht meter lang en 475 mm breed, en dat maakt het gewicht bijna irrelevant. Niet het kilogrammetal is het probleem, maar de lengte. Een baan van acht meter met een plaatdikte van 0,55 mm is vooral slap. Til hem op de verkeerde manier op en hij knikt, buigt door of slaat om als een zeil in de wind, nog voordat er iemand op het dak staat.
De meest gemaakt fout op dit punt is dat een baan met te weinig mensen wordt verplaatst, of dat de mensen die hem dragen allemaal aan dezelfde kant staan. Twee man die een plaat van zes meter aan één einde optillen, laten het andere einde vanzelf doorzakken. Bij een dunne stalen plaat gaat dat sneller dan je zou denken: er ontstaat een knik, vaak halverwege, en die knik is niet meer weg te strijken. De plaat is op dat moment niet meer beschadigd in de zin van een krasje in de coating, maar vervormd in het materiaal zelf. Dat zie je vaak pas als de baan al op de gordingen ligt en men hem strak wil trekken: dan blijkt er een lichte golf in te zitten die nooit meer verdwijnt.
Een felsbaan heeft aan de lange zijden de opstaande fels van 35 mm. Die rand is er niet voor niets, en hij is ook de sterkste lijn in de plaat. Wie een baan draagt terwijl hij plat op zijn kant ligt, dus met het vlak horizontaal, laat het meeste gewicht rusten op het zwakste deel: het platte vlak zelf, zonder enige stijfheid in de lengterichting. Draai de plaat op zijn kant, met de fels rechtop, en de plaat gedraagt zich als een balk in plaats van als een blad papier. Die stand voorkomt een groot deel van de doorbuiging waar op de bouwplaats klachten over ontstaan.
Dit geldt voor alle drie de uitvoeringen van het vlak die wij leveren, vlak, met verstijvingsril en met micro-lines, al helpt een verstijvingsril wel iets bij het dempen van de doorbuiging. Vertrouw daar niet blind op: bij een baan van zes meter of langer is de stand waarin je tilt en draagt belangrijker dan de profilering van het vlak. Hoeveel mensen je daarvoor precies nodig hebt en hoe je ze langs de baan verdeelt, leggen wij uit bij [de plaat tillen en dragen: wie het doet](/felsplaat/tillen/wie-doet-het).
Het lastige aan een knik of een lichte vervorming is dat die op de grond, op de pallet, nog niet altijd opvalt. Een baan die op zijn kant tegen een steiger staat, ziet er recht uit. Pas als de baan wordt uitgelegd op de gordingen, en er van opzij licht overheen valt, wordt zichtbaar dat er een oneffenheid in zit. Op dat moment is de plaat al aangevoerd, vaak al aangeraakt door de klemmen, en de enige oplossing is de baan vervangen. Een vervorming in het stalen plaatwerk trek je niet meer recht zonder nieuwe deuken te maken; koud vouwbaar tot -15 graden geldt voor het bewust aanbrengen van een felsvouw met gereedschap, niet voor het terugbuigen van een verkeerd opgetilde plaat.
De kosten die daaruit volgen, zijn niet alleen materiaalkosten. Een vervangende baan moet opnieuw worden aangevraagd, en bij een niet-standaardmaat, wij leveren op de millimeter afgekort tussen 450 en 8000 mm, ligt er dan een nieuwe wals- en snijopdracht. Ondertussen ligt het dak open of staat het werk stil in afwachting van de vervangende plaat. Hoeveel dat in tijd en geld precies scheelt, hangt af van het project en de planning; daarover lezen u meer bij [de plaat tillen en dragen: wat het kost](/felsplaat/tillen/wat-kost-het).
Een tweede fout die vaak samenvalt met de eerste is het tillen van een lange baan bij wind. Een strook staal van acht meter lang en nog geen halve meter breed werkt in de wind als een groot, star zeil: hij vangt veel oppervlak, maar heeft weinig massa om daar tegenop te wegen. Bij een steviger windstoot kan een team dat de plaat plat draagt de controle erover verliezen, met een klap tegen de steiger of een val als gevolg. Dit risico wordt onderschat omdat vijf kilo per vierkante meter zo licht klinkt; het is niet het gewicht dat de plaat gevaarlijk maakt in de wind, het is opnieuw de lengte in combinatie met de platte stand.
Temperatuur speelt een kleinere maar reële rol. Bij vorst wordt staal iets stugger, wat het risico op een scherpe knik bij een verkeerde tilbeweging eerder groter dan kleiner maakt: een stugge plaat geeft minder mee en breekt de vervorming dus scherper af op één punt in plaats van gelijkmatig te buigen. Dat de plaat zelf koud vouwbaar is tot -15 graden, wil niet zeggen dat onzorgvuldig tillen bij die temperatuur zonder gevolgen blijft. Ook uitzetting is aan de orde bij lange banen, al is die van een andere orde: staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, en dat is vooral relevant zodra de baan vastligt, niet tijdens het tillen zelf. Hoe die uitzetting de bevestiging beïnvloedt, staat uitgelegd op klikzink.com, waar de klem en de ondergrond worden behandeld.
De fout ontstaat zelden op het dak zelf. Hij ontstaat op de grond, bij het lossen van de pallet, of bij het verplaatsen van de baan van de pallet naar de ladderlift of hijsvoorziening. Wie daar al met te weinig mensen werkt of de baan plat optilt in plaats van op zijn kant, heeft de vervorming er soms al in zitten voordat de baan het dak bereikt. Een aannemer die net begint met felsplaten, verwacht vaak dat het probleem zich op hoogte voordoet, terwijl de kritieke fase juist bij de eerste meters ligt: van pallet naar transportmiddel, en van transportmiddel naar dakvlak.
Ons advies is daarom niet zozeer een reeks regels voor op het dak, maar een andere manier van kijken naar de baan zelf: behandel hem als een lange, slappe strook die zijn sterkte ontleent aan de fels, niet als een vlak stuk plaatmateriaal dat toevallig lang is. Wie dat voor ogen houdt bij het lossen, tillen en verplaatsen, voorkomt het grootste deel van de schade die wij in de praktijk zien.
Bekijk voor uw eigen project eerst welke lengtes u bestelt en hoeveel mensen daarbij nodig zijn: dat overzicht vindt u bij het tillen en dragen in het algemeen. Neemt u vervolgens contact met ons op over de te bestellen maten, dan denken wij op tekening mee zonder dat dit u iets kost, en kunnen wij meteen meedenken over hoe de banen het beste worden aangeleverd voor het transport op de bouwplaats.